ปลาคิลลี่ออสตราเล่

• ต้องมีฝาปิดตู้ที่ปิดได้สนิท เพราะปลาชนิดนี้ขึ้นชื่อเรื่องการกระโดด และกระโดดเก่งมาก ฝาจึงต้องปิดให้สนิทจริง ๆ

Aphyosemion australe หรือโกลเดนไลร์เทล (golden lyretail) หรือเคปโลเปซไลร์เทล (Cape Lopez lyretail) เป็นปลาคิลลี่จากที่ราบต่ำแถบชายฝั่งของกาบองและคองโก อาศัยอยู่ในพื้นที่หนองบึงและลำธารเล็ก ๆ และไม่ใช่ปลาคิลลี่ประเภทอายุปีเดียว (annual) เป็นปลาคิลลี่ชนิดแรก ๆ ที่มีการเลี้ยงกันแพร่หลาย เพาะพันธุ์ได้ง่าย และอาจมีอายุได้เกินสามปี ส่วนสายพันธุ์จากธรรมชาติจะเลี้ยงกันโดยระบุแหล่งที่เก็บมา เพื่อรักษาสายเลือดไว้1

ตู้ปลาหรือภาชนะที่มีขนาดพื้นตั้งแต่ 45 × 25 ซม. ขึ้นไป หรือราว 28 ลิตร ถือว่าใช้ได้สำหรับเลี้ยงปลาหนึ่งคู่หรือหนึ่งชุดสามตัว1

• อุณหภูมิ: 21–32 °C
• ค่า pH: 5.5–7.0
• ความกระด้าง (GH): 1–10 dGH1

ควรใช้วัสดุปูพื้นสีเข้ม และการมีไม้น้ำลอยผิวน้ำเป็นชั้นช่วยกรองแสงที่ส่องเข้าตู้ก็เป็นความคิดที่ดี ปลาชนิดนี้กระโดดเก่งมาก ฝาปิดตู้จึงต้องปิดให้สนิทจริง ๆ1

ชอบอาหารมีชีวิตหรืออาหารแช่แข็งขนาดเล็ก เช่น ไรแดงหรือหนอนแดง แต่เนื่องจากปลาที่มีขายส่วนใหญ่เป็นปลาเพาะเลี้ยงในตู้ ในกรณีส่วนใหญ่จึงกินอาหารแผ่นคุณภาพดีได้ด้วย1

A. australe เลี้ยงรวมในตู้ปลารวมได้ หากเลือกปลาที่เลี้ยงร่วมอย่างระมัดระวัง เป็นปลาที่สงบมากและขี้อาย จึงแย่งอาหารสู้ปลาที่ว่องไวกว่าไม่ได้ง่าย ๆ ปลาที่เหมาะจะเลี้ยงร่วม ได้แก่ ปลาในกลุ่มคาราซินขนาดเล็ก ปลาซิว ปลาหมอแคระ ปลาแมวที่นิสัยสงบ เช่น ปลาแพะในสกุล Corydoras ปลาในวงศ์ Loricariidae ขนาดเล็ก และปลาในกลุ่ม Anabantoid บางชนิด1

ตัวผู้มีขนาดใหญ่กว่า สีสดกว่า และมีครีบหาง ครีบหลัง และครีบก้นยื่นยาวออกไป ส่วนตัวเมียมีขนาดเล็กกว่า สีเรียบกว่า และท้องกลมกว่า1

เพาะพันธุ์ได้ค่อนข้างง่าย โดยวางไข่แบบที่ผู้เลี้ยงเรียกกันว่าการ 'แขวนไข่' (egg hanging) วิธีเพาะพันธุ์มีอยู่หลายแบบ และส่วนใหญ่ขึ้นอยู่กับความชอบของแต่ละคน ปลาหนึ่งคู่เพาะพันธุ์ได้ง่ายในตู้ที่เล็กเพียง 30 × 20 × 20 ซม. มักมีคำแนะนำให้เพาะพันธุ์แบบชุดสามตัว แต่จำนวนลูกปลาต่อครอกมักน้อยกว่าเมื่อเพาะด้วยวิธีนี้ ซึ่งอาจเป็นเพราะปลาตัวที่ไม่ได้ร่วมวางไข่กินไข่ไปบางส่วน

