ซีบร้าโชเวลโนส

ช่วงกลางทศวรรษ 1980 ปลาที่มีลวดลายสะดุดตาชนิดนี้เคยเป็นกระแสฮือฮาอย่างมาก มัน (และยังคง) เป็นปลาราคาสูง เพราะแหล่งอาศัยที่ชอบคือแก่งน้ำ ซึ่งจับได้ยาก

ปลาวัยอ่อนตัวเล็กขนาดไม่เกินประมาณ 5 ซม. มีสีเทาธรรมดาไม่โดดเด่น หลังจากนั้นลายแถบแนวตั้งจึงค่อย ๆ ปรากฏขึ้น ดังนั้นจึงใช้เวลาค่อนข้างนานกว่าปลาจะมีสีสันที่ช่วยให้ขายได้ที่ขนาด 10–15 ซม. และปลาที่ตัวใหญ่ขึ้นซึ่งต้องการคุณภาพน้ำสูงก็มีค่าขนส่งแพงมากแล้ว2

• ความยาวมาตรฐาน: 500 มม. SL
• ขนาดฐานตู้: 1000 × 400 ซม.
• ปริมาตร: ประมาณ 160000 ลิตร

การเลี้ยงในระยะยาวต้องใช้ตู้ที่มีขนาดฐาน 1000 × 400 ซม. หรือเทียบเท่า1

ปลาชนิดนี้ต้องการตู้ปลาขนาดใหญ่มากเมื่อเทียบกับปลาทั่วไป ไม่ใช่เพื่อให้มีที่ว่ายน้ำมากนัก แต่เพื่อรับประกันคุณภาพน้ำที่ดี เพราะสิ่งที่ปลาหนังยาวครึ่งเมตรกินเข้าไปก็จะถูกปล่อยกลับสู่น้ำในอีกรูปแบบหนึ่ง และปริมาณก็ไม่น้อยเลย!2

• อุณหภูมิ: 22–32 °C
• ค่า pH: 6.0–7.6
• ความกระด้าง (GH): 1–12 dGH1

การเลือกของตกแต่งขึ้นอยู่กับความชอบส่วนตัวเป็นหลัก แต่ตู้ไม้น้ำที่จัดตกแต่งอย่างประณีตนั้นเป็นไปไม่ได้อย่างแน่นอน

พื้นทรายกับขอนไม้ชิ้นใหญ่ไม่กี่ชิ้น หรือตู้เปล่าไม่ใส่อะไรเลย น่าจะเป็นรูปแบบที่ผู้เลี้ยงส่วนตัวนิยมมากที่สุด แต่หากรักษาคุณภาพน้ำได้ดีและแสงไม่จ้าเกินไป ปลาชนิดนี้ก็ค่อนข้างไม่เรื่องมาก

ระบบกรองขนาดใหญ่มากที่เชื่อถือได้ การดูแลอย่างเคร่งครัดโดยเปลี่ยนน้ำทุกสัปดาห์ครั้งละ 50–70% ของปริมาตรตู้ และน้ำที่มีออกซิเจนสูงพร้อมการไหลเวียนมาก ควรถือเป็นสิ่งจำเป็น1

กินปลาเป็นอาหารเกือบทั้งหมด ในธรรมชาติจะล่าปลาขนาดเล็กกว่าในกลางน้ำ แต่ในตู้ปลาส่วนใหญ่ปรับตัวกินอาหารที่ไม่มีชีวิตได้ง่าย เช่น กุ้ง หอยแมลงภู่ ปลาหมึก ปลาเล็กปลาน้อย เนื้อปลาเนื้อขาวตัวใหญ่หั่นเป็นชิ้น ฯลฯ ปลาโตเต็มวัยต้องการอาหารไม่เกินสัปดาห์ละหนึ่งมื้อ1

ควรเลี้ยงร่วมกับปลาที่มีขนาดใหญ่พอที่จะไม่ถูกกิน และต้องการสภาพแวดล้อมคล้ายกันเท่านั้น1

