Cá chuột panda

Chiều dài chuẩn (SL): 50 mm SL. Đáy bể: 45 × 30 cm. Thể tích: khoảng 41 lít.

Một bể 45 × 30 × 30 cm (khoảng 41 lít) là đủ cho một nhóm nhỏ cá chuột panda.2

• Nhiệt độ: 22–25°C
• pH: 6,0–7,4
• Độ cứng: 1–12 dGH

Nhiệt độ: Cá tự nhiên ưa nước mát hơn, nhưng cá nuôi trong bể sống thoải mái trong khoảng 22 đến 25°C. Nếu phải sống lâu dài trong nước ấm hơn mức này, cá sẽ không khỏe và nhiều khả năng tuổi thọ bị rút ngắn đáng kể.2

Hoplisoma panda sống rất khỏe trong bể dựng theo kiểu biotope Amazon, và kiểu bể này dựng rất đơn giản. Bạn dùng nền cát sông, thêm vài cành lũa và ít rễ cây xoắn. Nếu không tìm được lũa có hình dáng ưng ý, có thể dùng cành dẻ gai (beech) thông thường, miễn là phơi thật khô và bóc sạch vỏ. Rải thêm vài nắm lá khô (lá dẻ gai hay lá sồi đều dùng được) là bể trông tự nhiên hẳn. Vùng nước nơi loài này sống ngoài tự nhiên vốn không có cây thủy sinh. Cứ để lũa và lá nhả màu cho nước ngả sang màu trà loãng. Vài tuần một lần thì vớt lá cũ ra và thay lá mới, để lá không mục rữa làm bẩn nước. Muốn giả lập nước đen sát hơn, bạn có thể cho một túi lưới nhỏ đựng than bùn loại an toàn cho bể cá vào lọc. Đèn nên để khá dịu.

Nếu không làm biotope, loài này vẫn sống tốt trong bể thông thường, tốt nhất là bể trồng nhiều cây. Với loài này, chăm bể đều đặn là chuyện bắt buộc, vì chúng nhạy cảm khi chất lượng nước đi xuống. Giống mọi loài cá chuột khác, đừng dùng lọc đáy và phải giữ nền thật sạch. Cá chuột panda chịu kém với nền bẩn hoặc ít được vệ sinh. Nuôi trong điều kiện tồi, chúng có thể bị rụng râu.2

Cá ăn tạp và dễ cho ăn. Thức ăn chính nên là viên chìm hoặc viên nén chìm loại tốt. Ngoài ra, bạn cho thêm thức ăn sống và đông lạnh như bo bo, Artemia, trùng huyết và các loại tương tự.2

Với những con mới lớn được nửa cỡ, bạn rất nên nuôi thành đàn đông một chút. Khi đi đàn đông, chúng bơi theo bầy trông rất đẹp mắt.1

Loài này rất hiền và hợp với nhiều bể cộng đồng. Đừng nuôi chung với cá quá lớn hoặc hung dữ. Những bạn cùng bể hợp gồm tetra nhỏ (characin), cá họ chép (cyprinid), cá mê lộ (anabantoid), cichlid lùn và các loài cá da trơn hiền khác. Lúc nào cũng nên nuôi Corydoras theo đàn, vì có đồng loại bên cạnh thì chúng mạnh dạn và hoạt bát hơn hẳn. Tốt nhất là nuôi từ sáu con trở lên.2

Nhìn từ trên xuống là cách dễ phân biệt đực cái nhất. Con cái có bụng tròn hơn và nhiều khả năng to hơn con đực một chút.2

Cá chuột panda có thể cho đẻ giống cách làm với nhiều loài Corydoras khác. Bể đẻ cỡ 45 × 30 × 30 cm hoặc tương đương là vừa. Đáy có thể để trống, rải cát hoặc sỏi mịn. Nên dùng lọc bọt biển hoặc lọc hộp chạy bằng máy sủi, vì cá bột không bị hút vào các loại lọc này. Thả thêm vài búi cây như rêu java. Nhiệt độ khoảng 24°C và pH 6,5 là ổn. Lọc nước qua than bùn sẽ có ích, dùng nước RO cũng vậy. Khi cho cá chuột đẻ, số đực nên nhiều hơn số cái, và tỷ lệ khuyến nghị là 2 đực cho mỗi cái. Vỗ béo cả đàn bằng thức ăn đa dạng gồm đồ sống, đông lạnh và khô. Khi thấy rõ con cái đã căng trứng, bạn thay một lượng nước lớn (50-70%) bằng nước mát hơn, đồng thời tăng sục khí và dòng chảy trong bể. Làm vậy mỗi ngày cho đến khi cá đẻ.

