ปลาบู่หัวแบน

การเลี้ยงเดี่ยวหนึ่งตัวสามารถใช้ตู้ปลาที่มีขนาดฐาน 75 × 30 ซม. หรือเทียบเท่า (ประมาณ 68 ลิตร) ได้ แต่หากเลี้ยงเป็นกลุ่มหรือต้องการเลี้ยงรวมกับปลาอื่น จำเป็นต้องใช้ตู้ที่ใหญ่กว่านี้1

• อุณหภูมิ: 22–28 °C
• ค่า pH: 7.0–8.5
• ความกระด้าง (GH): 8–20 dGH1

เลี้ยงได้ดีที่สุดในน้ำกร่อย โดยค่าความถ่วงจำเพาะที่แน่นอนไม่สำคัญนัก ขอเพียงไม่เกินค่าของน้ำทะเล (1.025) ควรสอบถามความเค็มของน้ำที่ร้านก่อนซื้อ และตั้งค่าให้ใกล้เคียงกันในช่วงแรก ดูเหมือนว่าปลาชนิดนี้ปรับตัวได้ทั้งในน้ำทะเลเต็มรูปแบบและน้ำจืด แต่การเลี้ยงในสภาพใดสภาพหนึ่งเป็นเวลานานอาจส่งผลต่ออายุขัยและสุขภาพโดยรวมของปลา

การตกแต่งตู้ส่วนใหญ่ขึ้นอยู่กับความชอบส่วนตัว แต่ต้องจัดโครงสร้างให้ปลามีที่หลบซ่อนมากพอ เช่น รากและกิ่งขอนไม้ หิน กระถางดินเผา เป็นต้น และอย่าให้แสงสว่างจ้าเกินไป ใช้กรวดปูพื้นได้ แต่ปลาอาจกลืนกรวดบางเม็ดเข้าไปโดยไม่ตั้งใจขณะกินอาหาร ดังนั้นทรายจึงน่าจะเป็นตัวเลือกที่ดีกว่า

ไม้น้ำส่วนใหญ่ที่มีขายในวงการปลาสวยงามจะอยู่ไม่รอดในสภาพน้ำแบบนี้ แต่สามารถใช้ไม้น้ำปลอมแทนได้ และหากต้องการก็ใส่ใบไม้แห้งลงไปได้ด้วย1

ปลาชนิดนี้เป็นนักล่าแบบซุ่มโจมตี ในธรรมชาติกินปลาขนาดเล็ก หนอน และสัตว์จำพวกกุ้งกั้งปูเป็นหลัก ในตู้ปลายอมรับอาหารทดแทนได้ง่าย เช่น กุ้ง เนื้อหอยแมลงภู่หรือปลาหมึกหั่นเป็นเส้น และหนอนแดง (ตัวอ่อนแมลงกลุ่ม chironomid) ไรทะเล (อาร์ทีเมีย) มายซิส ฯลฯ ทั้งแบบเป็นและแบบแช่แข็ง

เช่นเดียวกับปลานักล่าส่วนใหญ่ ไม่ควรให้เนื้อสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมหรือเนื้อสัตว์ปีก เช่น หัวใจวัวหรือไก่ เพราะไขมันบางชนิดในเนื้อเหล่านี้ปลาไม่สามารถเผาผลาญได้อย่างเหมาะสม และอาจทำให้เกิดการสะสมไขมันมากเกินไป หรือถึงขั้นทำให้อวัยวะเสื่อมได้

ในทำนองเดียวกัน การใช้ปลาเหยื่อ เช่น ปลาหางนกยูงและปลาออกลูกเป็นตัว (livebearers) อื่น ๆ หรือปลาทองตัวเล็ก ก็ไม่มีประโยชน์ เพราะมีความเสี่ยงที่จะนำปรสิตหรือโรคเข้ามา และโดยทั่วไปมักมีคุณค่าทางอาหารไม่สูงนัก เว้นแต่จะปรับสภาพให้มีคุณค่าทางอาหารก่อนอย่างเหมาะสม1

เป็นปลาที่หวงอาณาเขต และอาจแสดงความก้าวร้าวต่อปลาชนิดใกล้เคียงหรือปลาที่มีรูปร่างคล้ายกัน ส่วนปลาขนาดเล็กและสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังจะถูกล่าเป็นอาหาร ปลาที่เหมาะจะเลี้ยงร่วมที่สุดคือปลาน้ำกร่อยที่ไม่หวงอาณาเขตและโตพอที่จะไม่ถูกล่า เช่น ปลาในสกุล Monodactylus, Toxotes, Poecilia ชนิดที่ตัวใหญ่ ฯลฯ