การเลี้ยงปลาหนังสวยงามชนิดนี้ไม่ได้ยากเป็นพิเศษ ผู้ค้าส่งจะแยกเลี้ยงทีละตัวเพื่อป้องกันเหตุไม่คาดฝัน แต่โดยปกติแล้วปลาชนิดนี้เลี้ยงรวมกันได้2

ยังไม่มีบันทึกการเพาะพันธุ์ในที่เลี้ยง ในธรรมชาติทราบว่าการวางไข่เริ่มขึ้นในช่วงปลายฤดูแล้ง โดยลูกปลาเติบโตในช่วงแรกระหว่างเดือนมิถุนายนถึงพฤศจิกายน ปลาชนิดนี้ดูเหมือนจะไม่อพยพข้ามลุ่มน้ำแอมะซอนเป็นส่วนหนึ่งของวงจรชีวิต ต่างจากบางชนิดในสกุลเดียวกัน1

ยังไม่มีรายงานการเพาะพันธุ์สำเร็จในที่เลี้ยง ในทางกลับกัน ปลาใกล้ชิดหลายชนิดของปลาชนิดนี้ถูกเลี้ยงในฟาร์มเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำและขยายพันธุ์ได้อย่างมีประสิทธิภาพมาก ดังนั้นหากจำเป็นก็น่าจะทำได้โดยไม่ต้องใช้ความพยายามมากนัก อย่างไรก็ตาม การทำเช่นนี้แทบไม่คุ้มค่าสำหรับวงการปลาสวยงาม เพราะทุกวันนี้มีผู้เลี้ยงเฉพาะทางเพียงไม่กี่คนที่ยังเลี้ยงปลาขนาดใหญ่แบบนี้2

ลุ่มน้ำแอมะซอนตอนบน สถานที่พบตัวอย่างต้นแบบ (type locality) คือน้ำตก Cachoeira do Teotônio บนแม่น้ำ Madeira ในรัฐรอนโดเนีย ทางตะวันตกเฉียงเหนือของบราซิล ซึ่งเป็นแก่งน้ำขุ่น (whitewater) ที่มีน้ำไหลผ่านในปริมาณและความเร็วมหาศาล

นอกจากนี้ยังมีบันทึกการพบในลุ่มน้ำ Caquetá และ Putumayo ในโคลอมเบีย รวมถึงลุ่มน้ำ Ucayali และ Marañón ในเปรู ปลาที่พบในตลาดปลาสวยงามส่วนใหญ่ดูเหมือนจะจับมาจากแถบเมืองอิกิโตส ในแคว้นโลเรโตของเปรู1

อาศัยอยู่ในลำน้ำสายหลักที่เป็นน้ำสีขุ่นขาว มีสารละลายในน้ำสูง ความใสต่ำ ออกซิเจนละลายน้ำสูง (ประมาณ 5 มก./ลิตร) และค่า pH เป็นกลาง โดยทั่วไปกระแสน้ำแรง และปลาโตเต็มวัยมักพบบริเวณน้ำตกและช่วงที่เป็นแก่ง

ปลาโตเต็มวัยดูเหมือนจะอาศัยอยู่เฉพาะในลำน้ำสายหลัก ส่วนปลาวัยอ่อนขนาด 20–50 มม. มักถูกจับเพื่อส่งขายในวงการปลาสวยงามจากลำน้ำสาขาเล็ก ๆ แถบเมืองอิกิโตสในเปรู โดยเฉพาะบริเวณที่มีการปลูกข้าวในช่วงที่ระดับน้ำต่ำ ปลาเหล่านี้มักถูกนำไปเลี้ยงต่อจนได้ขนาด 150–180 มม. ในฟาร์มเชิงพาณิชย์หรือฟาร์มพื้นบ้าน เพื่อให้ขายให้ผู้ส่งออกปลาสวยงามได้ราคาดีขึ้น1

