เบตต้า ฟาลซ์

ตู้ปลาที่มีขนาดฐาน 60 × 30 ซม. ความจุประมาณ 54 ลิตร เหมาะสำหรับเลี้ยงปลาหนึ่งคู่หรือฝูงเล็ก ๆ1

• อุณหภูมิ: 22–27 °C
• ค่า pH: ไม่เรื่องมากเท่าปลาบางชนิดในสกุลเดียวกัน ค่า pH ในแหล่งน้ำธรรมชาติที่บันทึกไว้อยู่ในช่วง 4.7–6.8 ดังนั้นหากสภาพน้ำเป็นกรดอ่อนกว่าระดับกลางก็ไม่น่าจะมีปัญหา
• ความกระด้าง (GH): 0–5 dGH1

สามารถเลี้ยงในตู้ที่จัดตกแต่งเต็มรูปแบบได้ แต่ผู้เพาะพันธุ์หลายรายนิยมไม่ใส่วัสดุปูพื้นเพื่อให้ดูแลรักษาได้ง่าย อาจใช้รากและกิ่งขอนไม้ โดยวางให้เกิดมุมร่มเงาสักสองสามจุด

หากหาขอนไม้รูปทรงที่ต้องการไม่ได้ ก็สามารถใช้ไม้บีชหรือไม้โอ๊กได้อย่างปลอดภัย หากผ่านการตากให้แห้งสนิทและลอกเปลือกออกแล้ว อาจใส่กระถางดินเผาหรือท่อเป็นท่อน ๆ เพื่อเพิ่มที่หลบซ่อนด้วย

การใส่ใบไม้แห้ง เช่น ใบบีช ใบโอ๊ก หรือใบหูกวาง ช่วยเสริมให้ตู้ดูเป็นธรรมชาติมากขึ้น นอกจากเป็นที่หลบซ่อนเพิ่มเติมให้ปลาแล้ว ระหว่างที่ใบไม้ย่อยสลายยังเกิดกลุ่มจุลินทรีย์ขึ้น ซึ่งเป็นแหล่งอาหารเสริมที่มีค่าสำหรับลูกปลา และสารแทนนินกับสารเคมีอื่น ๆ ที่ปล่อยออกมาจากใบไม้ที่ย่อยสลายก็ถือว่าเป็นประโยชน์ด้วย

เช่นเดียวกับปลาชนิดอื่นในสกุลเดียวกัน ปลาชนิดนี้ดูเหมือนจะอยู่ได้ดีที่สุดภายใต้แสงค่อนข้างสลัว สามารถใส่ไม้น้ำที่อยู่รอดได้ในสภาพเช่นนี้ เช่น Microsorum pteropus, Taxiphyllum barbieri หรืออาจเป็น Cryptocoryne spp. ที่ปลูกในกระถาง และการมีพืชลอยน้ำเป็นหย่อม ๆ จะช่วยกระจายแสงที่ส่องเข้าตู้

ระบบกรองไม่จำเป็นต้องแรงมาก กรองฟองน้ำที่ใช้ปั๊มลมและตั้งให้น้ำหมุนเวียนเบา ๆ ก็เพียงพอ ควรปิดฝาตู้ให้มิดชิดและไม่เติมน้ำจนเต็มขอบ เพราะเช่นเดียวกับ Betta spp. ทุกชนิด ปลาชนิดนี้ต้องขึ้นมาใช้ชั้นอากาศชื้นที่เกิดเหนือผิวน้ำเป็นครั้งคราว และยังเป็นปลาที่กระโดดเก่งมาก1

ในธรรมชาติน่าจะล่าแมลงและสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังขนาดเล็กหรือแพลงก์ตอนสัตว์เป็นอาหาร ปลาที่เลี้ยงในตู้ปกติจะยอมรับอาหารแห้งเมื่อรู้ว่ากินได้ แต่ควรให้อาหารมีชีวิตหรืออาหารแช่แข็งขนาดเล็กอย่างไรแดง ไรทะเล หรือหนอนแดงอย่างสม่ำเสมอและในปริมาณมากพอ เพื่อให้ปลามีสีสันและสภาพร่างกายที่ดีที่สุด ระวังอย่าให้อาหารมากเกินไป เพราะ Betta spp. ดูเหมือนจะอ้วนง่ายเป็นพิเศษ1

ไม่แนะนำให้เลี้ยงในตู้รวมทั่วไปด้วยเหตุผลที่กล่าวไว้แล้ว ด้วยความต้องการและนิสัยของปลา จึงควรเลี้ยงเดี่ยว ๆ หรือเลี้ยงร่วมกับปลาที่สงบมาก ๆ เท่านั้น เพราะปลาที่ตัวใหญ่กว่ามากหรือว่องไวกว่ามีแนวโน้มจะข่มและแย่งอาหารได้ดีกว่า ปลาในวงศ์ปลาตะเพียนขนาดเล็กและปลาค้อบางชนิดที่อาศัยในสภาพแวดล้อมคล้ายกันในธรรมชาติสามารถเลี้ยงร่วมกันได้

