ปลากระแห

ต้องมีฝาปิดตู้ที่ปิดได้สนิท เพราะปลาชนิดนี้ขึ้นชื่อเรื่องการกระโดด ควรใช้ฝาที่หนักและปิดสนิท เนื่องจากบางครั้งปลาอาจตื่นตกใจง่ายและกระโดดได้แรงมาก

ปลากระแห Barbonymus schwanefeldii เป็นปลาในวงศ์ปลาตะเพียนขนาดใหญ่ที่พบได้ทั่วไปในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ตั้งแต่แม่น้ำโขงไปจนถึงเกาะบอร์เนียวและสุมาตรา ปกติวางขายที่ขนาด 50–75 มม. แต่โตได้ถึง 355 มม. SL และปลากระแหเป็นหนึ่งในปลาที่ถูกนำกลับมาคืนร้านบ่อยที่สุดเพราะโตเกินตู้ มีสายพันธุ์ที่คัดพันธุ์ขึ้นมาอย่าง 'golden' (สีทอง) และ 'blushing' และปลาชนิดนี้ยังเคยถูกนำไปย้อมสีด้วย1

ความยามมาตรฐาน: 355 มม. SL ขนาดพื้นตู้: 210 × 60 ซม. ปริมาตร: ประมาณ 756 ลิตร

ตู้ปลาที่มีขนาดพื้นตู้ 210 × 60 ซม. ควรเป็นขนาดขั้นต่ำที่พิจารณา1

• อุณหภูมิ: 20–28 °C
• ค่า pH: 6.0–8.0
• ความกระด้าง (GH): 2–15 dGH1

การเลือกของตกแต่งไม่สำคัญเท่าคุณภาพน้ำและพื้นที่ว่างสำหรับว่ายน้ำ ตัวอย่างเช่น เคยพบปลาที่ดูแข็งแรงมากซึ่งเลี้ยงในตู้เปล่าที่ไม่มีการตกแต่งเลย

จำเป็นต้องใช้กรองนอกตู้ขนาดใหญ่มากหนึ่งหรือสองตัว เพื่อให้ได้ระดับออกซิเจน กระแสน้ำ และพื้นที่ผิวสำหรับให้แบคทีเรียอาศัยตามที่ต้องการ ควรใช้ฝาปิดตู้ที่หนักและปิดสนิท เนื่องจากบางครั้งปลาอาจตื่นตกใจง่ายและกระโดดได้แรงมาก1

เป็นปลากินทั้งพืชและสัตว์และค่อนข้างกินทุกอย่างที่หาได้ แม้ว่าการศึกษาจะชี้ว่าเป็นปลากินพืชเป็นหลัก ปลาสกุล Barbonymus ในธรรมชาติเคยถูกพบว่ากินสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง สาหร่าย ปลาที่เล็กกว่า พืชน้ำและพืชบก และแม้แต่ซากสัตว์ที่ตายแล้ว ในตู้ปลาเลี้ยงง่ายและยอมรับอาหารแทบทุกอย่างที่ให้

ในตู้ปลา ควรให้อาหารสดและอาหารแช่แข็งเป็นประจำ ควบคู่กับอาหารแห้งคุณภาพดีและผักในปริมาณมาก ถั่วลันเตาแกะเปลือก ซูกินีลวก ผักโขม และผลไม้หั่นชิ้น ล้วนเป็นอาหารเสริมที่ดี ปลาตัวใหญ่จะกินไส้เดือนดินหั่น กุ้ง หอยแมลงภู่ ฯลฯ ได้ด้วย แต่ระวังอย่าให้อาหารมากเกินไป1

ปกติไม่ก้าวร้าว แต่จะกินปลาตัวเล็ก และอาจรบกวนเพื่อนร่วมตู้ที่ว่ายช้าหรือขี้ตกใจด้วยการว่ายไปมาตลอดเวลาและการกินอาหารที่ค่อนข้างรุนแรง จึงเหมาะกับตู้ขนาดใหญ่มากที่เลี้ยงร่วมกับปลาที่แข็งแรงและมีขนาดใกล้เคียงกันเท่านั้น มีตัวเลือกที่เหมาะสมมากมาย รวมถึงปลาหมอสีหลายชนิด ปลาแมว ปลาในวงศ์ปลาตะเพียนชนิดอื่น และปลาคาราซิน