Có vài điều cần biết khi cho cá chuột đẻ nói chung. Nhiều loài đẻ theo mùa. Ở quê nhà, chúng sinh sản vào mùa mưa, trùng với mùa đông ở Anh. Vì vậy, nếu cho đẻ vào mùa hè mà mãi không được, có lẽ nên đợi đến mùa đông rồi thử lại. Ngoài ra, một số loài có thể mất vài năm mới thành thục, nên bạn cứ kiên nhẫn. Cuối cùng, đôi khi phải đổi cách làm, chẳng hạn chỉnh thời điểm thay nước hay mức sục khí, v.v. Nếu mãi chưa thành công, đừng ngại thử hướng khác.

Khi cá chịu đẻ, chúng thường dán trứng lên kính bể, hay chọn chỗ có dòng chảy khá mạnh. Lúc sắp đẻ, cá bắt đầu bơi nhiều và hưng phấn hơn, rồi các con đực chủ động đuổi theo con cái. Con cái nào đã sẵn sàng sẽ để con đực dùng râu cọ vuốt lên mình. Sau đó cặp cá vào "tư thế chữ T" quen thuộc. Ở tư thế này, con đực kẹp râu của con cái giữa vây ngực và thân mình. Con đực phóng tinh, và người ta cho rằng tinh trùng đi qua miệng và mang con cái rồi chảy về phía vây bụng. Con cái khum hai vây bụng thành một cái "giỏ" và đẻ vào đó một quả trứng (dù có thể ra tới 4 quả). Sau khi trứng đã thụ tinh, con cái bơi đi tìm chỗ thích hợp để dán trứng, rồi cả chu trình lặp lại. Nếu cho đẻ theo đàn, bạn sẽ hay thấy nhiều con đực cùng đuổi theo một con cái khi nó đi dán trứng. Con nào cũng cố giành lượt được chọn để thụ tinh cho lứa tiếp theo.

Cá bố mẹ sẽ ăn trứng nếu có dịp, nên khi cá đẻ xong bạn có hai lựa chọn. Một là vớt cá bố mẹ ra và nuôi cá con ngay trong bể đẻ. Hai là chuyển trứng sang chỗ khác để ương cá bột. Nếu chuyển trứng, bạn sẽ thấy trứng khá chắc, thường có thể dùng ngón tay nhẹ nhàng lăn trứng dọc lên mặt kính. Thùng ương mới nên dùng cùng nước với bể đẻ và sục khí tốt tương tự. Dù ấp trứng ở đâu, tốt nhất vẫn nên nhỏ vài giọt xanh methylen vào nước để chống nấm. Dù vậy, nhiều khả năng vẫn sẽ có vài trứng bị nấm. Thấy trứng nào bị nấm thì gắp bỏ ngay để nấm không lan. Một cách khác là thả một quả tống quán sủi (alder) vào thùng ấp, vì quả này nhả ra nhiều chất có lợi. Có người chơi còn dùng một số loài tép nước ngọt để nhặt bào tử nấm khỏi trứng khỏe. Tép cherry (Neocaridina heteropoda) làm việc này khá tốt. Tép sẽ ăn trứng hỏng nhưng để yên trứng khỏe.

Trứng nở sau 3-5 ngày. Khi cá bột tiêu hết túi noãn hoàng, chúng sẽ ăn được giun vi sinh (microworm) và ấu trùng Artemia mới nở làm thức ăn đầu tiên. Cá bột có vẻ ít bệnh hơn khi nuôi trên một lớp cát mỏng so với bể đáy trống.2

Sông Ucayali, Peru.1

Loài này có nguồn gốc ở một số vùng thượng nguồn Amazon thuộc Peru. Ngày nay rất khó kiếm được cá tự nhiên, vì gần như toàn bộ cá đưa ra thị trường đều do các trại nuôi sản xuất. Phần lớn cá bán ở Anh có nguồn gốc từ Đông Âu hoặc Viễn Đông. Cá sinh sản nhân tạo thường khỏe và dễ thích nghi hơn cá tự nhiên, vì chúng lớn lên trong điều kiện khác xa môi trường gốc.2

Cá sống ở cả suối lẫn các nhánh sông, có chỗ nước trong, có chỗ nước đen, thường chảy qua nền cát. Vào một số thời điểm trong năm, nhiều dòng trong số này nhận nước tuyết tan từ các đỉnh núi Andes. Những lúc đó dòng chảy mạnh lên, và nước có thể khá lạnh (xuống khoảng 19°C).2

