ปลาบอทเทิลโนส แคทฟิช

ความยาวมาตรฐาน: 185 มม. SL ขนาดพื้นตู้: 150 × 60 ซม. ปริมาตร: ประมาณ 540 ลิตร

การเลี้ยงในระยะยาวต้องใช้ตู้ที่มีขนาดพื้นอย่างน้อย 150 × 60 ซม. เพราะปลาชนิดนี้ว่ายน้ำมากและบางครั้งตื่นตกใจง่าย อาจบาดเจ็บจากการว่ายชนกระจกตู้ได้1

• อุณหภูมิ: 22.5–26 °C
• ค่า pH: 6.0–7.0
• ความกระด้าง (GH): 3–10 dGH1

หากเป็นไปได้ควรใช้วัสดุปูพื้นเป็นทรายเนื้อนุ่ม แต่ก็ไม่ถึงกับจำเป็น การตกแต่งอื่นๆ ขึ้นอยู่กับความชอบส่วนตัวเป็นหลัก แต่การจัดตู้ที่นิยมมักใช้แสงค่อนข้างสลัว ร่วมกับขอนไม้และรากไม้/กิ่งไม้วางกระจายไว้

จะใส่หินที่ผ่านการกัดเซาะของน้ำจนผิวเรียบลงไปด้วยก็ได้ แต่ต้องเว้นพื้นที่ว่ายน้ำไว้ให้มาก เพราะเมื่อปลาปรับตัวได้แล้ว มักใช้เวลาส่วนใหญ่อยู่ในบริเวณน้ำเปิด

การเลี้ยงปลากินเนื้อจำเป็นต้องมีระบบกรองที่มีประสิทธิภาพ เพราะปลาสร้างของเสียมาก จึงควรติดตั้งกรองนอก (canister) หนึ่งตัวหรือมากกว่า และ/หรือระบบซัมป์ โดยจัดทางน้ำออกให้ผิวน้ำมีการเคลื่อนไหวและมีกระแสน้ำในระดับหนึ่ง

ควรถือว่าการเปลี่ยนน้ำ 30–50% ทุกสัปดาห์เป็นสิ่งที่ต้องทำ เนื่องจากปลาชนิดนี้อาจไวต่อสารอินทรีย์ที่สะสมในน้ำ และด้วยเหตุนี้จึงห้ามปล่อยลงตู้ที่วงจรไนโตรเจนยังไม่สมบูรณ์เด็ดขาด1

ปลาสกุล Ageneiosus ชนิดที่ตัวใหญ่ โดยธรรมชาติเป็นปลากินเนื้อโดยสมบูรณ์ กินสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังและปลาอื่น และกินเหยื่อที่ใหญ่ได้อย่างน่าประหลาดใจ

ด้วยเหตุนี้ ปลาที่เพิ่งนำเข้ามามักไม่ยอมกินอะไรนอกจากปลาเป็น แต่ส่วนใหญ่สามารถฝึกให้เปลี่ยนมากินปลาเล็กแช่แข็ง (whitebait) ที่ละลายแล้ว สัตว์น้ำมีเปลือก หรืออาหารใกล้เคียงกันได้ เมื่อปลารู้ว่าเป็นของกินได้ บางตัวถึงขั้นยอมรับอาหารแห้ง เช่น อาหารเม็ดสำหรับปลากินเนื้อ

เช่นเดียวกับปลากินเนื้อส่วนใหญ่ ไม่ควรให้เนื้อสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมหรือเนื้อสัตว์ปีก เช่น หัวใจวัวหรือไก่ และในทำนองเดียวกัน การใช้ปลาเหยื่อ เช่น ปลาออกลูกเป็นตัวหรือปลาทองตัวเล็กในระยะยาวก็มีประโยชน์น้อย เพราะเสี่ยงต่อการนำปรสิตหรือโรคเข้าตู้ และโดยทั่วไปมักมีคุณค่าทางอาหารไม่สูง เว้นแต่จะเลี้ยงขุนปลาเหยื่ออย่างเหมาะสมมาก่อน1

สงบเสงี่ยมอย่างน่าแปลกใจกับปลาที่ตัวใหญ่เกินกว่าจะกลืนได้ และเลี้ยงรวมในตู้ได้หากเลือกปลาที่เลี้ยงร่วมอย่างระมัดระวัง

