ปลาหนวดฤๅษี

การเลี้ยงในระยะยาวต้องใช้ตู้ปลาที่มีขนาดพื้นอย่างน้อย 120 × 45 ซม. ปริมาตรประมาณ 243 ลิตร1

• อุณหภูมิ: 21–26 °C
• ค่า pH: 6.0–7.5
• ความกระด้าง (GH): 1–15 dGH1

ปลาชนิดนี้ชอบสภาพแวดล้อมที่แสงสลัว และแนะนำให้ใช้พื้นตู้เป็นทรายเนื้อนุ่ม เพื่อให้ปลาแสดงพฤติกรรมการหากินตามธรรมชาติได้ (ดูหัวข้อ 'อาหาร') การใส่ขอนไม้ชิ้นขนาดพอเหมาะสักหลายชิ้นจะช่วยสร้างมุมร่มเงาที่ปลาจะชื่นชอบ หากหาขอนไม้รูปทรงที่ต้องการไม่ได้ สามารถใช้ไม้บีช (common beech) หรือไม้โอ๊กได้อย่างปลอดภัย หากตากให้แห้งสนิทและลอกเปลือกออกจนหมด

แม้ไม้น้ำหลายชนิดจะเติบโตได้ไม่ดีในสภาพเช่นนี้ แต่ชนิดอย่าง Microsorum, Taxiphyllum หรืออาจเป็น Cryptocoryne spp. บางชนิดที่ปลูกในกระถาง น่าจะอยู่รอดได้ การเพิ่มพืชลอยน้ำเป็นหย่อม ๆ ก็จะช่วยกระจายแสงที่ส่องเข้าตู้ให้นุ่มนวลยิ่งขึ้นและทำให้ตู้ดูเป็นธรรมชาติมากขึ้น1

ดูเหมือนจะเป็นปลาผู้ล่าขนาดเล็ก ที่เล็มหากินตามพื้นและพื้นผิวอื่น ๆ เพื่อหาสิ่งมีชีวิตเล็ก ๆ ได้แก่ แมลง สัตว์จำพวกกุ้งกั้งปู และหนอน เพื่อให้ปลามีสภาพสมบูรณ์ที่สุดในตู้ปลา ควรให้อาหารทุกวันด้วยอาหารสดและอาหารแช่แข็งขนาดเล็ก เช่น หนอนแดง ไส้เดือนน้ำ ไรแดง และไรทะเล ควบคู่กับอาหารสำเร็จรูปแบบจมคุณภาพดี1

ปลาชนิดนี้รักสงบมากจริง ๆ แต่ต้องเลือกปลาร่วมตู้อย่างระมัดระวัง เพราะมีนิสัยค่อนข้างขี้อาย และอาจถูกข่มหรือแย่งอาหารไม่ทันปลาร่วมตู้ที่ตัวใหญ่กว่าหรือว่องไวกว่า Mick Wright นักเลี้ยงปลาชาวอังกฤษเคยเลี้ยงปลาชนิดนี้เป็นฝูง และเลี้ยงร่วมกับปลาตะเพียนขนาดเล็กที่รักสงบได้สำเร็จ ได้แก่ Pethia phutunio, P. gelius รวมถึงปลาค้อในสกุล Yunnanilus และ Nemacheilus

การจัดตู้รวมโดยยึดปลาจากประเทศหรือลุ่มน้ำที่เป็นถิ่นกำเนิดของปลาชนิดนี้ก็เป็นโปรเจกต์ที่น่าทำ และมีตัวเลือกที่น่าสนใจหลายชนิด ตัวอย่างเช่น ในทะเลสาบโตนเลสาบ ปลาที่พบอาศัยร่วมถิ่นกัน ได้แก่ Rasbora daniconius, R. rubrodorsalis, Nemacheilus pallidus, Chanda siamensis, Trichogaster microlepis และ T. trichopterus

โดยธรรมชาติเป็นปลาที่ชอบอยู่รวมกันเป็นกลุ่ม และควรเลี้ยงเป็นกลุ่มอย่างน้อย 4 ตัวเพื่อให้ปลาแสดงลักษณะที่ดีที่สุดในตู้ปลา ปลาน่าจะตื่นกลัวน้อยลงเมื่ออยู่กับพวกเดียวกัน1

ตัวเมียที่โตเต็มวัยพร้อมผสมพันธุ์น่าจะมีท้องกลมกว่าตัวผู้1

เชื่อว่ายังไม่เคยมีการเพาะพันธุ์ในตู้ปลาได้จนถึงปัจจุบัน1

ปัจจุบันเชื่อว่าปลาชนิดนี้มีเขตการกระจายพันธุ์ตามธรรมชาติที่กว้างมาก โดยแผ่จากเมียนมาไปทางตะวันออกผ่านไทย ลาว กัมพูชา จนถึงเวียดนาม และลงไปทางใต้ผ่านคาบสมุทรมลายูไปถึงหมู่เกาะซุนดาใหญ่ ได้แก่ เกาะบอร์เนียวและเกาะสุมาตรา

