Cá ctenopoma weeksii

Bể phải có nắp đậy khít vì loài này nổi tiếng hay nhảy. Bạn kiểm tra kỹ quanh nắp, đừng để hở khe nào, vì thỉnh thoảng Ctenopoma vẫn phóng ra ngoài.

Cá bụi đốm (Ctenopoma weeksii) là một loài cá thuộc nhóm cá rô (anabantoid), sống ở lưu vực sông Congo thuộc Cộng hòa Congo và Cộng hòa Dân chủ Congo. Ngoài tự nhiên, chúng ở vùng nước chảy chậm và thường thiếu oxy. Chỗ chúng hay núp là những đám cây ven bờ rậm nhất. Loài này săn cá nhỏ, nhưng ngoài chuyện đó ra thì khá nhút nhát. Bạn có thể nuôi chúng theo nhóm nếu thả tất cả cá vào bể cùng một lúc.1

Nuôi một con thì bể 75 cm x 30 cm x 30 cm, khoảng 71 lít là ổn. Nếu bạn muốn nuôi cả nhóm thì nên dùng bể rộng hơn.1

• Nhiệt độ: 24–28°C
• pH: 6,2–7,2
• Độ cứng: 5–15 dGH1

Ngoài tự nhiên, loài cá này hoạt động mạnh nhất lúc chạng vạng. Vì vậy trong bể chúng cũng thích ánh sáng mờ. Bạn có thể dùng đèn yếu, hoặc thả một lớp cây nổi để làm dịu ánh sáng. Phần bố cục còn lại nên tạo thật nhiều chỗ trốn và chỗ che chắn. Nền màu tối kết hợp với cây châu Phi như Anubias và Bolbitis buộc trên lũa trông rất đẹp. Nhớ kiểm tra để quanh nắp bể không còn khe hở, vì thỉnh thoảng Ctenopoma vẫn nhảy.1

Tuy là cá săn mồi bẩm sinh, chúng tập ăn thức ăn chết rất dễ. Bạn nên cho ăn đa dạng, chủ yếu là đồ đông lạnh như tôm, trùng huyết, thịt trai và các loại tương tự. Thỉnh thoảng cho thêm ít mồi sống như giun đất hoặc sâu bột. Thức ăn khô thì chúng thường không ăn, dù cũng có con dần dần học được cách ăn.1

Loài này không hẳn là hung dữ, nhưng bản chất là cá săn mồi nên sẽ ăn cá nhỏ. Bạn cùng bể lý tưởng nhất là các loài cùng vùng. Một đàn tetra Congo (Phenacogrammus interruptus), tetra Congo đuôi vàng (Alestopetersius caudalis) hay các loài Barbus đều hợp. Cá da trơn như Synodontis flavitaeniatus hoặc schoutedini cũng hợp. Bạn cũng có thể thử nuôi chung với các loài cá lạ khác, chẳng hạn những loài Polypterus cỡ nhỏ hay cá bướm châu Phi (Pantodon buchholzi). Có điều đừng nuôi chung với cá quá to hoặc quá dữ. Cá bụi đốm khá nhút nhát, khi thấy bị đe dọa thì có thể trốn biệt. Trong bể đủ rộng, bạn có thể nuôi chúng theo nhóm với điều kiện thả tất cả cá vào cùng lúc. Nếu thả mỗi đợt một ít, chúng có thể đánh nhau giành lãnh thổ khá căng.1

Phân biệt trống mái loài này không dễ. Con đực có nhiều gai hơn trên nắp mang. Con đực còn có một vùng da nhám ở gốc cuống đuôi, con cái thì không có.1

