การดูแล · อ่านประมาณ 4 นาที
เลี้ยงปลาไม่มีกรอง ไม่มีปั๊มลม: ปลาชนิดไหนทนได้ และต้องดูแลอย่างไร
AquaTome รวบรวมข้อมูลจาก 5 แหล่งข้อมูล แล้วเรียบเรียงขึ้นใหม่เอง
สรุปย่อ
- ปลาบางชนิดอยู่ในตู้หรือโถที่ไม่มีระบบกรองได้นานกว่าชนิดอื่น แต่ก็อยู่ได้ไม่ตลอดไป เพราะแอมโมเนียจะสะสมเร็วและออกซิเจนจะลดลง ซึ่งทำให้ปลาบาดเจ็บถาวรหรือตายได้ สำหรับผู้เลี้ยงส่วนใหญ่ การไม่ใช้กรองจึงไม่เหมาะในระยะยาว
- ถ้าตอนนี้ไม่มีกรอง ให้ทำความสะอาดตู้ทุกวันและเปลี่ยนน้ำตามชนิดปลา ถ้าเห็นปลาลอยหายใจที่ผิวน้ำ ให้ช่วยเพิ่มออกซิเจนด้วยการกวนผิวน้ำเบา ๆ ทำให้น้ำเย็นลง เป่าฟองอากาศผ่านสายยาง หรือเปลี่ยนน้ำปริมาณมากขึ้น
ทำไมการไม่มีกรองจึงเสี่ยง
แอมโมเนียและไนไตรต์มาจากของเสียของปลาและอาหารปลาที่เหลือเป็นหลัก และสะสมขึ้นเรื่อย ๆ เมื่อไม่มีแบคทีเรียในระบบกรอง ตู้ที่ไม่มีกรองแอมโมเนียจะขึ้นเร็วและออกซิเจนจะลดลง ซึ่งทำให้ปลาบาดเจ็บถาวรหรือตายได้ ตู้ที่ไม่มีกรองยังมีโอกาสเกิดตะไคร่บลูมมากขึ้นด้วย
ปลาจะอยู่ได้นานแค่ไหนขึ้นอยู่กับขนาดตู้ จำนวนปลา ชนิดปลา การดูแล และมีไม้น้ำหรือหัวทรายอยู่หรือไม่ ปลาบางตัวอาจเริ่มตายภายในวันเดียว ภาชนะเล็กที่เลี้ยงปลาแน่นจะเสี่ยงมากกว่า
ความเชื่อที่ว่าปลาอยู่ได้โดยไม่ต้องมีกรองนั้นไม่จริงสำหรับตู้ส่วนใหญ่ มีเพียงผู้เลี้ยงที่มีประสบการณ์สูงบางคนเท่านั้นที่เคยทำตู้ไม่มีกรองที่ปลูกไม้น้ำหนาแน่นได้เป็นครั้งคราว
ปลาและสัตว์น้ำแต่ละชนิดรับมือได้แค่ไหน
- ปลากัดและปลากูรามี (gourami): เป็นปลาที่มีอวัยวะช่วยหายใจ (labyrinth) ฮุบอากาศจากผิวน้ำได้ จึงทนช่วงกรองหยุดทำงานได้ดีกว่าปลาอื่น แต่ปลากัดในภาชนะไม่มีกรองอยู่ได้แค่ระยะสั้นและไม่แข็งแรงสมบูรณ์ ปลากัดไวต่อแอมโมเนียและสารพิษมาก และสภาพน้ำที่ไม่ดีมักทำให้ปลาตายก่อนอายุครบหนึ่งปี
- ปลาพาราไดซ์ (Macropodus opercularis): เป็นปลา labyrinth ที่หายใจจากอากาศได้ และทนสภาพน้ำได้หลากหลาย