จึงพบได้ในลุ่มน้ำโขง ลุ่มน้ำแม่กลอง และลุ่มน้ำเจ้าพระยา รวมถึงลุ่มน้ำ ทะเลสาบ และอ่างเก็บน้ำอื่น ๆ อีกมาก ซึ่งรวมถึงระบบแม่น้ำและทะเลสาบโตนเลสาบในกัมพูชา แม้จะมีเขตการกระจายพันธุ์กว้าง แต่ในธรรมชาติดูเหมือนจะไม่ใช่ปลาที่พบได้บ่อย และบันทึกการพบที่มีอยู่ส่วนใหญ่มาจากคาบสมุทรมลายู

ถิ่นที่พบตัวอย่างต้นแบบ (type locality) คือ 'Sambas, western Borneo, Indonesia' ซึ่งน่าจะหมายถึงเมืองชื่อเดียวกันในจังหวัดกาลีมันตันตะวันตก (Kalimantan Barat) ซึ่งตั้งอยู่บริเวณตอนล่างของแม่น้ำซัมบัสเบอซาร์ (Sambas Besar)1

ข้อมูลยังมีน้อย แต่ตามรายงานพบว่าส่วนใหญ่อาศัยอยู่ในน้ำลึก และจะพบในเขตน้ำตื้นเพียงไม่กี่สัปดาห์ในแต่ละปี ในฤดูน้ำหลากทราบกันว่าจะย้ายเข้าไปในที่ราบน้ำท่วมถึงและป่าที่มีน้ำท่วม1

C. heteronema แยกจากปลาชนิดอื่นในสกุลเดียวกันได้ง่าย เพราะมีหนวดเป็นพู่หยักที่มีลักษณะเฉพาะ ซึ่งจะยื่นลงด้านล่างเมื่อปลากำลังเล็มหาอาหาร เช่นเดียวกับปลาชนิดอื่นในสกุลนี้ ข้อมูลเกี่ยวกับการเลี้ยงในที่เลี้ยงยังมีการเขียนไว้น้อย แต่เป็นปลาที่รักสงบและแปลกตา เหมาะจะเพิ่มลงในตู้ปลาขนาดใหญ่

วิธีที่ดีที่สุดในการหาปลาชนิดนี้มาเลี้ยงอาจเป็นการคอยดูล็อตปลาป่าชนิดอื่น ๆ ที่นำเข้าจากอินโดจีนและหมู่เกาะซุนดาใหญ่ เพราะแทบไม่เคยมีการนำเข้าเป็นจำนวนมาก แต่อาจติดมากับปลาชนิดอื่นเป็นครั้งคราว

ปลาในสกุล Cyclocheilichthys มีลักษณะเด่นคือ ก้านครีบหลังแข็งที่เป็นหยักฟันเลื่อย ครีบท้องมีก้านครีบแขนง 9 ก้าน จะงอยปากเป็นรูปกรวย ปากเล็กอยู่ค่อนลงด้านล่าง และมีแนวรอยพับรับความรู้สึกเรียงขนานกันบนจะงอยปากและแก้ม ลักษณะอย่างหลังนี้ไม่พบในปลาตะเพียนส่วนใหญ่ แต่พบในบางสกุล ได้แก่ Eirmotus, Oreichthys และ Neobarynotus

ในช่วงหลายปีที่ผ่านมามีปัญหาด้านการตั้งชื่ออยู่บ้าง โดยหลักเป็นเพราะ Bleeker (1859) ใช้ชื่อ Cyclocheilichthys และ Anematichthys (ซึ่งปัจจุบันเป็นชื่อพ้อง) ในเวลาเดียวกันเพื่อเรียกปลาชนิดเดียวกัน คือ C. apogon ปัญหานี้ได้รับการจัดการโดย Kottelat (1999) แต่ต่อมาถูกตีความผิดโดย Pasco-Viel, Veran และ Variot, 2012 ซึ่งสรุปว่า Cyclocheilichthys เป็นกลุ่มพาราไฟเลติก (paraphyletic) และแยกสกุลออกเป็นสองกลุ่ม คือ Cyclocheilichthys (ประกอบด้วย C. enoplos) และ Anematichthys (ประกอบด้วย C. apogon, C. armatus และ C. repasson)

เรื่องนี้ได้รับการแก้ไขโดย Kottelat (2013) และปัจจุบัน Cyclocheilichthys ประกอบด้วย 7 ชนิด ส่วนสกุล Cyclocheilos ที่ได้รับการรื้อฟื้นกลับมาใช้ใหม่ รวมสมาชิกเดิมคือ C. enoplos และ C. furcatus ไว้ด้วย C. heteronema แตกต่างจากปลาชนิดอื่นในสกุล Cyclocheilichthys ค่อนข้างมาก และในที่สุดอาจถูกแยกออกไป โดยมีชื่อสกุล Oxybarbus ที่พร้อมให้ใช้อยู่แล้ว

เมื่อพิจารณาเขตการกระจายพันธุ์ที่กว้างมากของ C. heteronema ประกอบกับรูปแบบที่พบในปลาชนิดอื่น ๆ ของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ก็ดูสมเหตุสมผลที่ปลาชนิดนี้อาจกลายเป็นกลุ่มของหลายชนิดที่ใกล้ชิดกันมาก1