Người ta cho rằng ngoài tự nhiên, C. weeksi và các loài đẻ trứng rải khác trong giống này sinh sản theo mùa. Lý do là một cặp thường đẻ đều đặn suốt vài tháng rồi nghỉ một thời gian. Chu kỳ này có vẻ không phụ thuộc vào thông số nước hay nhiệt độ. Nhiều người cũng cho rằng loài cá này có thể phải vài năm tuổi mới trưởng thành sinh dục. Có lẽ vì thế mà rất hiếm báo cáo về chuyện chúng đẻ trong bể nuôi. Nếu bạn muốn thử, hãy mua một nhóm cá non và để chúng tự bắt cặp. Làm vậy thì khả năng có được một cặp hợp nhau sẽ cao hơn. Bể đẻ nên rộng và có nhiều cây nổi. Có vẻ cặp cá sẽ quấn lấy nhau theo kiểu quen thuộc của cá rô, và lúc đó trứng cùng tinh trùng được phóng ra một lượt. Trứng nổi lên mặt nước rồi mắc lại giữa đám cây nổi. Cá bố mẹ không chăm con, nên bạn cần vớt chúng ra ngay lúc này. Trứng nở sau 48 giờ, và cá bột bơi tự do khá nhanh. Mấy ngày đầu bạn cho cá bột ăn trùng cỏ, sau đó chúng sẽ ăn được ấu trùng Artemia.1

Người ta đã ghi nhận loài này ở một số khu vực thuộc lưu vực sông Congo, cả bên Cộng hòa Congo lẫn Cộng hòa Dân chủ Congo.1

Chúng sống chủ yếu ở vùng nước chảy chậm hoặc nước đứng, thường thiếu oxy. Đó có thể là ao, hồ, đầm phá hay đầm lầy. Ở những nơi này, người ta thường bắt được chúng ở mép bờ, chỗ cây cỏ mọc dày nhất. Lý do có lẽ là cây rậm giúp chúng tránh kẻ săn mồi tốt hơn.1

Hiện giống Ctenopoma có 20 loài, phần lớn hiếm khi xuất hiện ở các cửa hàng cá cảnh. Trước đây giống này đông loài hơn nhiều, nhưng năm 1995 Norris đã xếp lại một số loài sang chỗ khác. Khi mô tả hai loài mà ông cho là Ctenopoma mới, Norris thấy chúng có đủ điểm khác thường về hình thái để lập hẳn một giống mới. Ông đặt tên giống này là Microctenopoma, dù cái tên không nói gì về kích thước của cá. Một số ít loài Ctenopoma có sẵn cũng mang những đặc điểm nhận dạng tương tự, nên chúng cũng được chuyển sang giống mới. Hiện giống Microctenopoma có khoảng một tá loài.

Ctenopoma có vẻ đã tiến hóa hội tụ với cá lá Nam Mỹ thuộc các giống Polycentrus và Monocirrhus. Các loài trong những nhóm này đều tiến hóa để trông giống chiếc lá hoặc mảnh rác trôi trong nước, nhờ vậy chúng rình mồi dễ hơn. Muốn xem cá nhà mình làm trò này, bạn chỉ cần thả ít mồi sống vào bể.

Loài Ctenopoma nào cũng là lựa chọn tốt cho người mới tập chơi cá "lạ". Chúng cực kỳ khỏe và sống rất lâu, nếu chăm đúng cách thì có thể sống hơn 15 năm. Chúng cũng có nhiều tập tính thú vị.

Giống các loài khác trong phân bộ Anabantoidei, loài cá này có một cơ quan hô hấp phụ gọi là cơ quan mê lộ. Cái tên xuất phát từ cấu trúc ngoằn ngoèo như mê cung của nó. Nhờ cơ quan này, cá có thể hít thở không khí ở một mức độ nhất định. Cơ quan mê lộ hình thành từ cung mang thứ nhất biến đổi thành, gồm nhiều nếp da gấp chằng chịt mạch máu. Độ phức tạp của nó khác nhau tùy loài. Những loài sống ở nơi đặc biệt thiếu oxy thường có cơ quan mê lộ phát triển hơn.

Đôi khi C. weeksii được bán dưới cái tên không hợp lệ là C. oxyrhynchum. Tên thường gọi mottled bushfish (cá bụi đốm) xuất phát từ khả năng đổi màu rất nhanh khi bị giật mình. Lúc đó cá chuyển sang màu loang lổ. Bình thường cá có màu nâu, mỗi bên thân có một đốm lớn.1