ในธรรมชาติ ปลาชนิดนี้ว่ายรวมกันเป็นฝูงใหญ่ และบางตัวอาจตื่นตกใจง่ายหรือถึงขั้นก้าวร้าวหากเลี้ยงในจำนวนไม่มากพอ ดังนั้นควรเลี้ยงเป็นฝูงอย่างน้อย 6 ตัวขึ้นไป ซึ่งจะทำให้ตู้ดูเป็นธรรมชาติมากขึ้น และได้เห็นพฤติกรรมที่น่าสนใจของปลาเมื่อมีปฏิสัมพันธ์กับปลาชนิดเดียวกัน1

ตัวเมียที่โตเต็มวัยมักมีลำตัวลึกกว่าตัวผู้ โดยเฉพาะเมื่อมีไข่ นอกจากนี้ไม่มีความแตกต่างภายนอกที่เห็นได้ชัด1

ยังไม่มีรายงานว่าเพาะพันธุ์ได้ในตู้ปลาของผู้เลี้ยงทั่วไป แต่มีการนำไปใช้ในโครงการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำทั้งในประเทศถิ่นกำเนิดและที่อื่น ตัวอย่างเช่น ในฮาวายมีการเพาะพันธุ์โดยใช้ฮอร์โมนกระตุ้น เช่นเดียวกับปลาชนิดอื่นในสกุลเดียวกัน ปลาชนิดนี้วางไข่แบบโปรยไข่ ไม่มีการดูแลลูก และให้ไข่จำนวนมาก ตัวเมียหนึ่งตัวสามารถปล่อยไข่ได้หลายพันฟองในการวางไข่ครั้งเดียว

การพยายามเพาะพันธุ์อย่างจริงจังโดยผู้เลี้ยงไม่ใช่เรื่องที่น่าสนใจนัก เพราะต้องมีวิธีป้องกันไม่ให้พ่อแม่ปลากินไข่ ต้องใช้ตู้ขนาดใหญ่มาก รวมถึงต้องมีสถานที่และช่องทางติดต่อเพื่ออนุบาลและขายต่อลูกปลาหลายร้อยตัวที่ไม่เหมาะกับตู้ปลาส่วนใหญ่1

ปัจจุบันถือว่าปลาชนิดนี้มีเขตการกระจายพันธุ์กว้างมาก ครอบคลุมเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ส่วนใหญ่ ได้แก่ กัมพูชา ลาว ไทย เวียดนาม สิงคโปร์ มาเลเซีย (รัฐซาราวักและซาบาห์ บนเกาะบอร์เนียว) บรูไนดารุสซาลาม และอินโดนีเซีย (สุมาตราและกาลิมันตัน บนเกาะบอร์เนียว)

พบในระบบแม่น้ำสายหลักหลายสาย รวมถึงแม่น้ำโขงและแม่น้ำเจ้าพระยา ในสิงคโปร์เคยเชื่อกันว่าสูญพันธุ์ไปจากพื้นที่แล้ว แต่ดูเหมือนว่าปัจจุบันมีประชากรที่ถูกนำเข้ามาและกลายเป็นปลาที่อยู่ในธรรมชาติอยู่

แหล่งที่พบตัวอย่างต้นแบบ (type locality) คือ 'Lake Singkara, western Sumatra; Moara kompeh, Palembang, eastern Sumatra; Pangabuang, Lampong, southeastern Sumatra, Indonesia'1

ส่วนใหญ่อาศัยอยู่ในลำน้ำสาขาขนาดกลางที่มักเกิดน้ำท่วมในฤดูฝน รวมถึงที่ราบน้ำท่วมถึงโดยรอบ แต่ปัจจุบันพบในคลองและทะเลสาบที่มนุษย์สร้างขึ้นมากขึ้นเรื่อย ๆ ในช่วงเดือนที่มีฝนชุก ปลาจะเข้าไปในพื้นที่ริมฝั่งและป่าที่ถูกน้ำท่วมเพื่อหากินและวางไข่ แล้วกลับลงสู่แม่น้ำเมื่อน้ำเริ่มลด1