สามารถเลี้ยงเป็นคู่หรือเป็นฝูงได้ และเมื่อเลี้ยงเป็นฝูงจะแสดงพฤติกรรมโต้ตอบกันที่น่าสนใจ1

ตัวผู้มีขนาดใหญ่กว่า มีเกล็ดเหลือบแวววาวบริเวณหัวมากกว่า หัวกว้างกว่า และครีบยาวกว่าตัวเมีย1

ตัวผู้เป็นฝ่ายอมไข่ไว้ในปาก หากเป็นไปได้ควรจัดตู้แยกสำหรับเพาะพันธุ์ เว้นแต่จะเลี้ยงปลาชนิดนี้ไว้เดี่ยว ๆ อยู่แล้ว โดยจัดตู้ตามที่แนะนำไว้ข้างต้น

ตู้ควรมีฝาปิดที่สนิทที่สุดเท่าที่หาได้ (ผู้เพาะพันธุ์บางรายใช้แผ่นฟิล์มถนอมอาหารแทนเพื่อไม่ให้มีช่องว่าง) เนื่องจากลูกปลาต้องได้ใช้ชั้นอากาศอุ่นและชื้น หากไม่มีอาจทำให้การพัฒนาอวัยวะช่วยหายใจ (labyrinth) บกพร่องได้

หลังจากการเกี้ยวพาราสีที่ใช้เวลานาน ไข่และน้ำเชื้อจะถูกปล่อยออกมาระหว่างการ 'รัด' ตามแบบฉบับของปลากลุ่ม anabantoid ซึ่งตัวผู้จะงอตัวโอบรัดรอบตัวเมีย อาจต้องมีการรัดหลอกหลายครั้งก่อนจะเริ่มวางไข่จริง

ไข่ที่ผสมแล้วจะตกลงบนครีบก้นของตัวผู้ จากนั้นตัวเมียจะใช้ปากเก็บไข่แล้วพ่นออกมาในน้ำให้ตัวผู้งับไว้ เมื่อตัวผู้อมไข่ไว้ในปากครบแล้วก็จะเริ่มรอบใหม่ซ้ำไปเรื่อย ๆ จนตัวเมียไข่หมด ซึ่งกระบวนการนี้อาจใช้เวลาพอสมควร

ตัวผู้ที่อมไข่อยู่อาจกลืนหรือคายไข่ออกมาก่อนกำหนดหากเครียดหรือยังไม่มีประสบการณ์ จึงควรปล่อยตัวเมียและปลาตัวอื่น ๆ ไว้ในตู้ตามเดิม ระยะฟักไข่คือ 9-12 วัน เมื่อครบกำหนดตัวผู้จะเริ่มปล่อยลูกปลาที่มีรูปร่างสมบูรณ์และว่ายน้ำได้เองออกมา

ถึงตอนนี้จะแยกลูกปลาออกหรือปล่อยให้โตไปพร้อมกับพ่อแม่ก็ได้ โดยมีรายงานบางส่วนระบุว่าลูกปลาโตเร็วกว่าเมื่ออยู่ร่วมกับพ่อแม่

ลูกปลามีขนาดใหญ่พอที่จะกินอาหารที่เคลื่อนไหวได้ เช่น ไมโครเวิร์มและลูกไรทะเลแรกฟักได้ทันที แต่ควรทราบว่ามีรายงานว่าลูกปลากัดมีปัญหาสุขภาพหากได้รับลูกไรทะเลมากเกินไป ควรให้อาหารหลากหลายชนิดครั้งละน้อย ๆ วันละ 2-3 ครั้งเพื่อให้โตได้เร็วที่สุด และไม่ควรเปลี่ยนน้ำครั้งละมาก ๆ การเปลี่ยนน้ำทีละน้อยอย่างสม่ำเสมอดีกว่าการเปลี่ยนน้ำปริมาณมากเป็นครั้งคราว1

เป็นปลาเฉพาะถิ่นของเกาะสุมาตรา ประเทศอินโดนีเซีย ตัวอย่างส่วนใหญ่เก็บได้จากจังหวัดจัมบีทางตอนกลางของเกาะ แต่ก็มีบันทึกพบในภูมิภาคอุตาราซึ่งอยู่ทางเหนือขึ้นไปด้วย

ผู้เก็บปลาและผู้เลี้ยงมักระบุแหล่งที่มาของปลาแต่ละประชากรไว้ เช่น Jambi หรือ Sumatra Utara เพื่อความถูกต้องและเพื่อรักษาสายเลือดให้บริสุทธิ์ แหล่งที่พบตัวอย่างต้นแบบ (type locality) อยู่ในลุ่มน้ำแม่น้ำอาไล จังหวัดจัมบี1

