Batasio fluviatilis

ตู้ปลาควรมีขนาดฐานอย่างน้อย 120 × 30 ซม. หรือเทียบเท่า1

• อุณหภูมิ: 16–24 °C
• ค่า pH: 6.0–7.0
• ความกระด้าง (GH): 1–12 dGH1

เลี้ยงไม่ยากถ้าจัดสภาพให้เหมาะสม แต่ไม่ค่อยเหมาะกับตู้ปลารวมทั่วไป ควรเลี้ยงในตู้ที่จัดเลียนแบบแม่น้ำที่มีน้ำไหล ปูพื้นด้วยหินหลายขนาด กรวด และก้อนหินใหญ่ผิวเรียบที่ถูกน้ำกัดเซาะ

จัดตกแต่งเพิ่มได้ด้วยกิ่งขอนไม้ รากไม้ และไม้น้ำที่ทนทาน เช่น Microsorum, Bolbitis หรือ Anubias ซึ่งผูกติดกับของตกแต่งได้

เช่นเดียวกับปลาหลายชนิดที่อาศัยในน้ำไหลตามธรรมชาติ ปลาชนิดนี้ไม่ทนต่อการสะสมของของเสียอินทรีย์ และต้องการน้ำที่สะอาดอยู่ตลอดเวลาจึงจะเติบโตได้ดี

นอกจากนี้ ต้องให้ออกซิเจนละลายน้ำและการเคลื่อนไหวของน้ำอย่างเพียงพอ โดยใช้กรองนอกตู้ร่วมกับปั๊มทำกระแสน้ำ เป็นต้น โดยเฉพาะถ้าต้องการให้ปลาผสมพันธุ์ และควรถือว่าการเปลี่ยนน้ำ 30–50% ทุกสัปดาห์เป็นเรื่องที่ต้องทำ1

ในธรรมชาติน่าจะกินสัตว์น้ำกลุ่มกุ้งกั้งปูขนาดเล็ก หนอน ตัวอ่อนแมลง และแพลงก์ตอนสัตว์อื่น ๆ ดังนั้นอาหารในที่เลี้ยงจึงควรเป็นอาหารสดและ/หรืออาหารแช่แข็งขนาดเล็กเป็นหลัก เช่น หนอนแดง ไส้เดือนน้ำ ไรทะเล ลูกน้ำ เป็นต้น

มีการใช้อาหารสำเร็จรูปชนิดจมได้ผลมาบ้าง แต่ปลาจับจากธรรมชาติที่เพิ่งนำเข้ามาอาจไม่ยอมกินในช่วงแรก1

ไม่ค่อยแย่งอาหารเก่ง จึงไม่ควรเลี้ยงร่วมกับปลาที่ตัวใหญ่กว่ามากหรือก้าวร้าวกว่า ปลาตระกูลปลาตะเพียนที่อยู่เป็นฝูง นิสัยสงบ และมีขนาดเหมาะสมเป็นตัวเลือกที่ดีที่สุด หรือถ้าไม่ได้ยึดถิ่นกำเนิดเป็นหลัก ปลากลุ่มคาราซินและปลาออกลูกเป็นตัวหลายชนิดก็น่าจะเลี้ยงร่วมกันได้

สำหรับชั้นล่างของตู้ แนะนำปลาหนังในวงศ์ Akysidae หรือ Sisoridae จากสกุลอย่าง Erithistes, Erethistoides, Hara, Pseudolaguvia และ Glyptothorax หลายชนิด

นอกจากนี้ ปลาค้อในวงศ์ Balitoridae จากสกุลอย่าง Gastromyzon, Pseudogastromyzon และ Homaloptera ก็เหมาะสม และปลาบางชนิดในวงศ์ Cobitidae และ Nemacheilidae ก็น่าจะเลี้ยงร่วมได้ แต่ต้องศึกษาข้อมูลให้ดีก่อน เพราะบางชนิดอาจก้าวร้าวหรือหวงถิ่นมากเกินไป หรือโตเกินไป1

ตัวผู้มีปุ่มเพศยาวที่เห็นได้ชัดอยู่ด้านหน้าครีบก้น1

มีการเพาะพันธุ์ปลาในสกุลนี้สำเร็จแล้วอย่างน้อยสองชนิด ซึ่งชนิดนี้เป็นหนึ่งในนั้น ดูเหมือนว่าการวางไข่จะถูกกระตุ้นได้โดยเปลี่ยนน้ำครั้งใหญ่ 50–70% ด้วยน้ำที่เย็นกว่า หนึ่งครั้งหรือมากกว่า เมื่อปลาดูพร้อมผสมพันธุ์แล้ว ไข่จะถูกปล่อยกระจายไปทั่วอย่างไม่เป็นที่ และใช้เวลาฟักประมาณ 2 วัน1

ถิ่นที่พบตัวอย่างต้นแบบคือลำธารแห่งหนึ่งในอำเภอร่อนพิบูลย์ จังหวัดนครศรีธรรมราช และยังพบปลาชนิดนี้ในแหล่งอื่น ๆ ใต้คอคอดกระลงไป ทั้งในไทยและมาเลเซียตะวันตก1

ปลาสกุล Batasio อาศัยอยู่ได้เฉพาะในลำธารต้นน้ำและช่วงต้นน้ำของแม่น้ำสายเล็ก ซึ่งมีลักษณะเป็นช่วงน้ำตื้นไหลแรงที่มีออกซิเจนสูง ทั้งช่วงแก่งน้ำตื้นและช่วงน้ำไหลเรียบ บางแห่งมีแอ่งน้ำหรือน้ำตกเล็ก ๆ คั่นอยู่

พื้นท้องน้ำมักเป็นหินก้อนเล็ก ทราย และกรวด ปนกับก้อนหินใหญ่ที่กองระเกะระกะหรือพื้นหินดาน พืชริมตลิ่งและกองใบไม้จมน้ำเป็นสิ่งที่พบได้บ่อย แต่ส่วนใหญ่ไม่มีไม้น้ำขึ้น

ในช่วงฝนตกหนัก ลำธารบางสายอาจขุ่นไปชั่วคราวจากตะกอนที่ถูกพัดขึ้นมาเมื่อน้ำไหลแรงขึ้น (บางครั้งถึงขั้นไหลเชี่ยว) และน้ำลึกขึ้น1

ปัจจุบัน Batasio havmolleri (Smith, 1931) ถือเป็นชื่อพ้องที่ตั้งทีหลังของ B. fluviatilis

ปลาในสกุล Batasio มีลักษณะเฉพาะร่วมกันดังนี้ ลำตัวแบนข้าง มีรูรับความรู้สึกขนาดใหญ่บนหัว บริเวณใต้คางแคบ มีส่วนยื่นด้านหลังเด่นชัดหนึ่งคู่ที่ส่วนหน้าของกระดูก vomer กระดูก entopterygoid ยาวตามขวางเป็นรูปแท่ง และกระดูก metapterygoid อยู่ชิดกับกระดูก quadrate แต่ไม่เชื่อมกับกระดูก hyomandibular1