ไม่น่าจะอยู่ร่วมกับปลาชนิดเดียวกันได้ดี จึงน่าจะควรเลี้ยงเดี่ยว1

ไม่น่าจะเคยมีการเพาะพันธุ์ได้ในที่เลี้ยง1

มีการบรรยายลักษณะครั้งแรกจากตัวอย่างที่เก็บจาก 'เกาะอัมบน หมู่เกาะโมลุกกะ ประเทศอินโดนีเซีย' แต่ตามความเข้าใจในปัจจุบัน ปลาชนิดนี้กระจายพันธุ์กว้างขวางตั้งแต่ทางตะวันออกของมหาสมุทรอินเดียไปจนถึงตอนกลางค่อนไปทางตะวันตกของมหาสมุทรแปซิฟิก มีบันทึกการพบจากอินเดีย ไทย ญี่ปุ่น ฟิลิปปินส์ ปาเลา กวม อินโดนีเซีย ปาปัวนิวกินี หมู่เกาะโซโลมอน วานูอาตู นิวแคลิโดเนีย ฟิจิ และออสเตรเลีย1

โดยทั่วไปอาศัยอยู่ในแหล่งน้ำกร่อยชายฝั่ง เช่น ปากแม่น้ำ ทะเลสาบน้ำเค็มชายฝั่ง และป่าชายเลน แต่ก็มีรายงานว่าเข้าไปในแม่น้ำน้ำจืดช่วงที่ได้รับอิทธิพลน้ำขึ้นน้ำลงได้ในระดับหนึ่ง มักพบอยู่ร่วมกับพืชใต้น้ำหรือโครงสร้างไม้ เช่น รากไม้โกงกาง และส่วนใหญ่อาศัยอยู่บริเวณพื้นท้องน้ำ ซึ่งพื้นมักเป็นโคลนหรือทราย1

ปลาชนิดนี้ไม่ได้ซื้อขายกันในฐานะปลาสวยงาม แต่บางครั้งถูกส่งออกมาโดยติดปนมากับปลาชนิดอื่น ต่างจากปลาสกุลเดียวกันตรงที่ฟันแถวนอกสุดไม่ขยายใหญ่ อีกทั้งช่องว่างระหว่างเบ้าตาและแก้มใต้ตาไม่มีเกล็ด

ปลาในสกุล Butis ส่วนใหญ่เป็นนักล่าแบบซุ่มโจมตีที่ออกหากินกลางคืน มีลวดลายพรางตัวช่วยให้กลมกลืนกับสภาพแวดล้อม สามารถปรับสีลำตัวให้อ่อนลงหรือเข้มขึ้นได้ในระดับหนึ่ง มีนิสัยวางตัวแนบไปกับพื้นผิวแข็ง ไม่ว่าจะเป็นแนวนอน แนวตั้ง หรือกลับหัว และมักว่ายน้ำในท่าหงายท้อง

โดยทั่วไปสกุลนี้จัดอยู่ในวงศ์ Eleotridae ซึ่งสมาชิกมักเรียกรวม ๆ ว่าปลาบู่ (ในภาษาอังกฤษเรียกว่า 'sleepers', 'gudgeons' หรือ 'bullies') กลุ่มนี้จัดอยู่ในอันดับย่อย Gobioidei และแยกออกจากวงศ์ใกล้เคียงอย่าง Gobiidae และ Gobionellidae (ซึ่งมักเรียกรวมกันว่าปลาบู่เช่นกัน หรือ gobies ในภาษาอังกฤษ) ได้จากการที่ครีบท้องไม่เชื่อมติดกัน ปากไม่เคยอยู่ด้านล่างของหัว ครีบหลังตอนที่เป็นก้านแข็งและตอนที่เป็นก้านอ่อนแยกจากกัน และมีก้านกระดูกแผ่นปิดเหงือก (branchiostegal rays) 6 ก้าน (แทนที่จะเป็น 5 ก้าน) ซึ่งลักษณะหลังนี้พบร่วมกับวงศ์อื่นในกลุ่มปลาบู่ ได้แก่ Rhyacichthyidae และ Odontobutidae

