ปลาไส้ตันครีบแดง

Cyclocheilichthys janthochir เป็นปลาในวงศ์ปลาตะเพียน ในวงการปลาสวยงามมักเรียกปลาตะเพียนหลายสกุลที่มีรูปร่างคล้ายกันว่า "ฉลาม" (shark) ปลาชนิดนี้ได้ฉายาว่า "top-model-barb" เพราะเป็นปลาที่สวยมากแต่ดูผอมบาง เป็นปลาที่ไม่เลือกกินและไม่เลี้ยงยากในด้านอื่น ๆ1

Cyclocheilichthys janthochir เป็นปลาในวงศ์ปลาตะเพียนที่พบเฉพาะบนเกาะบอร์เนียว มีรายงานจากกาลิมันตันตะวันตกและกาลิมันตันกลางของอินโดนีเซีย อาศัยอยู่ในลำธารและแม่น้ำน้ำดำที่เชื่อมกับป่าพรุดึกดำบรรพ์ ซึ่งน้ำอ่อนมากและเป็นกรด จำแนกได้ง่ายจากลายสีแดงบนครีบหลังและครีบหาง ร่วมกับแถบสีเข้มตามแนวข้างลำตัว ร้านปลาเฉพาะทางมีมาขายเป็นครั้งคราว และยังอาจติดมากับปลาป่าที่ส่งออกจากกาลิมันตันด้วย2

การเลี้ยงในระยะยาวต้องใช้ตู้ปลาที่มีขนาดฐาน 180 × 45 ซม. ขึ้นไป (ประมาณ 365 ลิตร)2

• อุณหภูมิ: 22–27 °C
• ค่า pH: 4.0–7.0
• ความกระด้าง (GH): 1–10 dGH2

การเลือกของตกแต่งไม่สำคัญเท่าคุณภาพน้ำและพื้นที่ว่างสำหรับว่ายน้ำ ควรเลี้ยงในตู้ปลาขนาดใหญ่ที่จัดตกแต่งไว้อย่างดี หรืออีกทางหนึ่งคือจัดตู้จำลองสภาพป่าพรุ ใช้แสงสลัว มีรากไม้ กิ่งไม้ และใบไม้แห้ง ซึ่งจะดูสวยงามมาก

ในตู้แบบหลัง น้ำจะมีสีจากแทนนินและปลาจะมีสีสันเข้มขึ้น ไม้น้ำที่อยู่รอดได้ในสภาพเช่นนี้ ได้แก่ Microsorum, Taxiphyllum และ Cryptocoryne spp.

เช่นเดียวกับปลาหลายชนิดที่มาจากแหล่งธรรมชาติที่บริสุทธิ์ ปลาชนิดนี้ไม่ทนต่อการสะสมของของเสียอินทรีย์ ต้องการน้ำที่สะอาดอยู่ตลอดเวลาจึงจะเติบโตได้ดี และไม่ควรปล่อยลงตู้ที่วงจรไนโตรเจนยังไม่สมบูรณ์2

จากการวิเคราะห์กระเพาะอาหารของปลาที่จับจากธรรมชาติ พบว่ากินสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังทั้งในน้ำและบนบกเป็นหลัก โดยเฉพาะแมลง

ในตู้ปลาเลี้ยงง่ายในเรื่องอาหาร แต่เพื่อให้ปลามีสีสันและสภาพร่างกายดีที่สุด ควรให้อาหารสดและอาหารแช่แข็งเป็นประจำ เช่น หนอนแดง ไรแดง และไรทะเล ร่วมกับอาหารแผ่นและอาหารเม็ดคุณภาพดี ผู้เลี้ยงที่เคยเลี้ยงปลาชนิดนี้พบว่าปลาตัวใหญ่ชอบกินกุ้งหั่นเป็นชิ้นเป็นพิเศษ2

