Cá chạch suối Homalopteroides nebulosus

Chiều dài chuẩn (SL): 36 mm (3,6 cm). Đáy bể: 60 × 30 cm. Thể tích: khoảng 54 lít.

Muốn nuôi lâu dài, bạn cần bể có đáy 60 × 30 cm hoặc tương đương.1

• Nhiệt độ: 20–25,5°C
• pH: 6,0–7,5
• Độ cứng: 1–12 dGH1

Điều quan trọng nhất là nước phải sạch và nhiều oxy. Tối thiểu bạn nên dùng lọc có công suất dư so với thể tích bể. Lý tưởng nhất là lưu lượng đạt 10–15 lần thể tích bể mỗi giờ. Nếu lọc chưa đủ thì gắn thêm máy tạo dòng, sủi khí và các thiết bị tương tự cho đến khi đạt dòng chảy và lượng oxy mong muốn.

Nền có thể dùng sỏi, cát hoặc trộn cả hai. Bên trên rải thêm một lớp đá cuội và sỏi tròn cạnh do nước bào mòn, đủ cỡ to nhỏ.

Rễ lũa và cành lũa cũng hợp với bể này. Bạn có thể trồng thêm cây thuộc các chi Microsorum, Crinum và Anubias. Anubias đặc biệt có ích vì các loài Homalopteroides có vẻ rất thích nằm nghỉ trên lá của nó.

Loài này cần nước ổn định và ăn lớp màng vi sinh bám trên bề mặt. Vì vậy tuyệt đối không thả nó vào bể mới set, khi hệ vi sinh chưa chạy ổn.1

Các loài Homalopteroides là những tay săn mồi nhỏ chuyên biệt. Chúng ăn giáp xác nhỏ, ấu trùng côn trùng và các động vật không xương sống khác.

Trong bể, cá có thể chịu ăn vài loại thức ăn khô dạng chìm. Tuy vậy, muốn cá khỏe thì bắt buộc phải cho ăn đều đặn bo bo, Artemia, trùng huyết và các loại tương tự, dạng sống hoặc đông lạnh.

Cá họ Balitoridae thường được bán ra trong tình trạng gầy rạc, và tình trạng này khá khó vực lại. Người bán có tâm sẽ xử lý chuyện này trước khi bán. Nếu bạn vẫn muốn liều mua những con đã yếu nặng, thì giai đoạn đầu chúng cần nguồn thức ăn phù hợp, lúc nào cũng có sẵn và dễ ăn. Bể cũng không được có cá khác tranh ăn thì chúng mới hồi lại được.1

Đây không phải loài hung dữ. Có điều, nhu cầu đặc thù của nó khiến việc chọn cá nuôi chung bị hạn chế.

Những loài sống trong môi trường tương tự gồm Barilius, Discherodontus, Garra, Devario, một số loài Rasbora, cá bống thuộc các chi Rhinogobius, Sicyopterus và Stiphodon, cùng các loài cá da trơn Glyptothorax, Akysis và Oreoglanis.

Nhiều loài chạch họ Nemacheilidae và phần lớn các loài họ Balitoridae cũng nuôi chung được. Riêng với nhóm Balitoridae, đôi khi chúng có thể cãi cọ nhau nhưng không gây hại gì. Để chắc ăn, bạn nên tìm hiểu kỹ từng loài trước khi mua.

Ngoài tự nhiên, loài này sống thành từng đám. Vì vậy bạn nên mua từ sáu con trở lên mới thấy được hết cái hay của nó. Nuôi một, hai hay ba con thì cá nhát hơn hẳn. Ngồi xem chúng tương tác với nhau cũng rất thú vị.1

Cá cái đã trưởng thành thường to hơn cá đực một chút và thân đầy đặn hơn.1

Ngoài tự nhiên, nhiều khả năng loài này đẻ theo mùa. Trong bể nuôi thì chưa có ghi nhận nào về chuyện sinh sản.1

Loài này được mô tả từ sông Sok, bang Kelantan, phía bắc bán đảo Malaysia. Về sau người ta ghi nhận nó ở cả phần Borneo thuộc Malaysia lẫn phần thuộc Indonesia, và ở quần đảo Natuna ngoài khơi mũi phía tây Borneo.1

Thông tin về nơi sống của loài này còn rất ít. Nhiều khả năng nó sống ở suối chảy xiết và vùng đầu nguồn, nơi nước trong và bão hòa oxy.