ควรหลีกเลี่ยงปลาที่หวงอาณาเขตอย่างดุร้ายหรือแย่งอาหารเก่งมาก ตัวเลือกที่ดีที่สุดคือปลานิสัยเรียบร้อยที่หากินตามพื้น เช่น ปลาสกุล Geophagus, Acarichthys heckelii, ปลาหนังในวงศ์ Doradidae หรือ Loricariidae ที่ขนาดใกล้เคียงกัน และปลาในกลุ่มคาราซินจากสกุลอย่าง Ctenolucius, Mylossoma หรือ Myloplus

ปลาชนิดนี้ไม่ก้าวร้าวต่อพวกเดียวกัน และหากมีโอกาสจะแสดงพฤติกรรมรวมกลุ่มแบบหลวมๆ ในตู้ จึงแนะนำให้เลี้ยงตั้งแต่ 4 ตัวขึ้นไปหากทำได้1

ปลาเพศผู้ที่โตเต็มวัยของปลาสกุล Ageneiosus ทุกชนิดจะมีการเปลี่ยนแปลงทางเพศที่ชัดเจนตามฤดูกาล โดยบริเวณระหว่างหัวกับจุดเริ่มต้นของครีบหลัง (บริเวณท้ายทอย) จะทำมุมชันกว่าปลาที่ไม่อยู่ในช่วงผสมพันธุ์มาก หนวดที่ขากรรไกรบน (maxillary barbel) ของตัวผู้ในช่วงผสมพันธุ์ยังกลายเป็นกระดูกแข็งและยืดยาวขึ้น พร้อมมีโอดอนโทด (ตุ่มคล้ายฟัน) ปรากฏบนด้านบนและด้านใน ขณะที่ก้านครีบหลังแบบแตกแขนงก้านแรกยืดยาวขึ้นอย่างเห็นได้ชัด ทำให้ครีบดูใหญ่และโค้ง และมีโอดอนโทดแหลมคมขึ้นตามขอบด้านหน้า

ส่วนหน้าของครีบก้นในตัวผู้ที่พร้อมผสมพันธุ์ก็มีการเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลเช่นกัน โดยก้านครีบแบบไม่แตกแขนงและก้านครีบแบบแตกแขนงสองสามก้านแรกจะหนาขึ้น ยาวขึ้น และเชื่อมติดกัน กลายเป็นโครงค้ำอวัยวะสอดใส่ ซึ่งอวัยวะนี้จะเลื่อนตำแหน่งไปจนรูเพศอยู่ที่ปลายก้านครีบที่เปลี่ยนรูปนั้น เยื่อระหว่างก้านครีบและกล้ามเนื้อ inclinator/erector โดยรอบก็ขยายใหญ่ขึ้นด้วย ส่วนในเพศเมียที่โตเต็มวัย ก้านครีบก้นแบบไม่แตกแขนงและก้านแบบแตกแขนงสองสามก้านแรกจะยาวกว่าก้านอื่นๆ มาก1

ยังไม่มีบันทึกการเพาะพันธุ์ในตู้ปลา แม้จะมีรายงานสั้นๆ อยู่บ้างเกี่ยวกับพฤติกรรมที่ดูเหมือนการเกี้ยวพาราสี สิ่งที่ทราบคือการปฏิสนธิเกิดขึ้นภายในตัวผ่านปุ่มเพศที่เปลี่ยนรูปของตัวผู้ตามที่อธิบายไว้ข้างต้น โดยตัวผู้ใช้หนวดที่ขากรรไกรบนซึ่งแข็งเป็นกระดูกและยืดยาว และก้านครีบหลัง ในการเกี้ยวพาราสีและจับบังคับตัวเมีย

เนื่องจากในธรรมชาติปลาน่าจะวางไข่ตามฤดูกาลอย่างมาก โดยถูกกระตุ้นจากการเริ่มต้นฤดูฝน การจำลองสภาพดังกล่าวด้วยการเลี้ยงในน้ำอุ่นช่วงหนึ่ง แล้วตามด้วยการเปลี่ยนน้ำเย็นในปริมาณมากหลายครั้ง อาจได้ผลในที่เลี้ยง1

ตัวอย่างต้นแบบ (holotype) เก็บได้จากลำห้วยใต้ชุมชน Potaro Landing ในภูมิภาค Potaro-Siparuni ตอนกลางของกายอานา ซึ่งแทบแน่นอนว่าหมายถึงลำน้ำสาขาของแม่น้ำ Potaro ซึ่งเป็นสาขาของระบบแม่น้ำ Essequibo ที่ใหญ่กว่ามาก