- ปลาข้าวสารญี่ปุ่น (Oryzias latipes): มีถิ่นกำเนิดในนาข้าวที่ออกซิเจนต่ำ และเหมาะกับตู้ที่ไม่ใช้ฮีตเตอร์
- ปลาแพะคอริดอรัส: จะขึ้นมาฮุบอากาศที่ผิวน้ำเมื่อออกซิเจนต่ำ
- ปลาม้าลาย (zebra danio): แข็งแรง สร้างของเสียน้อย แต่ต้องการออกซิเจนมาก
- ปลาทอง: กินเก่งและสร้างของเสียมาก ปลาทองไม่ใช่ปลา labyrinth และหายใจได้เฉพาะออกซิเจนที่ละลายในน้ำผ่านเหงือก เมื่อออกซิเจนต่ำปลาจะลดการเผาผลาญลงแทน ปลาทองส่วนใหญ่อยู่ได้ดีที่ออกซิเจนละลายน้ำ 5 mg/L ขึ้นไป และสำหรับปลาน้ำจืดทั่วไปแนะนำประมาณ 8 mg/L ขึ้นไป
- ปลาหางนกยูง: คู่มือการเลี้ยงแหล่งหนึ่งบอกว่าตู้เล็กที่เลี้ยงปลาไม่แน่นไม่จำเป็นต้องมีกรองหรือปั๊มลม แต่ถ้ามีจะช่วยให้ปลาแข็งแรงกว่า ปลาชนิดนี้ขยายพันธุ์เร็ว ถ้าปลาแน่นเกินไปอาจทำให้ขาดออกซิเจน
- กุ้งน้ำจืด (กุ้งเชอร์รี่ กุ้งแก้ว กุ้งอะมาโน): ต้องการออกซิเจนและไวต่อแอมโมเนียและไนไตรต์ จึงอยู่ในตู้ไม่มีกรองได้แค่ช่วงสั้น ๆ
- หอยบ่อ (pond snail) และหอยเขาแกะ (ramshorn): หายใจจากอากาศด้วยปอดแบบดั้งเดิม แต่ไวต่อแอมโมเนีย
ชนิดที่เหมาะกับตู้ที่ไม่ใช้ฮีตเตอร์ ได้แก่ ปลาทอง ปลาหางนกยูง ปลาม้าลาย ปลาพาราไดซ์ ปลาข้าวสารญี่ปุ่น หอยบ่อ และหอยเขาแกะ
ขั้นตอนการดูแลตู้ที่ไม่มีกรอง
- ถ้าเป็นตู้ใหม่ ต้องรอให้วงจรไนโตรเจนเกิดขึ้นก่อน เพื่อให้แบคทีเรียที่มีประโยชน์เปลี่ยนแอมโมเนียได้ แล้วจึงค่อยปล่อยปลา
- เลือกภาชนะให้พอดี สำหรับปลากัดแนะนำ 10–20 ลิตร อย่างน้อย 10 ลิตร
- ปรับสภาพน้ำประปาด้วยน้ำยาปรับสภาพน้ำตามฉลาก ประมาณ 2.5–5 มล. ต่อน้ำ 40 ลิตร เพราะน้ำประปามักมีคลอรีน
- ปิดฝาภาชนะไว้ไม่ให้ปลากระโดดออก และวางให้พ้นแสงแดดส่องตรง
- ทำความสะอาดตู้เองทุกวัน
- เปลี่ยนน้ำตามชนิดปลา:
- ปลาทอง: เปลี่ยนน้ำประมาณครึ่งหนึ่งทุกวัน
- ปลาม้าลาย ปลาพาราไดซ์ และกุ้ง: เปลี่ยนน้ำบางส่วนทุกวัน
- ปลากัด: ดูดน้ำออกประมาณ 10–20% แล้วเติมน้ำที่ปรับสภาพแล้ว อย่างน้อยสัปดาห์ละครั้ง
- ปลาหางนกยูง: เปลี่ยนน้ำบางส่วนเป็นประจำ และหลีกเลี่ยงการเปลี่ยนแปลงสภาพน้ำแบบกะทันหัน
