ปลาอะบาอะบา

ปลาอะบาอะบา (Gymnarchus niloticus) เป็นปลานักล่าขนาดใหญ่ที่พบได้ในพื้นที่ส่วนใหญ่ของแอฟริกาครึ่งทางตอนเหนือ และเป็นปลาชนิดเดียวในสกุลนี้ ครีบหลังที่ยาวตลอดลำตัวทำให้มีอีกชื่อหนึ่งว่า upside-down knifefish (ปลาไนฟ์กลับหัว) แม้ว่าที่จริงจะเป็นญาติใกล้ชิดกับปลากลุ่มมอร์มิริดมากกว่า ปลาชนิดนี้ปล่อยกระแสไฟฟ้าอ่อน ๆ เพื่อใช้นำทางและสื่อสาร โตได้ถึง 165 ซม. และดุร้ายมาก จึงไม่เหมาะกับการเลี้ยงในตู้ปลาตามบ้านเลยไม่ว่าในแง่ใด1

หากพูดกันในทางทฤษฎี การเลี้ยงปลาที่โตเต็มวัยต้องใช้ตู้ปลาขนาดใหญ่มหึมา ราว 360 × 120 × 180 ซม. หรือประมาณ 7776 ลิตร ซึ่งก็ถือว่าพอรับได้เท่านั้น แม้ปลาวัยอ่อนจะเลี้ยงในตู้ที่เล็กกว่านี้ได้ แต่ถ้าให้อาหารอย่างเหมาะสมจะโตเร็วมาก ปลาชนิดนี้จึงควรปล่อยให้เป็นเรื่องของพิพิธภัณฑ์สัตว์น้ำ หรือผู้เลี้ยงส่วนน้อยมาก ๆ ที่มีสถานที่พร้อมรองรับปลาขนาดนี้1

• อุณหภูมิ: 23–28 °C
• ค่า pH: 6.5–8.0
• ความกระด้าง (GH): 10–25 dGH1

ชอบตู้ที่แสงสลัว มีบางส่วนปลูกไม้น้ำหนาแน่น และมีขอนไม้ชิ้นใหญ่กับรากไม้บิดเกลียวไว้เป็นที่หลบซ่อน ของตกแต่งทุกชิ้นต้องยึดหรือถ่วงให้มั่นคงแน่นหนา ระบบกรองนอกตู้ที่แรงและมีประสิทธิภาพก็เป็นสิ่งจำเป็น แต่ควรให้น้ำมีการเคลื่อนไหวน้อยที่สุด กรองแบบซัมป์เป็นตัวเลือกที่ดีที่สุดอย่างชัดเจน เพราะปลามักทำลายอุปกรณ์ทุกอย่างที่อยู่ในตู้ เช่น ฮีตเตอร์และอุปกรณ์อื่น ๆ ทำนองเดียวกัน1

G. niloticus เป็นปลากินเนื้อ ในธรรมชาติกินปลาอื่นและสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังในน้ำเป็นหลัก ปลาที่เลี้ยงในตู้ยอมรับอาหารสดและอาหารแช่แข็งประเภทเนื้อแทบทุกชนิดได้ง่าย เช่น เนื้อปลาแล่ กุ้ง หอยแมลงภู่ และไส้เดือนดิน ไม่จำเป็นต้องให้ปลาเหยื่อเป็น ๆ หรือเนื้อสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม เช่น หัวใจวัว โดยเฉพาะอย่างหลังนั้นส่งผลเสียต่อสุขภาพปลาในระยะยาว มีปลาบางตัวที่เคยยอมกินอาหารแห้ง แต่ถือเป็นข้อยกเว้นมากกว่าเรื่องปกติ ปลาที่ยังเล็กน่าจะฝึกให้กินอาหารแห้งได้ง่ายกว่า1

ไม่เหมาะกับตู้รวม พอ ๆ กับที่ไม่เหมาะกับผู้เลี้ยงทั่วไป เป็นปลานักล่าตัวฉกาจ ดุร้ายมาก และหวงถิ่น ในปากมีฟันแหลมคมเต็มไปหมดและแรงกัดสูงมาก การทดลองเลี้ยงปลาวัยอ่อนรวมกับปลาชนิดอื่นมักไปได้ดีเพียงไม่กี่เดือนเป็นอย่างมาก และจบลงด้วยความเสียหายไม่มากก็น้อยทุกครั้ง หากไม่ฆ่าปลาร่วมตู้ทันที ก็มักทำให้ปลาเหล่านั้นบาดเจ็บพิการจนแก้ไขไม่ได้ โดยด้วยเหตุผลบางอย่าง ดวงตาเป็นเป้าโจมตีเป็นพิเศษ แม้แต่ปลาที่ตัวใหญ่กว่ามากก็ไม่ปลอดภัย อาจถูกกัดเนื้อหายไปเป็นชิ้น ๆ หรือถูกกัดจนขาดเป็นท่อน ๆ ปลาชนิดนี้ยังไม่ยอมรับปลาชนิดเดียวกันเลย ควรเลี้ยงเดี่ยวเพียงตัวเดียวเท่านั้น เมื่อโตถึงราว 30 ซม. ก็จะไม่ลังเลที่จะโจมตีผู้เลี้ยงด้วย! ต้องระมัดระวังอย่างยิ่งขณะให้อาหารหรือทำความสะอาดดูแลตู้ แค่ถูกปลาขนาด 60 ซม. กัดก็อาจทำให้นิ้วขาดได้ง่าย ๆ1