ข้อมูลในปัจจุบันชี้ว่าปลาชนิดนี้กระจายพันธุ์ในพื้นที่กว้างใหญ่มาก เพราะมีบันทึกพบในลุ่มน้ำ Courantyne/Corantijn ทางตะวันตกของกายอานาและซูรินาม ในเขตแอมะซอนตอนบนในเปรูและเอกวาดอร์ และยังมีบันทึกที่ยังน่าสงสัยจากลุ่มน้ำปารานาในอาร์เจนตินาด้วย1

ด้วยพื้นที่กระจายพันธุ์ตามธรรมชาติที่กว้างมาก ปลาชนิดนี้น่าจะปรับตัวอยู่ได้ในแหล่งอาศัยหลากหลายรูปแบบ แต่บันทึกส่วนใหญ่ที่พบเกี่ยวข้องกับช่วงล่างของลำน้ำสายหลักและลำน้ำสาขาขนาดใหญ่1

ปลาชนิดนี้อาจพบวางขายในชื่อ 'Guyana slopehead catfish', 'dolphin catfish' หรือ 'hammerhead catfish' ลวดลายสวยงามตอนปลาเล็กจะจางหายไปเกือบหมดเมื่อปลาโตขึ้น แต่ถึงอย่างนั้นก็ยังเป็นปลากินเนื้อที่น่าประทับใจสำหรับตู้ปลาขนาดใหญ่

ครั้งหนึ่งสกุล Ageneiosus เคยถูกจัดอยู่ในวงศ์ Ageneiosidae ร่วมกับสกุล Tetranematichthys แต่ไม่ใช่นักวิชาการทุกคนที่ยอมรับการจัดจำแนกนี้

ปลากลุ่มนี้ยังมีการศึกษาน้อย แต่จากการทบทวนอนุกรมวิธานครั้งใหญ่ครั้งล่าสุด (Walsh, 1990) สามารถแยก A. marmoratus ออกจากชนิดอื่นในสกุลเดียวกันได้ด้วยลักษณะร่วมกันดังนี้: ลวดลายบนลำตัว หัว และครีบเป็นแต้มสีดำขนาดใหญ่ รูปร่างไม่สม่ำเสมอ และตัดกับสีพื้นอย่างชัดเจน หัวใหญ่และแข็งแรง จะงอยปากกว้างรูปพาราโบลา ปากอ้าได้กว้าง ครีบหางขอบเว้าตื้นมีก้านครีบหลัก 8+10 ก้าน ก้านครีบ (lepidotrichia) แรกของครีบหลังและครีบอกอ่อนตัว เป็นปล้อง และไม่มีหยัก ซี่กรองเหงือกสั้นและเป็นรูปกรวย จำนวนก้านครีบอก ก้านกระดูกใต้แผ่นปิดเหงือก (branchiostegal rays) และกระดูกซี่โครงค่อนข้างมาก

สกุลนี้แยกจากปลาอื่นในวงศ์ Auchenipteridae ได้ด้วยลักษณะร่วมกันคือ ปลาตัวเต็มวัยไม่มีหนวดใต้คาง และตัวผู้ในช่วงผสมพันธุ์มีโอดอนโทดขนาดใหญ่คล้ายฟันซึ่งงอกออกมาจากกระดูกขากรรไกรบน (maxillae) อยู่ที่ขอบด้านบนของหนวดที่ขากรรไกรบน ชนิดที่โตได้ใหญ่มักถูกใช้เป็นปลาบริโภคในประเทศถิ่นกำเนิด

วงศ์ Auchenipteridae เองแยกจากปลาหนังอื่นทั้งหมดได้ด้วยลักษณะต่อไปนี้: ลำตัวไม่มีแผ่นกระดูก ยกเว้นด้านบนระหว่างหัวกับจุดเริ่มต้นของครีบหลัง ซึ่งปกคลุมด้วยแผ่นกระดูกเรียงเป็นแถวเชื่อมต่อกันและมองเห็นได้ชัดใต้ผิวหนังบางๆ ไม่มีหนวดที่จมูก ครีบไขมันเล็ก บางครั้งไม่มี ตาปกคลุมด้วยเนื้อเยื่อไขมันและไม่มีขอบเบ้าตาชัดเจน ก้านครีบก้นด้านหน้าขยายใหญ่และหนาขึ้นในตัวผู้ที่โตเต็มวัย หนวดที่ขากรรไกรบนพับเก็บเข้าร่องเฉพาะใต้ตาได้เมื่อแนบเข้าหาลำตัว และเมื่อพับเข้าร่องดังกล่าว หนวดจะชี้ไปทางด้านข้างและด้านบน1