ผู้เพาะพันธุ์หลายคนไม่ใช้ระบบกรองในตู้เพาะปลาคิลลี่ แต่การใส่กรองฟองน้ำขนาดเล็กที่ใช้ปั๊มลมจะช่วยไม่ให้น้ำนิ่งเกินไป น้ำควรเป็นน้ำอ่อนและเป็นกรด ค่า pH 6.0–6.5 (แม้จะมีกรณีที่เพาะปลาชนิดนี้ได้ในน้ำที่ค่า pH สูงถึง 8.0) และอุณหภูมิ 21–24 °C การกรองด้วยพีทมีประโยชน์มาก เช่นเดียวกับการไม่เปิดไฟตู้

ควรขุนปลาด้วยอาหารหลากหลาย ทั้งอาหารมีชีวิตและอาหารแช่แข็ง ผู้เพาะพันธุ์หลายคนแนะนำให้แยกเพศเลี้ยงในตู้ขุนคนละตู้ แล้วคัดตัวผู้ที่สวยที่สุดและตัวเมียที่อ้วนท้องที่สุดก่อนนำลงตู้เพาะ

วิธีนี้ทำให้ตัวเมียได้ฟื้นตัวระหว่างการวางไข่แต่ละรอบ ในธรรมชาติไข่จะถูกวางไว้ในวัสดุพื้นหรือในกอพืช วัสดุสำหรับวางไข่จึงอาจเป็นชั้นพีทมอสที่ก้นตู้ กอไม้น้ำใบละเอียด เช่น มอสชวา หรือไหมพรมวางไข่ (spawning mop) ก็ได้ หากไม่ใช้พีทมอส ตู้แบบไม่ปูพื้นจะดีที่สุด ทั้งในแง่การดูแลง่ายและการเก็บไข่

หากสภาพน้ำดีและปลาได้รับการขุนมาอย่างดี การวางไข่ก็ไม่น่าจะมีปัญหา จะปล่อยไข่ไว้ให้ฟักในตู้ร่วมกับพ่อแม่ปลาก็ได้ แต่ไข่บางส่วนอาจถูกกิน หากต้องการเลี้ยงลูกปลาให้ได้จำนวนมากพอสมควร ควรแยกไข่ออกมา

ปลาจะวางไข่วันละ 10–20 ฟอง ต่อเนื่องราว 2 สัปดาห์ และควรค่อย ๆ เก็บไข่ออกอย่างเบามือเมื่อพบ แต่ละคู่ควรได้วางไข่เพียงประมาณหนึ่งสัปดาห์ก่อนนำกลับไปยังตู้ขุน เพราะการวางไข่ทำให้ปลา (โดยเฉพาะตัวเมีย) เหนื่อยหนัก และอาจอ่อนล้าและอ่อนแอหากปล่อยไว้นานเกินไป

เมื่อเก็บไข่ออกมาแล้ว จะฟักไข่ในน้ำ หรือวางไข่ไว้บนชั้นพีทมอสชื้นในภาชนะเล็ก ๆ (กล่องมาการีนเหมาะมาก) ก็ได้ โดยทั่วไปพบว่าวิธีหลังมักมีไข่ขึ้นราน้อยกว่า ไม่ว่าจะเลือกวิธีใด ควรเอาไข่ที่ขึ้นราออกทุกครั้งที่พบ เพื่อไม่ให้เชื้อลามไปยังไข่ฟองอื่น

หากฟักไข่ในน้ำ ให้ย้ายไข่ไปยังตู้เล็กที่ใส่น้ำจากตู้เพาะไว้ลึก 2.5–5 ซม. และเติมเมทิลีนบลู 1–3 หยด ตามปริมาณน้ำ ควรเก็บภาชนะนี้ไว้ในที่มืด (ไข่ไวต่อแสงมาก) และตรวจทุกวันว่ามีไข่ขึ้นราหรือไม่ ซึ่งเอาออกได้ง่ายด้วยหลอดดูด ไข่จะฟักภายใน 10–20 วัน ขึ้นอยู่กับอุณหภูมิ