Cyclocheilichthys janthochir เป็นปลาที่อยู่รวมฝูง และเพิ่มความน่าสนใจให้ตู้รวมขนาดใหญ่ได้อย่างแน่นอน1

เหมาะอย่างยิ่งสำหรับตู้รวมขนาดใหญ่ที่จัดตกแต่งไว้อย่างดี แต่อาจรบกวนปลาที่ว่ายช้าหรือขี้ตกใจได้เพียงเพราะขนาดตัวของมัน

มีปลาที่เลี้ยงร่วมกันได้หลายชนิด รวมถึงปลาตะเพียนหลายชนิด ปลาค้อ ปลาหมอสี ปลาแมว และปลาคาราซิน แต่การเลือกปลาที่เข้ากันได้มาเลี้ยงรวมก็ควรศึกษาข้อมูลให้ดีเสมอ การจัดตู้รวมโดยใช้ปลาจากประเทศหรือลุ่มน้ำถิ่นกำเนิดของมันก็เป็นโปรเจกต์ที่น่าทำเช่นกัน

โดยธรรมชาติเป็นปลาที่ชอบอยู่รวมกลุ่ม ควรเลี้ยงเป็นฝูงอย่างน้อย 6 ตัว เมื่ออยู่กับพวกเดียวกันปลาจะมีสีสันดีขึ้น ตื่นตกใจน้อยลง และตู้โดยรวมจะดูเป็นธรรมชาติมากขึ้น2

ตัวเมียที่โตเต็มวัยน่าจะมีลำตัวหนากว่า และอาจมีสีสันน้อยกว่าตัวผู้เล็กน้อย2

เชื่อว่ายังไม่เคยมีการเพาะพันธุ์ในตู้ปลาได้จนถึงปัจจุบัน2

ปลาชนิดนี้มีถิ่นกำเนิดบนเกาะบอร์เนียว1

พบเฉพาะบนเกาะบอร์เนียว โดยมีรายงานจากจังหวัดกาลิมันตันบารัต (กาลิมันตันตะวันตก) และกาลิมันตันเตงะห์ (กาลิมันตันกลาง) ของอินโดนีเซีย

แหล่งที่พบตัวอย่างต้นแบบ (type locality) คือ 'Indonesia: Borneo: Kalimantan Barat: Kapuas River in Pontianak'2

พบในแหล่งน้ำดำแบบทั่วไป1

อาศัยอยู่ในลำธารและแม่น้ำน้ำดำที่เชื่อมกับป่าพรุดึกดำบรรพ์ น้ำมักมีสีน้ำตาลจากแทนนินและสารเคมีอื่น ๆ ที่ปล่อยออกมาจากอินทรียวัตถุที่กำลังย่อยสลาย พื้นท้องน้ำมีใบไม้ กิ่งไม้ และกิ่งก้านที่ร่วงหล่นลงมากระจายอยู่

แหล่งน้ำลักษณะนี้มีน้ำอ่อนมาก (แทบไม่มีความกระด้าง) และเป็นกรด (ค่า pH อาจต่ำถึง 3.0–4.0) และมักมีแสงสลัวเพราะมีเรือนยอดป่าปกคลุมอยู่ด้านบน ในหลายพื้นที่ของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ถิ่นอาศัยเหล่านี้กำลังถูกคุกคามจากสวนยางพาราหรือสวนปาล์มน้ำมัน การก่อสร้าง และกิจกรรมอื่น ๆ ของมนุษย์

ในระบบทะเลสาบดาเนาเซนตารุม (Danau Sentarum) ซึ่งมีความหลากหลายทางชีวภาพสูงเป็นพิเศษ ในลุ่มแม่น้ำกาปวสตอนบน กาลิมันตันตะวันตก ชนิดที่พบอาศัยร่วมกัน ได้แก่ Scleropages formosus, Barbonymus gonionotus, B. schwanenfeldii, Crossocheilus nigriloba, Cyclocheilichthys apogon, C. repasson, Epalzeorhynchos kalopterus, Labiobarbus ocellatus, Leptobarbus hoevenii, Luciosoma spilopleura รวมถึงปลาสกุล Barbodes, Rasbora และ Osteochilus อีกหลายชนิด2