แหล่งอาศัยที่ชอบคือแก่งน้ำ ในช่วงแรกรู้จักเฉพาะจากแก่ง Teotonio ในแม่น้ำ Madeira ซึ่งปัจจุบันจมอยู่ใต้อ่างเก็บน้ำจากการสร้างเขื่อนผลิตไฟฟ้า โชคดีที่ซีบร้าโชเวลโนสไม่ได้พบเฉพาะที่นั่น อย่างไรก็ตาม การสร้างเขื่อนกำลังรบกวนเส้นทางอพยพของปลาหนังขนาดใหญ่ (รวมถึง B. tigrinum) ซึ่งบางชนิดอพยพหลายพันกิโลเมตรไปยังแหล่งวางไข่ จนถึงขั้นที่บางชนิดใกล้สูญพันธุ์อย่างร้ายแรง2

ปลาชนิดนี้บางครั้งถูกสับสนกับ B. juruense โดยเฉพาะตอนยังเป็นปลาวัยอ่อน แต่แยกได้ค่อนข้างง่ายจากลวดลายสีที่ชัดเจนกว่า รูปร่างที่ค่อนข้างเพรียวกว่า และหนวดที่ยาวกว่า เดิมถูกบรรยายไว้ในสกุล Meredontotus แต่ปัจจุบันจัดอยู่ในสกุล Brachyplatystoma โดยอาศัยลักษณะร่วมที่สืบทอดมา (synapomorphy) สองประการที่สมาชิกในสกุลมีร่วมกัน (ดูด้านล่าง)

แยกจากชนิดอื่นในสกุลเดียวกันทั้งหมดได้ด้วยลักษณะภายนอกดังนี้: ลวดลายในปลาโตเต็มวัยเป็นแถบแนวตั้ง แนวเฉียง หรือลายม้วนสีเข้มแคบ ๆ ซึ่งน้อยครั้งจะแตกเป็นจุด; สีพื้นลำตัวเป็นสีครีมอ่อน ครีบหางมีแถบแนวตั้ง; ลวดลายในปลาวัยอ่อนเป็นแถวจุดกลางลำตัวซึ่งจะขยายออกกลายเป็นลวดลายของปลาโตเต็มวัย; ครีบหางในปลาโตเต็มวัยเว้าเป็นแฉกปานกลาง แพนหางกว้างและขนาดใกล้เคียงกัน และมีเส้นยาว (filament) ในปลาโตเต็มวัย; เส้นผ่านศูนย์กลางของตาวัดลงในความยาวจะงอยปากได้มากกว่า 10 ครั้ง; หนวดที่ขากรรไกรบนในปลาโตเต็มวัยยาวถึงฐานครีบหลัง และมักยาวถึงจุดเริ่มของครีบไขมัน; คอดหางแบนข้าง โดยความสูงมากกว่าความกว้าง; จุดเริ่มของครีบไขมันอยู่หน้าจุดเริ่มของครีบก้น; ความยาวฐานครีบไขมันประมาณ 1.3 เท่าของฐานครีบก้น; ความสูงของครีบไขมันประมาณสามเท่าของความยาว; กระดูกแผ่นปิดเหงือก (opercle) เป็นรูปสามเหลี่ยม; ก้านครีบก้น 18 ก้าน

ปลาในสกุล Brachyplatystoma แยกจากปลาหนังอื่นทั้งหมดได้ด้วยลักษณะร่วมที่สืบทอดมาสองประการ ประการแรกประกอบด้วยลักษณะทางสัณฐานหลายอย่างที่เกี่ยวกับกะโหลก โดยเฉพาะ mandibular suspensorium (ส่วนที่เชื่อมกระดูกขากรรไกรล่างกับกะโหลก) ขยายใหญ่มากไปทางด้านในและด้านบน จนเป็นแผ่นใหญ่ที่เข้าใกล้กระดูก parasphenoid โดยกระดูก hyomandibula และ metapterygoid ก็ขยายใหญ่ในลักษณะเดียวกัน

ประการที่สองคือมีเส้นยาว (filament) ที่เกิดจากก้านครีบเดี่ยวไม่แตกแขนงบนแพนหางทั้งสองข้างในปลาวัยอ่อนและปลาวัยรุ่น เส้นเหล่านี้จะสั้นลงหรือหายไปในปลาโตเต็มวัยของ B. vaillantii, B. filamentosum, B. rousseauxii และ B. capapretum แต่ยังคงอยู่ใน B. juruense, B. platynema และ B. tigrinum1