Cá chạch Schistura devdevi

• Nhiệt độ: 15–22°C
• pH: 6,5–8,0
• Độ cứng: 2–12 dGH1

Nếu điều kiện phù hợp thì loài này nhiều khả năng không khó nuôi. Rất nên nuôi chúng trong bể dựng theo kiểu một con suối hay dòng sông đang chảy. Nền nên có đá nhiều cỡ, cát, sỏi mịn và vài tảng đá đã bị nước mài tròn.

Bạn có thể đặt thêm vài cành lũa, xếp sao cho tạo thành nhiều hốc, kẽ và góc khuất bóng. Những chỗ này cắt ngang tầm nhìn trong bể.

Phần lớn cây thủy sinh sẽ không lên nổi trong kiểu bể này. Tuy vậy, các loại cây khỏe như Microsorum, Bolbitis hay Anubias vẫn trồng được nếu buộc lên đá, lũa trong bể.

Cá không cần dòng chảy xiết như thác. Dù vậy, chúng khỏe nhất khi nước giàu oxy hòa tan và trong bể có dòng chảy. Vì thế bạn nên lắp thêm lọc, máy tạo dòng hoặc sủi khí khi cần.

Giống nhiều loài cá sống ở nước chảy ngoài tự nhiên, chạch yên ngựa không chịu được chất bẩn hữu cơ tích tụ. Chúng cần nước thật sạch mới khỏe. Thay 30–50% nước mỗi tuần nên là việc làm thường lệ.1

Các loài Schistura ăn tạp. Tuy vậy, phần lớn thức ăn của chúng là côn trùng nhỏ, giun, giáp xác và các loại động vật phù du khác. Chúng chỉ ăn một lượng tương đối ít thực vật và mùn bã hữu cơ.

Trong bể, cá chịu ăn thức ăn khô cỡ vừa miệng, nhưng không nên chỉ cho ăn mỗi loại này. Cho ăn mỗi ngày bằng thức ăn sống và đông lạnh cỡ nhỏ như Daphnia, Artemia, trùng huyết… thì cá sẽ lên màu đẹp và khỏe nhất.1

Loài này nhiều khả năng không hung hăng. Bạn có thể nuôi chúng trong bể cộng đồng, miễn là chọn bạn cùng bể cẩn thận và tìm hiểu kỹ trước.

Lựa chọn tốt nhất có lẽ là những loài cá sống trong môi trường tự nhiên tương tự, nhất là các loài bơi ở tầng nước mở như Danio, Devario, Pethia, Puntius và Rasbora. Có một hai đàn cá như vậy trong bể thì các loài sống tầng đáy có thể bạo dạn hơn thấy rõ.1

Nơi thu mẫu chuẩn (type locality) ghi là 'Đông Himalaya, các suối nhỏ bên dưới Darjeeling và Sikkim, Ấn Độ'. Hiện người ta chỉ biết chắc loài này có ở vùng đồi núi của các bang Assam, Sikkim, Arunachal Pradesh và West Bengal, miền bắc Ấn Độ.

Các ghi nhận ở Nepal có vẻ vẫn cần xác minh thêm. Loài này cũng có thể có mặt ở Bhutan.

Những con cá trong ảnh được thu từ vùng Dooars (còn gọi là Duars) thuộc bang West Bengal, miền bắc Ấn Độ.

Dooars là vùng đồng bằng ngập lũ và chân đồi phía đông dãy Himalaya, nằm quanh Bhutan. Vùng này gồm phần đồng bằng của quận Darjeeling, toàn bộ quận Jalpaiguri và phía bắc quận Cooch Behar ở West Bengal. Ngoài ra còn có các quận Dhubri, Kokrajhar, Barpeta, Goalpara và Bongaigaon thuộc bang Assam.1

Nhiều khả năng loài này sống ở các con suối và nhánh suối nhỏ, nước sạch, chảy liên tục và giàu oxy. Nền ở đó là sỏi, đá và đá tảng.1

Nguồn gốc tên gọi: Schistura ghép từ tiếng Hy Lạp schizein, nghĩa là 'chia ra', và oura, nghĩa là 'đuôi'. Tên này ám chỉ hình dạng vây đuôi của nhiều loài trong chi.

Loài này có được thu bắt để bán cá cảnh, dù số lượng không nhiều, và đôi khi được gọi là 'cá chạch đom đóm'.

Tiếc là đến nay vẫn chưa có được phần mô tả chẩn loại (diagnosis) của loài này.

Schistura là chi đông loài nhất trong họ chạch Nemacheilidae, với khoảng 190 loài. Con số này vẫn tiếp tục tăng, riêng từ năm 1990 đã có hơn 100 loài được mô tả.

Chi này có thể là một nhóm đa ngành (polyphyletic). Người ta thường chia chi thành một số 'nhóm' loài với ranh giới khá lỏng lẻo, và có những nhóm khác nhau khá nhiều.

Ví dụ, có một nhóm mà một phần hoặc toàn bộ các vạch trên thân bị tách đôi theo chiều đứng. Một nhóm khác có nhiều đặc điểm bị thu giảm, chẳng hạn cơ thể nhỏ (trưởng thành dưới 50 mm SL), ít tia vây bụng và vây ngực hơn, thường kèm theo ít tia vây đuôi hơn và đường bên ngắn hơn.

Một số loài, như S. geisleri, có vẻ không có quan hệ họ hàng với bất kỳ loài nào khác trong chi.

Phần lớn các loài sống ở suối chảy hoặc gần thác nước, nơi tự nhiên có nồng độ oxy hòa tan cao. Một số ít là loài sống trong hang (troglobite). Những loài sống trong hang có sắc tố nhạt đi, và nhiều loài mù hoàn toàn.

Các loài Schistura khác với những loài Nemacheilidae khác ở một tổ hợp đặc điểm hình thái sau:

• Miệng cong vừa phải, chiều rộng gấp 2–3,5 lần chiều dài.
• Môi dưới có một 'khoảng ngắt' ở giữa. Khoảng ngắt này không tạo thành hai đệm tam giác hai bên, bề mặt có thể từ nhẵn đến có rãnh.
• Kiểu màu đa dạng, nhưng thường sẫm và có các vạch tương đối đều.
• Gốc vây đuôi thường có một vạch đen, vạch này có thể tách thành hai đốm hoặc thành các vạch nhỏ hơn.
• Dọc gốc vây lưng có một hoặc hai vệt đen.
• Cuống đuôi không có vảy nhọn.
• Vây đuôi có hình dạng thay đổi, từ bằng đến chẻ đôi, nhưng thường lõm nhẹ.
• Hàm dưới có hoặc không có khía ở giữa.
• Một số loài có dị hình giới tính rõ rệt.

Họ Nemacheilidae phân bố rộng khắp phần lớn lục địa Á-Âu. Tiểu lục địa Ấn Độ, Đông Nam Á và Trung Quốc là những nơi có số loài đặc biệt đa dạng.1