ไม่น่าแปลกใจที่ยังไม่เคยมีการเพาะพันธุ์ได้ในที่เลี้ยง ในธรรมชาติ ปลาจะอพยพเข้าไปในพื้นที่น้ำท่วมช่วงฤดูฝน และวางไข่ท่ามกลางพืชน้ำในบริเวณที่อุดมไปด้วยจุลินทรีย์ ระหว่างผสมพันธุ์ ตัวผู้จะสร้างหวอดขนาดใหญ่ แล้ววางไข่ไว้ในนั้น ว่ากันว่าไข่จะฟักในราว 5 วัน และหลังจากนั้นพ่อแม่ปลาจะไม่ดูแลลูกเลย1

มีแหล่งกระจายพันธุ์ตามธรรมชาติกว้างมาก พบได้ทั่วพื้นที่ส่วนใหญ่ของแอฟริกาครึ่งทางตอนเหนือ มีบันทึกการพบในอียิปต์ ซูดาน เคนยา ชาด แคเมอรูน ไนจีเรีย ไนเจอร์ เซเนกัล เบนิน กานา เซียร์ราลีโอน แกมเบีย และมอริเตเนีย เมื่อดูจากการกระจายที่ค่อนข้างกระจัดกระจายนี้ ก็มีความเป็นไปได้ว่าอาจพบในประเทศอื่นด้วย หรือเคยถูกระบุชนิดผิดหลายครั้ง แต่ข้อสันนิษฐานอย่างหลังดูไม่น่าเป็นไปได้นัก เพราะปลาชนิดนี้มีรูปร่างหน้าตาที่ไม่เหมือนใคร1

อาศัยอยู่ในลำธารที่น้ำไหลช้า รวมถึงหนองน้ำและพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีพืชน้ำขึ้นหนาแน่น1

G. niloticus เป็นปลาชนิดเดียวในสกุลนี้และมีความเป็นเอกลักษณ์อย่างแท้จริง ต่างจากปลาไนฟ์ชนิดอื่นตรงที่มีครีบหลังยาว แทนที่จะเป็นครีบก้น จึงเป็นที่มาของอีกชื่อหนึ่งว่า upside-down knifefish (ปลาไนฟ์กลับหัว) แม้จะมีชื่อเช่นนี้ แต่ที่จริงแล้วเป็นญาติใกล้ชิดกับปลากลุ่มมอร์มิริดมากกว่า แม้จะไม่มีสีสันสดใส แต่เวลาว่ายน้ำนั้นสวยงามมาก เพราะสามารถเคลื่อนที่ได้แทบทุกทิศทางอย่างคล่องแคล่ว โดยใช้ครีบหลังที่พลิ้วเป็นคลื่นช่วย 'บังคับทิศทาง' นอกจากนี้ยังปล่อยกระแสไฟฟ้าอ่อน ๆ ซึ่งใช้ทั้งในการระบุตำแหน่งด้วยไฟฟ้า (นำทาง) และการสื่อสาร ที่น่าสนใจคือ หากมีปลาชนิดเดียวกันที่ปล่อยกระแสไฟฟ้าความถี่ใกล้เคียงกันอยู่ใกล้ ๆ สัญญาณจะรบกวนกัน และปลาสามารถปรับความถี่ของตัวเองเพื่อหลีกเลี่ยงการรบกวนนี้ได้

ที่น่ากังวลคือในช่วงหลายปีที่ผ่านมา มีการนำเข้าปลาขนาด 7 ซม. เป็นล็อต ๆ บ่อยขึ้นเรื่อย ๆ นอกจากปลาในขนาดนี้จะค่อนข้างบอบบางแล้ว ปลาชนิดนี้ก็ไม่เหมาะกับตู้ปลาตามบ้านเลยไม่ว่าในแง่ใด ผู้เลี้ยงที่สามารถเลี้ยงดูได้ตลอดชีวิตของปลานั้นคงมีเพียงจำนวนน้อยนิด หากเห็นปลาชนิดนี้วางขาย ให้ถามตัวเองว่ามีเงิน สถานที่ และความรู้เพียงพอที่จะเลี้ยงปลาที่โตได้ถึงประมาณ 165 ซม. และเมื่อโตเต็มวัยอาจกัดมือขาดได้หรือไม่ หากมีคุณสมบัติเหล่านี้ครบ ก็จะพบว่านอกจากจะเป็นหนึ่งในปลาตู้ที่ก้าวร้าวที่สุดเท่าที่หาได้แล้ว ยังเป็นหนึ่งในปลาที่ฉลาดที่สุดด้วย จึงเป็นปลา 'ในฝัน' ของผู้ที่ชื่นชอบปลานักล่าขนาดยักษ์ที่โตจนล้นตู้ แต่อาจกลายเป็นฝันร้ายสำหรับผู้เลี้ยงส่วนใหญ่ บางครั้งมีปลาฟอร์มเผือก (albino) ออกมาขาย ซึ่งเป็นที่ต้องการมากและราคาแพงมาก1