นี่เป็นหนึ่งในสองชนิดที่ซื้อขายกันภายใต้ชื่อสามัญ 'tinfoil barb' อีกชนิดหนึ่งคือ B. altus ซึ่งเป็นปลาสกุลเดียวกันที่เป็นที่รู้จักน้อยกว่า ถึงอย่างนั้น ดูเหมือนว่า B. altus จะหาได้ทั่วไปพอ ๆ กับ B. schwanefeldii และหลายครั้งพบวางขายบ่อยกว่าด้วย น่าเสียดายที่ทั้งสองชนิดมักวางขายตอนตัวเล็ก (ปกติประมาณ 50–75 มม.) โดยแทบไม่มีข้อมูลเกี่ยวกับขนาดเมื่อโตเต็มที่

เจ้าของร้านหลายรายจะบอกว่าปลากระแหเป็นหนึ่งในปลาที่ถูกนำกลับมาคืนบ่อยที่สุดเพราะโตเกินตู้ และหลายร้านอาจไม่ค่อยอยากรับแลกคืน เพราะราคาขายต่อต่ำมาก

สถานการณ์นี้แย่ลงจากการพัฒนาปลาสีสวยงามขึ้นมา รวมถึงสายพันธุ์ 'golden' (สีทอง) และ 'blushing' ซึ่งคัดพันธุ์ขึ้นมาเพื่อการค้า มีสีสันฉูดฉาดกว่าปลาในธรรมชาติเล็กน้อย จึงขายได้มากขึ้น การดูแลเหมือนกับที่อธิบายไว้ข้างต้นทุกประการ และทุกสายพันธุ์ล้วนไม่เหมาะกับตู้ปลาส่วนใหญ่เช่นกัน B. schwanefeldii ยังเคยถูกนำไปย้อมสีเทียม ซึ่งเป็นกระบวนการที่น่ารังเกียจและสร้างความเจ็บปวดอย่างไม่ต้องสงสัย โดยการฉีดสีเข้าตัวปลาซ้ำหลายครั้ง

วิธีที่ง่ายที่สุดในการแยกปลาสีธรรมชาติของ B. altus และ B. schwanefeldii คือดูลวดลายสีของครีบหาง โดย B. schwanefeldii มีแถบสีดำชัดเจนตามแฉกครีบหางแต่ละข้าง ซึ่ง B. altus ไม่มี นอกจากนี้ ปลา B. altus ที่โตเต็มวัยมักมีลำตัวโดยรวมเป็นสีทอง/สีทองแดง เมื่อเทียบกับ B. schwanefeldii ที่มีสีเงินมากกว่า

Kottelat (1998) อธิบายลักษณะภายนอกที่ใช้จำแนก B. schwanefeldii ไว้ว่า ครีบหลังสีแดงและมีปื้นสีดำที่ปลายครีบ ครีบอก ครีบท้อง และครีบก้นสีแดง ครีบหางสีแดง ขอบสีขาว และมีแถบสีดำถัดจากขอบตามแฉกครีบหางแต่ละข้าง มีเกล็ด 8 แถวระหว่างจุดเริ่มต้นของครีบหลังกับเส้นข้างลำตัว

อาจพบชื่อ B. schwanefeldii ที่สะกดชื่อชนิดแตกต่างกันไป เช่น schwanefeldi หรือ schwanenfeldii เพราะตอนตั้งชื่อชนิด Bleeker สะกดผิดและต่อมาพยายามแก้ไข ชื่อ B. schwanenfeldii เป็นชื่อที่ใช้กันมากที่สุด จนกระทั่ง Kottelat (2013) แก้ไขการสะกดโดยให้เหตุผลว่าความผิดพลาดของ Bleeker เกิดขึ้นโดยไม่ตั้งใจ จึงควรได้รับการแก้ไข

สกุล Barbonymus ถูกตั้งขึ้นโดย Kottelat ในปี 1999 ประกอบด้วยปลาจากเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่เคยอยู่ในสกุล Barbus และ Barbodes ส่วนใหญ่พบได้น้อยในวงการปลาสวยงาม และทุกชนิดเคยถูกจัดอยู่ในสกุล Barbus, Puntius และ Barbodes มาก่อน จึงอาจพบชื่อเหล่านี้ชื่อใดชื่อหนึ่งหรือหลายชื่อในเอกสารเก่า1