หากฟักไข่บนพีทมอส ให้วางภาชนะไว้ในที่อุ่นและมืด แล้วปล่อยทิ้งไว้ 18 วัน หลังจากนั้นไข่จะพร้อมฟัก หากเพาะปลาหลายชนิดหรือหลายครอก ควรติดป้ายที่ภาชนะแต่ละใบ ระบุวันที่ วันฟัก ชนิดปลา และจำนวนไข่ เพื่อป้องกันความผิดพลาดร้ายแรง

โดยทั่วไปกระตุ้นให้ไข่ฟักได้เพียงนำไข่ไปใส่ในตู้อนุบาลหลังครบ 18 วัน เพราะการที่ไข่โดนน้ำมักกระตุ้นให้ฟัก หากไม่ได้ผล การเป่าลมเบา ๆ ลงในน้ำผ่านหลอดดูดหรือสายออกซิเจนก็ช่วยกระตุ้นให้ฟักได้

ลูกปลามีขนาดใหญ่พอจะกินลูกไรทะเลแรกฟักได้ทันทีเมื่อเริ่มว่ายน้ำได้อิสระ หากใช้วิธีฟักบนพีทมอส สามารถ 'เตรียม' ตู้อนุบาลไว้ล่วงหน้าไม่กี่วันก่อนไข่ฟัก โดยหยดอาหารลูกปลาชนิดน้ำ (liquifry) หรือน้ำเขียวลงไปสองสามหยด หรือไม่เช่นนั้นก็เติมทีละน้อยตามความจำเป็น

ต้องระวังคุณภาพน้ำในตู้อนุบาลเป็นอย่างมาก เพราะลูกปลาติดโรคกำมะหยี่ (velvet) ได้ง่ายมาก ควรให้อาหารวันละสองครั้ง และเปลี่ยนน้ำทีละน้อยทุก 2–3 วัน เพื่อให้โตได้ดีที่สุด1

มีการบรรยายลักษณะครั้งแรกจากตัวอย่างที่ 'Cap Gentil' ซึ่งปัจจุบันคือแหลมโลเปซ (Cape Lopez) ใกล้ปากแม่น้ำโอโกเว (Ogooué) ประเทศกาบอง พบกระจายอยู่ในพื้นที่ราบต่ำตลอดแนวชายฝั่งส่วนใหญ่ของประเทศนี้ รวมถึงแนวชายฝั่งของคองโกซึ่งมีพรมแดนติดกาบองทางทิศใต้1

โดยปกติอาศัยอยู่ในแหล่งน้ำที่มีน้ำตลอดปี เช่น หนองบึงและลำธารเล็ก ๆ และไม่ใช่ปลาคิลลี่ประเภทอายุปีเดียว (annual)1

A. australe ยังรู้จักกันในชื่อสามัญว่า 'golden lyretail' หรือ 'lyretail panchax' และเป็นปลาคิลลี่ชนิดแรก ๆ ที่ได้รับความนิยมในวงการปลาสวยงาม

โดยทั่วไปถือว่าเหมาะมากสำหรับผู้ที่เพิ่งเริ่มเลี้ยงปลาคิลลี่ เพราะเป็นปลาที่สวย เพาะพันธุ์ง่าย อายุค่อนข้างยืน (การมีอายุเกิน 3 ปีในที่เลี้ยงไม่ใช่เรื่องแปลก) อีกทั้งสายพันธุ์เพื่อความสวยงามยังค่อนข้างทนทานและปรับตัวได้ดี

มีสายพันธุ์จากธรรมชาติอยู่หลายสาย ซึ่งมักระบุสถานที่และปีที่เก็บมา เพื่อรักษาสายเลือดและหลีกเลี่ยงการผสมข้ามสาย นอกจากนี้ยังมีสายพันธุ์เพื่อความสวยงามอีกหลายสาย เช่น 'orange', 'gold', 'chocolate' และ 'albino'1