- ควบคุมอุณหภูมิ: ปลากัด 24–27 °C ปลาหางนกยูงประมาณ 24–28 °C สำหรับปลากัดให้ตรวจค่า pH (ที่เหมาะคือ 6.5–7.5) และอุณหภูมิอยู่เสมอ
- ให้อาหารปลาหางนกยูงแค่พอที่ปลากินหมด เพราะอาหารที่เหลือทำให้น้ำเสีย
สัญญาณที่ต้องคอยดู
- ออกซิเจนต่ำ: ปลาซึม อยู่ใกล้ผิวน้ำและฮุบอากาศ เหงือกขยับเร็วผิดปกติ
- พิษแอมโมเนียหรือไนไตรต์: ปลาซึม ไม่กินอาหาร หายใจลำบาก
- ปลาลอยฮุบอากาศที่ผิวน้ำ มักบ่งชี้ว่าออกซิเจนต่ำหรือเกิดพิษแอมโมเนีย
- ตะไคร่บลูม ซึ่งเกิดได้ง่ายขึ้นเมื่อไม่มีกรอง
เมื่อออกซิเจนต่ำหรือไฟดับ
- วิธีแก้เฉพาะหน้าเมื่อออกซิเจนต่ำ: กวนผิวน้ำเบา ๆ ทำให้น้ำเย็นลง เป่าฟองอากาศผ่านสายยาง และเปลี่ยนน้ำปริมาณมากขึ้น
- เวลาไฟดับ ให้เฝ้าดูว่าออกซิเจนลดลงหรือแอมโมเนียสะสมหรือไม่ โดยเฉพาะเมื่อผ่านไปสองสามชั่วโมง และเปลี่ยนน้ำเองตามความจำเป็น
- ในกรณีฉุกเฉิน การไม่มีกรองหนึ่งคืนโดยทั่วไปปลายังอยู่ได้ แต่ควรตรวจน้ำในเช้าวันรุ่งขึ้น
อุณหภูมิ ไม้น้ำ และอุปกรณ์
- น้ำอุ่นมีออกซิเจนละลายอยู่น้อยกว่าน้ำเย็น โถที่ตั้งในบ้านซึ่งน้ำอุ่นจึงมีแนวโน้มต้องเพิ่มอากาศมากกว่า ตู้ที่ใหญ่ขึ้นและเลี้ยงปลาแน่นก็มีแนวโน้มต้องใช้ปั๊มลมมากกว่า
- สำหรับปลาทอง แหล่งหนึ่งบอกว่าปลาทองไม่ต้องพึ่งปั๊มลมในการหายใจ และโดยทั่วไปไม่จำเป็นต้องใช้ปั๊มในตู้เล็กหรือโถ แต่แหล่งเดียวกันก็บอกว่าโถในบ้านที่น้ำอุ่นอาจได้ประโยชน์จากปั๊มลม
- ไม้น้ำผลิตออกซิเจนเฉพาะตอนมีแสง และแย่งออกซิเจนกับปลาในเวลากลางคืน
- ไม้น้ำที่เหมาะกับตู้ไม่ใช้ฮีตเตอร์ ได้แก่ เฟินใบมีด (Java fern) มอสเกาะ (Java moss) อนูเบียส และมอสบอล ไม้น้ำยังเป็นที่หลบซ่อนให้ปลาหางนกยูง โดยเฉพาะลูกปลา
- กรองฟองน้ำกับปั๊มลมแบบง่าย ๆ ใช้ไฟประมาณ 5 วัตต์ ส่วนฮีตเตอร์สำหรับตู้ 10 แกลลอนใช้ไฟประมาณ 25 วัตต์ หรือราว 3–5 เท่าของกรอง ถ้าไฟฟ้ามีจำกัด ให้ตัดฮีตเตอร์ก่อนตัดกรอง
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- เลี้ยงปลากัดในโถแก้วที่ไม่มีกรอง ซึ่งสารพิษจะสะสมเร็ว