ขนาดสูงสุดที่มีรายงานอยู่ที่ประมาณ 20 ซม. ปลาที่มีอยู่ในขณะนี้มีขนาด 5–7 ซม. ยิ่งปลาโตขึ้นทีละเซนติเมตรก็ยิ่งสวยขึ้น เพราะครีบจะแดงขึ้นเรื่อย ๆ1

เช่นเดียวกับปลาชนิดอื่นในสกุลนี้ ยังมีข้อมูลเกี่ยวกับการเลี้ยงในที่เลี้ยงอยู่น้อย แต่เป็นปลาที่รักสงบและแปลกตา เหมาะสำหรับตู้ขนาดใหญ่ ปลาชนิดนี้ไม่ค่อยถูกนำเข้ามาในจำนวนมาก แต่ร้านปลาเฉพาะทางบางร้านมีมาขายเป็นครั้งคราว และอาจพบติดมากับปลาป่าที่ส่งออกจากกาลิมันตันด้วย

แม้ว่าปลาบางชนิดในสกุล Cyclocheilichthys อาจดูคล้ายกันเมื่อมองแวบแรก แต่ C. janthochir จำแนกได้ง่ายจากลักษณะเฉพาะที่มีลายสีแดงบนครีบหลังและครีบหาง ร่วมกับแถบสีเข้มตามแนวข้างลำตัว

ปลาในสกุล Cyclocheilichthys มีลักษณะเด่นคือ ก้านครีบหลังแข็งเป็นหยัก ครีบท้องมีก้านครีบแขนง 9 ก้าน จะงอยปากรูปกรวย ปากเล็กอยู่ค่อนลงด้านล่าง และมีรอยพับรับความรู้สึกเรียงเป็นแถวขนานกันบนจะงอยปากและแก้ม ลักษณะหลังนี้ไม่พบในปลาตะเพียนส่วนใหญ่ แต่พบในบางสกุล เช่น Eirmotus, Oreichthys และ Neobarynotus

ในช่วงหลายปีที่ผ่านมามีปัญหาด้านการตั้งชื่ออยู่บ้าง ซึ่งดูเหมือนจะเกิดจากการที่ Bleeker (1859) ใช้ชื่อ Cyclocheilichthys และ Anematichthys (ซึ่งปัจจุบันเป็นชื่อพ้อง) ในเวลาเดียวกันเพื่อเรียกปลาชนิดเดียวกัน คือ C. apogon ประเด็นนี้ได้รับการชี้แจงโดย Kottelat (1999) แต่ต่อมา Pasco-Viel, Veran และ Variot, 2012 ตีความผิด โดยสรุปว่า Cyclocheilichthys เป็นกลุ่มพาราไฟเลติก (paraphyletic) และแยกสกุลออกเป็นสองกลุ่ม คือ Cyclocheilichthys (ประกอบด้วย C. enoplos) และ Anematichthys (ประกอบด้วย C. apogon, C. armatus และ C. repasson)

เรื่องนี้ได้รับการแก้ไขโดย Kottelat (2013) และปัจจุบันสกุล Cyclocheilichthys มี 7 ชนิด ส่วนสกุล Cyclocheilos ที่ได้รับการยอมรับกลับมาใช้ใหม่นั้นรวมสมาชิกเดิมคือ C. enoplos และ C. furcatus ไว้ด้วย ส่วน C. heteronema แตกต่างจาก Cyclocheilichthys ชนิดอื่นค่อนข้างมาก และในที่สุดอาจถูกแยกออกไป โดยมีชื่อสกุล Oxybarbus ที่พร้อมใช้สำหรับชนิดนี้2