Loài này có vài đặc điểm hình thái giống H. tweediei (xem phần 'Ghi chú'). Vì vậy nhiều khả năng nó cũng ưa những đoạn suối chảy vừa phải, có từng mảng cây thủy sinh mọc chìm.

Ở thác Air Terjun Sekayu thuộc bang Terengganu, bán đảo Malaysia, nước được mô tả là 'trong và chảy xiết trên nền đá'. Tại đây người ta thấy H. nebulosa sống chung với Garra cambodgiensis, Neolissochilus soroides, Poropuntius smedleyi, 'Puntius' binotatus, Homaloptera parclitella và Amblyceps mangois.

Ở sông Kahang, thuộc lưu vực Endau, loài này được ghi nhận sống chung với Homaloptera zollingeri, H. parclitella, H. ogilviei và Homalopteroides tweediei. Cùng khu vực còn có Malayochela maassi, Crossocheilus langei, Cyclocheilichthys apogon, Mystacoleucus marginatus, Rasbora dusonensis, R. elegans, R. paucisqualis, Trigonopoma gracile, 'Puntius' partipentazona, Nemacheilus masyae, N. selangoricus, Neohomaloptera johorensis, Acanthopsoides molobrion, Pangio cuneovirgata, P. doriae, P. kuhlii, P. malayana, P. piperata, P. shelfordii, Pseudomystus fuscus, Akysis microps, A. hendricksoni và một loài Glyptothorax chưa định danh.1

Dân chơi cá cảnh gần như không biết đến loài này, và có thể nó chưa từng được xuất khẩu làm cá cảnh.

Theo Alfred (1969), có thể phân biệt H. nebulosus với các loài cùng chi qua tổ hợp đặc điểm sau: 36–40 vảy đường bên, vây ngực có 4–5 tia đơn và 9–10 tia phân nhánh, một sọc nâu sẫm chạy dọc đường bên, cùng 5–6 mảng nâu không đều trên lưng và hai bên thân.

Cũng như H. tweediei, mắt của loài này nằm khá cao trên đầu, và số tia vây của hai loài gần giống nhau. Điểm khác là H. nebulosus có nhiều vảy đường bên hơn.

Randall và Page (2012) đã khôi phục chi Homalopteroides dựa trên hình thái miệng đặc trưng của nó. Chi này khác chi họ hàng Homaloptera ở tổ hợp đặc điểm sau: gốc vây lưng nằm phía trên vây bụng, không quá 60 vảy đường bên, không quá 30 vảy trước vây lưng. Về hình thái miệng, mỗi bên miệng có hai sợi râu mõm mảnh, mọc cách xa nhau. Môi mỏng, hình lưỡi liềm. Giữa hai phần bên của môi dưới không có cấu trúc nào như đệm cằm hay thùy. Cằm nhô ra phía trước hai phần bên của môi dưới.

Tính đến tháng 2 năm 2016, chi Homalopteroides gồm H. wassinkii, H. modestus, H. nebulosus, H. rupicola, H. smithi, H. tweediei, H. stephensoni, H. indochinensis, H. weberi, H. yuwonoi, H. avii và có thể cả H. manipurensis. Tất cả các loài này trước đây đều thuộc Homaloptera. Homaloptera cũ là một nhóm đa ngành (polyphyletic), và theo Randall và Page (2015) nó đã được tách thành các chi Homaloptera, Homalopterula, Pseudohomaloptera, Homalopteroides, Balitoropsis và Ghatsa.

Các loài Homalopteroides đôi khi được gọi là chạch 'thằn lằn' hay chạch 'tắc kè' vì dáng vẻ và cách di chuyển của chúng. Như mọi loài họ Balitoridae, cơ thể chúng thích nghi riêng cho đời sống ở nước chảy xiết. Các vây chẵn xòe rộng theo phương ngang, đầu và thân dẹt, bụng ép phẳng.

Những đặc điểm này hợp lại thành một giác hút rất khỏe, nhờ đó cá bám chặt được vào các bề mặt cứng. Đổi lại, khả năng bơi ở tầng nước giữa kém đi nhiều. Trông chúng giống như đang bò và nhảy từng chặng trên đá và các bề mặt khác hơn là bơi.

Họ Balitoridae, theo cách phân loại của Kottelat (2012), phân bố rộng ở phần lớn tiểu lục địa Ấn Độ, Đông Nam Á và Trung Quốc.1