- ใช้น้ำกลั่นหรือน้ำบริสุทธิ์เลี้ยงปลากัด
- เลี้ยงปลากัดตัวผู้สองตัวในภาชนะเดียวกัน ซึ่งจะกัดกัน
- ใส่หอยเขาแกะในตู้ไม้น้ำ หอยชนิดนี้กินต้นไม้และขยายพันธุ์เร็ว ส่วนหอยบ่อก็อาจเพิ่มจำนวนจนล้นตู้ได้เช่นกัน
- ปล่อยให้ปลาหางนกยูงขยายพันธุ์จนแน่นเกินไป ซึ่งอาจทำให้ขาดออกซิเจน
คำถามที่พบบ่อย
ปลากัดอยู่ในโถไม่มีกรองได้ไหม
อยู่ได้แค่ระยะสั้นและไม่แข็งแรงสมบูรณ์ ปลากัดไวต่อแอมโมเนียและสารพิษมาก การเลี้ยงในโถแก้วไม่มีกรองถือเป็นข้อผิดพลาด เพราะสารพิษสะสมเร็ว ภาชนะที่แนะนำคือ 10–20 ลิตร (อย่างน้อย 10 ลิตร) เปลี่ยนน้ำ 10–20% อย่างน้อยสัปดาห์ละครั้ง และรักษาอุณหภูมิไว้ที่ 24–27 °C
ไฟดับจนกรองหยุดทั้งคืน ปลาจะเป็นอะไรไหม
ในกรณีฉุกเฉิน โดยทั่วไปปลาจะผ่านคืนเดียวที่ไม่มีกรองไปได้ แต่ควรตรวจน้ำในเช้าวันรุ่งขึ้น ระหว่างไฟดับให้เฝ้าดูว่าออกซิเจนต่ำหรือแอมโมเนียสะสมหรือไม่ โดยเฉพาะเมื่อผ่านไปสองสามชั่วโมง และเปลี่ยนน้ำเองตามความจำเป็น
ปลาทองต้องใช้ปั๊มลมไหม
ปลาทองหายใจด้วยออกซิเจนที่ละลายในน้ำผ่านเหงือกเท่านั้น ไม่ได้ฮุบอากาศเหมือนปลากัด แหล่งหนึ่งบอกว่าโดยทั่วไปไม่จำเป็นต้องใช้ปั๊มลมในตู้เล็กหรือโถ แต่โถในบ้านที่น้ำอุ่นอาจได้ประโยชน์จากปั๊มลม ถ้าไม่มีกรอง ปลาทองต้องเปลี่ยนน้ำประมาณครึ่งหนึ่งทุกวัน
ปลูกไม้น้ำแทนปั๊มลมได้ไหม
ไม้น้ำผลิตออกซิเจนเฉพาะตอนมีแสง และแย่งออกซิเจนกับปลาในเวลากลางคืน ไม้น้ำที่เหมาะกับตู้ไม่ใช้ฮีตเตอร์ ได้แก่ เฟินใบมีด มอสเกาะ อนูเบียส และมอสบอล
ปลาในตู้ไม่มีกรองอยู่ได้นานแค่ไหน
ขึ้นอยู่กับขนาดตู้ จำนวนปลา ชนิดปลา การดูแล และมีไม้น้ำหรือหัวทรายหรือไม่ ปลาบางตัวอาจเริ่มตายภายในวันเดียว ส่วนปลาที่ทนกว่าก็อยู่ได้ไม่ตลอดไป
พูดคุย
ยังไม่มีความคิดเห็น มาเป็นคนแรกที่แบ่งปันประสบการณ์
โหลดระบบตรวจสอบสแปมไม่สำเร็จ จึงยังส่งความคิดเห็นไม่ได้ ลองโหลดหน้านี้ใหม่อีกครั้ง
การแสดงความคิดเห็นต้องยืนยันตัวตนผู้ใช้ตามข้อกำหนด ฟีเจอร์นี้จะเปิดให้ใช้งานเร็ว ๆ นี้