ดั๊กแคทฟิช

ความยาวมาตรฐาน: 290 มม. SL ขนาดพื้นตู้: 180 × 60 ซม. ปริมาตร: ประมาณ 648 ลิตร

สำหรับการเลี้ยงในระยะยาว ต้องใช้ตู้ที่มีพื้นตู้อย่างน้อย 180 × 60 ซม. เนื่องจากเป็นปลาที่ว่ายน้ำมาก บางครั้งตื่นตกใจง่าย และอาจบาดเจ็บได้ง่ายจากการว่ายชนกระจกตู้1

• อุณหภูมิ: 22.5–28 °C
• ค่า pH: 5.5–7.5
• ความกระด้าง (GH): 1–20 dGH1

ปลาชนิดนี้น่าจะชอบแสงสลัวและต้องมีที่หลบซ่อน เช่น ขอนไม้ หินก้อนใหญ่ หรือท่อพลาสติก นอกจากนี้ยังต้องใช้ระบบกรองขนาดใหญ่มากและเปลี่ยนน้ำอย่างสม่ำเสมอ ส่วนการรักษาระดับออกซิเจนละลายน้ำให้สูงควรถือเป็นสิ่งจำเป็น เมื่อพิจารณาจากแหล่งอาศัยตามธรรมชาติ ประกอบกับการที่ปลาชนิดนี้ไม่สามารถหายใจเอาอากาศจากผิวน้ำได้เหมือนญาติบางชนิด1

ปลาในสกุล Ageneiosus ชนิดที่มีขนาดใหญ่เป็นปลากินเนื้อโดยแท้ตามธรรมชาติ กินสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังและปลาอื่น และกินเหยื่อขนาดใหญ่ได้อย่างน่าประหลาดใจ ปลาที่เพิ่งนำเข้ามาจึงมักไม่ยอมกินอะไรนอกจากปลาเป็น แต่ส่วนใหญ่สามารถฝึกให้กินปลาเล็กแช่แข็งที่ละลายแล้ว หอยหรือกุ้ง หรืออาหารลักษณะคล้ายกันได้ เมื่อปลาเรียนรู้ว่าสิ่งเหล่านี้กินได้ บางตัวถึงขั้นยอมรับอาหารแห้ง เช่น อาหารเม็ดสำหรับปลากินเนื้อ

เช่นเดียวกับปลานักล่าส่วนใหญ่ ไม่ควรให้เนื้อสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมหรือเนื้อสัตว์ปีก เช่น หัวใจวัวหรือไก่ และการให้ปลาเหยื่ออย่างปลาออกลูกเป็นตัวหรือปลาทองตัวเล็กในระยะยาวก็มีประโยชน์น้อย เพราะเสี่ยงต่อการนำปรสิตหรือโรคเข้าตู้ และโดยทั่วไปมักมีคุณค่าทางอาหารไม่สูงนัก เว้นแต่จะเลี้ยงขุนปลาเหยื่ออย่างเหมาะสมก่อน1

ปลาชนิดนี้กินเหยื่อขนาดใหญ่ได้ และน่าจะเลี้ยงรวมได้อย่างปลอดภัยเฉพาะกับปลาหนังขนาดใกล้เคียงกัน หรือปลากลุ่มคาราซินที่ว่ายในมวลน้ำกลาง เช่น Brycon, Colossoma หรือ Piaractus ซึ่งในกรณีส่วนใหญ่เป็นการเลี้ยงรวมที่ทำได้เฉพาะในอะควาเรียมสาธารณะ1

ปลาเพศผู้ที่โตเต็มวัยของสกุล Ageneiosus ทุกชนิดมีการเปลี่ยนแปลงทางเพศอย่างชัดเจนตามฤดูกาล โดยบริเวณระหว่างหัวกับจุดเริ่มของครีบหลัง (บริเวณท้ายทอย) จะทำมุมชันกว่าปลาที่ไม่อยู่ในช่วงผสมพันธุ์มาก หนวดขากรรไกรบน (maxillary barbel) ของเพศผู้ในช่วงผสมพันธุ์จะแข็งเป็นกระดูกและยืดยาวขึ้น โดยมี odontode ลักษณะคล้ายฟันปรากฏที่ด้านบนและด้านใน ส่วนก้านครีบแขนงก้านแรกของครีบหลังจะยืดยาวขึ้นอย่างเห็นได้ชัด ทำให้ครีบดูใหญ่และโค้ง และมี odontode แหลมปรากฏตามขอบด้านหน้า

ส่วนหน้าของครีบก้นในเพศผู้ที่พร้อมผสมพันธุ์ก็มีการเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลเช่นกัน โดยก้านครีบเดี่ยวและก้านครีบแขนงสองสามก้านแรกจะหนาขึ้น ยาวขึ้น และเชื่อมติดกัน กลายเป็นโครงค้ำอวัยวะสืบพันธุ์ (intromittent organ) ซึ่งตัวอวัยวะเองจะเลื่อนตำแหน่งไปจนรูเปิดอวัยวะเพศอยู่ที่ปลายก้านครีบที่เปลี่ยนรูปนี้ เยื่อระหว่างก้านครีบและกล้ามเนื้อยกครีบ (inclinator/erector) โดยรอบก็ขยายใหญ่ขึ้นด้วย ในเพศเมียที่โตเต็มวัย ก้านครีบเดี่ยวและก้านครีบแขนงสองสามก้านแรกของครีบก้นจะยาวกว่าก้านครีบอื่นมาก1