วงจรการสืบพันธุ์ของปลาในวงศ์ Eleotridae ส่วนใหญ่มีช่วงที่อยู่ในทะเล แม้ว่าส่วนใหญ่จะอาศัยในน้ำจืดเมื่อโตเต็มวัย และบางชนิดพบเฉพาะในแหล่งน้ำจืดเท่านั้น ปลากลุ่มนี้มักมีลำตัวหนากว่าและมีเกล็ดหนากว่าปลาบู่กลุ่มอื่นส่วนใหญ่

ตามแบบดั้งเดิม วงศ์นี้แบ่งออกเป็นสองวงศ์ย่อย โดย Butis อยู่ในวงศ์ย่อย Butinae ร่วมกับสกุล Bostrychus, Incara, Kribia, Milyeringa (บางครั้งจัดไว้ในวงศ์ Odontobutidae), Ophiocara, Oxyeleotris, Prionobutis และ Typhleotris ส่วนปลาในวงศ์ Eleotridae ที่เหลือทั้งหมดอยู่ในกลุ่ม Eleotrinae

อย่างไรก็ตาม ทั้งสองวงศ์ย่อยไม่ถือว่าเป็นกลุ่มที่มาจากบรรพบุรุษเดียวกัน (monophyletic) และมีการศึกษาสายวิวัฒนาการทั้งด้านสัณฐานวิทยาและด้านโมเลกุลมาหลายครั้ง แต่จนถึงขณะนี้ยังไม่ได้ข้อสรุปที่ชัดเจน

การที่ไม่เป็นกลุ่ม monophyletic นี้ทำให้มีการยกระดับวงศ์ย่อยทั้งสองขึ้นเป็นวงศ์ คือ Eleotridae และ Butidae ตามลำดับ โดย Thacker (2009) แสดงให้เห็นจากผลการวิเคราะห์ระดับโมเลกุลของอันดับย่อย Gobioidei ว่า Butidae เป็นกลุ่มพี่น้องกับกลุ่มสายวิวัฒนาการ (clade) ที่ประกอบด้วย Gobiidae และ Gobionellidae และ Eleotridae เป็นกลุ่มพี่น้องกับกลุ่มสายวิวัฒนาการที่ประกอบด้วยสามวงศ์นั้น

อย่างไรก็ตาม Agorreta และ Rüber (2012) ปฏิเสธสมมติฐานนี้ โดยสรุปว่าสมมติฐานสายวิวัฒนาการระดับโมเลกุลนี้ 'ไม่มีเสถียรภาพ' และไม่สามารถตัดทฤษฎีทางเลือกอื่น ๆ หลายทฤษฎีออกไปได้อย่างเด็ดขาด จึงไม่สามารถใช้เป็นพื้นฐานในการเปลี่ยนแปลงการจัดจำแนกได้

ถึงกระนั้น Eleotridae ก็ไม่ใช่กลุ่ม monophyletic อย่างแน่นอน เนื่องจาก Eleotrinae ไม่ได้มีบรรพบุรุษร่วมล่าสุดเดียวกันกับ Butinae และเห็นได้ชัดว่าต้องมีการศึกษาเพิ่มเติมเพื่อจัดอนุกรมวิธานระดับสูงของกลุ่มนี้ให้ลงตัว

อย่างไรก็ดี ปลาในสกุล Butis สามารถแยกออกจากปลาในวงศ์ Eleotridae อื่น ๆ ได้จากลักษณะร่วมกันดังต่อไปนี้: เกล็ดบนลำตัวเป็นแบบขอบหยัก (ctenoid) อย่างน้อยในส่วนท้ายลำตัว เกล็ดขนาดปานกลางถึงใหญ่ โดยทั่วไปมีน้อยกว่า 100 เกล็ดตามแนวข้างลำตัว กระดูกแผ่นปิดเหงือกชิ้นหน้า (preopercle) ไม่มีหนาม เกล็ดหน้าครีบหลังมีน้อยกว่า 30 แถว มีสันกระดูกไม่สม่ำเสมอหรือแถวหนามหยักอยู่เหนือตาและบนจะงอยปาก (หนามอาจไม่ชัดเจน) ขากรรไกรล่างยื่นออกไปด้านหน้าสุดอย่างชัดเจน คางยื่น หัวไม่มีปุ่มเนื้อและคางไม่มีหนวด มีจุดสีดำชัดเจนที่โคนครีบอกหรือที่โคนก้านครีบอก และมีวงจรชีวิตอยู่ในทะเลถึงปากแม่น้ำ1