โดยทั่วไปอาศัยอยู่ในลำธารและแอ่งน้ำในป่าพรุ ซึ่งบางแห่งวัดความลึกได้เพียงไม่กี่เซนติเมตร แหล่งน้ำเหล่านี้มักได้รับร่มเงาจากเรือนยอดไม้ที่หนาแน่นด้านบน ทำให้แสงส่องลงถึงผิวน้ำได้น้อยมาก

พืชริมน้ำมักขึ้นหนาแน่น น้ำมักมีสีชาจากกรดฮิวมิกและสารเคมีอื่น ๆ ที่ปล่อยออกมาจากซากอินทรียวัตถุที่ย่อยสลาย ปริมาณแร่ธาตุที่ละลายอยู่ในน้ำแทบไม่มีเลย ค่า pH ค่อนข้างต่ำ และพื้นส่วนใหญ่เป็นใบไม้ร่วง กิ่งไม้ และรากไม้ที่จมอยู่ใต้น้ำ1

B. falx จัดอยู่ในกลุ่ม Betta picta ซึ่งเป็นกลุ่มปลาที่มีความใกล้ชิดกันภายในสกุล โดยมีลักษณะร่วมกันดังนี้ ครีบเดี่ยวมีปลายมน (บางครั้งครีบก้นเรียวแหลมทู่) ก้านครีบก้น I-III, 18-24 มีแถบสีเข้มที่ขอบครีบก้นและครีบหาง ซึ่งเห็นชัดกว่าในตัวผู้ที่โตเต็มวัย มีแถบหน้าตาและหลังตา มีแถบใต้คางบริเวณคอ และมีเกล็ดเหลือบสีเขียว ทอง หรือฟ้าบนแผ่นปิดเหงือก

ลักษณะเฉพาะที่ใช้แยก B. falx ออกจากชนิดอื่นในกลุ่มคือ มีเกล็ดบนแผ่นปิดเหงือกสีฟ้าอมเขียวเหลือบแวววาว ครีบก้นและครีบหางมีแถบสีแดงที่ขอบนอก ครีบหลังของตัวผู้มีแถบขวาง และจุดเริ่มของครีบหลังอยู่เหนือเกล็ดด้านข้างลำตัวเกล็ดที่ 11-12

สกุล Betta เป็นสกุลที่มีจำนวนชนิดมากที่สุดในวงศ์ Osphronemidae โดยมีสมาชิกที่ได้รับการยอมรับเกือบ 70 ชนิด และมีแนวโน้มจะเพิ่มขึ้นอีก เนื่องจากมีการบรรยายชนิดใหม่อย่างต่อเนื่องนับตั้งแต่ต้นศตวรรษนี้

ปลาในสกุลนี้ปรับตัวให้อาศัยอยู่ในระบบนิเวศได้หลากหลาย ตั้งแต่คูน้ำนิ่งไปจนถึงลำธารบนเขาที่มีน้ำไหล รวมถึงสภาพแวดล้อมสุดขั้วบางแห่ง เช่น ป่าพรุที่น้ำเป็นกรดสูง

การจัดสมาชิกในสกุลออกเป็นกลุ่มต่าง ๆ ที่มีชนิดใกล้ชิดกันเป็นที่ยอมรับกันทั่วไปในปัจจุบัน แต่ส่วนใหญ่อาศัยลักษณะทางสัณฐานวิทยาและพฤติกรรม จึงยังต้องมีการศึกษาสายวิวัฒนาการระดับโมเลกุล ซึ่งย่อมเป็นประโยชน์ในการระบุความสัมพันธ์ระหว่างปลาเหล่านี้ได้แม่นยำยิ่งขึ้น

เช่นเดียวกับปลาอื่น ๆ ในอันดับย่อย Anabantoidei ปลาชนิดนี้มีอวัยวะช่วยหายใจที่เรียกว่า labyrinth ซึ่งได้ชื่อนี้มาจากโครงสร้างที่ซับซ้อนคล้ายเขาวงกต อวัยวะนี้ทำให้ปลาสามารถหายใจเอาอากาศจากบรรยากาศได้ในระดับหนึ่ง

อวัยวะนี้ประกอบด้วยอวัยวะเหนือเหงือก (suprabranchial organ) หนึ่งคู่ ซึ่งเกิดจากการขยายตัวของส่วนบน (epibranchial) ของซี่เหงือกคู่แรก และอยู่ในช่องเหนือเหงือก ภายในมีแผ่นเนื้อเยื่อพับซ้อนจำนวนมากที่มีหลอดเลือดหนาแน่น ทำหน้าที่เป็นพื้นผิวแลกเปลี่ยนก๊าซขนาดใหญ่ โครงสร้างของอวัยวะนี้ซับซ้อนแตกต่างกันไปในแต่ละชนิด และมักพัฒนาดีกว่าในปลาที่อาศัยในสภาพแวดล้อมที่โหดร้ายกว่า1