ยังไม่มีบันทึกการเพาะพันธุ์ในตู้ปลา แม้จะมีรายงานสั้น ๆ เกี่ยวกับพฤติกรรมที่ดูเหมือนการเกี้ยวพาราสีใน A. marmoratus ซึ่งเป็นปลาสกุลเดียวกันอยู่บ้าง สิ่งที่ทราบคือการปฏิสนธิเกิดขึ้นภายในตัวผ่านปุ่มอวัยวะเพศที่เปลี่ยนรูปของเพศผู้ตามที่กล่าวไว้ข้างต้น โดยเพศผู้ใช้หนวดขากรรไกรบนที่แข็งเป็นกระดูกและยืดยาว รวมถึงก้านครีบหลังในการเกี้ยวและจับบังคับตัวเมีย

เนื่องจากในธรรมชาติปลาชนิดนี้วางไข่ตามฤดูกาลโดยมีฤดูฝนเป็นตัวกระตุ้น การจำลองสภาพดังกล่าวด้วยการเลี้ยงในน้ำอุ่นช่วงหนึ่ง แล้วตามด้วยการเปลี่ยนน้ำปริมาณมากด้วยน้ำที่เย็นกว่าหลายครั้ง อาจได้ผลในที่เลี้ยง ปลาชนิดนี้เป็นที่รู้กันว่าอพยพเป็นประจำทุกปีร่วมกับปลาชนิดอื่น เช่น ปลาในสกุล Semiprochilodus1

ได้รับการบรรยายลักษณะจากตัวอย่างในแม่น้ำอูกายาลี (Río Ucayali) ประเทศเปรู แต่ต่อมามีบันทึกการพบในพื้นที่กว้างมาก ปัจจุบันมีบันทึกจากเอกวาดอร์ โคลอมเบีย เปรู บราซิล เวเนซุเอลา กายอานา และซูรินาม ครอบคลุมลุ่มน้ำแอมะซอนส่วนใหญ่รวมถึงแม่น้ำสาขา ระบบแม่น้ำโอรีโนโก ลุ่มแม่น้ำในภูมิภาคเกียนาที่ไหลลงมหาสมุทรแอตแลนติก และแม่น้ำปารานา (Río Paraná)1

ด้วยพื้นที่กระจายพันธุ์ตามธรรมชาติที่กว้างมาก ปลาชนิดนี้น่าจะปรับตัวอยู่ได้ในแหล่งอาศัยหลากหลายแบบ แต่บันทึกส่วนใหญ่ที่พบเกี่ยวข้องกับช่วงกลางและช่วงล่างของลำน้ำสายหลักและแม่น้ำสาขาขนาดใหญ่1

ดูเหมือนว่าปลาชนิดนี้มีหลายรูปแบบ (polymorphic) โดยลวดลายบนตัวแตกต่างกันมากตามแหล่งที่พบ เช่น ปลาที่จับจากแหล่งน้ำดำมักมีสีโดยรวมเข้มกว่าอย่างเห็นได้ชัด ซึ่งเห็นได้ชัดเป็นพิเศษในประชากรจากที่ราบสูงเกียนา

สกุล Ageneiosus เคยถูกจัดอยู่ในวงศ์ Ageneiosidae ร่วมกับสกุล Tetranematichthys แต่ไม่ได้รับการยอมรับจากนักวิชาการทุกคน กลุ่มนี้ยังได้รับการศึกษาน้อย โดยการทบทวนอนุกรมวิธานครั้งใหญ่ครั้งล่าสุดคือวิทยานิพนธ์ที่ไม่ได้ตีพิมพ์ของ Walsh (1990) ตามงานดังกล่าว A. ucayalensis แยกจากปลาชนิดอื่นในสกุลเดียวกันได้ด้วยลักษณะร่วมกันต่อไปนี้ ครีบหางเว้าลึก ลำตัวยาวมากและแบนข้าง หัวแบน ปากอยู่ด้านล่างอย่างชัดเจน ครีบก้นยาวมากมีก้านครีบ 41-50 ก้าน และซี่กรองเหงือกบนโครงเหงือกอันแรกยาว มีปุ่มเล็ก ๆ คล้ายฟัน

ส่วนตัวสกุลนี้แยกจากปลาอื่นในวงศ์ Auchenipteridae ได้ด้วยลักษณะร่วมกันคือ ปลาโตเต็มวัยไม่มีหนวดใต้คาง และเพศผู้ในช่วงผสมพันธุ์มี odontode ขนาดใหญ่คล้ายฟันซึ่งงอกจากกระดูกขากรรไกรบน อยู่ที่ขอบด้านบนของหนวดขากรรไกรบน ปลาชนิดที่โตใหญ่ในสกุลนี้มักถูกใช้เป็นปลาบริโภคในประเทศถิ่นกำเนิด

วงศ์ Auchenipteridae เองแยกจากปลาหนังอื่นทั้งหมดได้ด้วยลักษณะต่อไปนี้ ลำตัวไม่มีแผ่นกระดูก ยกเว้นด้านบนระหว่างหัวกับจุดเริ่มของครีบหลัง ซึ่งมีแผ่นกระดูกเรียงเป็นแถวเชื่อมติดกันและมองเห็นได้ชัดใต้ผิวหนังบาง ๆ ไม่มีหนวดที่จมูก ครีบไขมันเล็ก บางครั้งไม่มี ตาถูกปกคลุมด้วยเนื้อเยื่อไขมันและไม่มีขอบเบ้าตาชัดเจน ก้านครีบก้นด้านหน้าในเพศผู้ที่โตเต็มวัยขยายใหญ่และหนาขึ้น หนวดขากรรไกรบนพับเก็บเข้าร่องเฉพาะใต้ตาได้เมื่อแนบเข้าหาลำตัว และเมื่อพับเก็บเข้าร่องดังกล่าว หนวดขากรรไกรบนจะชี้ไปทางด้านข้างและด้านบน1