Hiện có hơn 180 loài Corydoras đã được mô tả (dân chơi thường gọi tắt là "cory"), nên đây là một trong những chi cá Nam Mỹ nhiều loài nhất. Ngoài ra còn rất nhiều loài chưa được mô tả, và nhiều loài trong số đó được gán một "mã C" để tiện nhận dạng. Hệ thống đánh số này rất đơn giản, giống hệ mã L dùng cho các loài cá họ Loricariidae (cá lau kiếng, pleco) chưa được mô tả. Cả hai hệ thống đều do tạp chí cá cảnh Đức DATZ (Die Aquarien und Terrarienzeitschrift) đặt ra. Về sau chúng trở thành công cụ cực kỳ hữu ích, và nay người chơi khắp thế giới đều dùng rộng rãi. Một phần nhờ sự đa dạng khổng lồ này (cộng với vẻ ngoài đáng yêu khó cưỡng) mà cá chuột thuộc hàng phổ biến nhất trong giới chơi cá. Chúng cũng là những cư dân rất hiền trong bể. Cá chuột vẫn ăn những thứ vừa miệng như trứng hay cá bột, nhưng chuyện chúng gây hấn với loài khác thì gần như chưa ai nghe thấy. Cá cùng loài gây sự với nhau cũng hiếm, chỉ gặp ở vài loài (chủ yếu là các dạng "mõm dài"). Dù vậy, nếu bể đủ rộng thì chuyện này hiếm khi gây thương tích. Ngoài tự nhiên, phần lớn các loài sống thành đàn lớn, nên trong bể nuôi theo nhóm là tốt nhất.

Phần lớn cá chuột sống chủ yếu ở tầng đáy, dù có vài ngoại lệ dành phần lớn thời gian bơi ở tầng nước thoáng. Tiếc là chính tập tính này khiến chúng hay bị mua bán như cá dọn bể, kiểu thả vào để "làm sạch đáy" bể cộng đồng. Chúng chắc chắn sẽ ăn sạch mẩu thức ăn thừa rơi xuống nền, nhưng không vì thế mà nền "sạch" theo đúng nghĩa. Thực ra khi bể có vài con cá chuột, chuyện giữ nền sạch còn quan trọng hơn trước. Lý do là nếu nuôi trong điều kiện bẩn hoặc bất lợi, chúng có thể bị nhiễm trùng râu rất nặng. Cũng phải nói thêm rằng cá chuột sẽ không khỏe nếu chỉ trông vào chút thức ăn thừa lọt xuống từ đám cá tầng trên. Bạn nên luôn cho ăn loại thức ăn chìm để cá chuột được ăn đủ.

Mọi loài cá chuột đều là loài thở khí trời không bắt buộc. Nghĩa là khi cần, chúng có thể hít không khí ở một mức độ nhất định. Ruột của chúng đã biến đổi, có rất nhiều mạch máu để hấp thu oxy từ không khí. Nhờ khả năng này, chúng sống sót được nếu nơi ở bị thiếu oxy vì bất kỳ lý do gì. Trong bể, thỉnh thoảng bạn sẽ thấy chúng phóng vụt lên mặt nước đớp một ngụm khí. Đây là chuyện hoàn toàn bình thường, không có gì phải lo. Ngoại lệ là khi chất lượng nước đang xấu đi, lúc đó cá thường lên mặt nước nhiều hơn hẳn.

Cá chuột thuộc nhóm cá da trơn "có giáp". Thay vì vảy, chúng có hai hàng tấm xương chạy dọc hai bên hông. Tên chi ghép từ hai từ Hy Lạp, cory nghĩa là mũ trụ và doras nghĩa là da (ở đây dùng chưa đúng, với ý là "giáp"). Cá chuột còn có gai vây ngực rất sắc. Gai này dễ mắc vào mắt lưới vợt, và nếu đâm vào da thì có thể gây một vết "chích" khá đau. Vì vậy, bất cứ khi nào cần bắt hay chuyển cá chuột, bạn nên cẩn thận.

Khi mới xuất hiện trong giới chơi cá vào cuối thập niên 1970, Hoplisoma panda rất đắt và ai cũng săn lùng. Đến nay độ ăn khách của nó vẫn không hề giảm, nhưng giờ cá được sản xuất hàng loạt để bán. Đây là một trong những loài cá chuột phổ biến nhất, và giá cũng rẻ hơn trước nhiều. Hoa văn đẹp với các mảng màu đậm nhạt xen nhau gợi nhớ đến gấu trúc khổng lồ (Ailuropoda melanoleuca), và tên thường gọi của loài cũng từ đó mà ra. Với người mới chơi cá da trơn, đây là một trong những lựa chọn tốt nhất, vì cá hiền, khỏe và dễ cho đẻ.2