ปลากัดพาร์ดาโลทอส

ความยาวมาตรฐาน: 90 มม. SL ขนาดพื้นตู้: 80 × 30 ซม. ปริมาตร: ประมาณ 72 ลิตร

ตู้ปลาที่มีขนาดพื้นตู้ 80 × 30 ซม. สามารถเลี้ยงได้หนึ่งคู่หรือเป็นฝูงเล็ก ๆ1

• อุณหภูมิ: 22–27 °C
• ค่า pH: 4.0–6.5
• ความกระด้าง (GH): 0–5 dGH1

สามารถเลี้ยงในตู้ที่จัดตกแต่งเต็มรูปแบบได้ แม้ว่าผู้เพาะพันธุ์หลายคนนิยมไม่ใส่วัสดุปูพื้นเพื่อให้ดูแลง่าย อาจใช้รากไม้และกิ่งขอนไม้ จัดวางให้เกิดมุมร่มเงาสักสองสามจุด หากหาขอนไม้รูปทรงที่ต้องการไม่ได้ ไม้บีช (common beech) หรือไม้โอ๊กก็ใช้ได้อย่างปลอดภัย หากตากให้แห้งสนิทและลอกเปลือกออกหมดแล้ว อาจใส่กระถางดินเผาหรือท่อเป็นท่อน ๆ เพิ่มเพื่อเป็นที่หลบซ่อนด้วย

การใส่ใบไม้แห้ง เช่น ใบบีช ใบโอ๊ก หรือใบหูกวาง ช่วยเสริมความเป็นธรรมชาติได้มากขึ้น นอกจากจะเป็นที่หลบซ่อนเพิ่มเติมให้ปลาแล้ว ระหว่างที่ใบไม้ย่อยสลายยังทำให้เกิดกลุ่มจุลินทรีย์ ซึ่งเป็นแหล่งอาหารเสริมที่มีค่าสำหรับลูกปลา ส่วนแทนนินและสารเคมีอื่น ๆ ที่ปล่อยออกมาจากใบไม้ที่เน่าสลายก็ถือว่าเป็นประโยชน์ต่อปลาที่มาจากแหล่งน้ำดำด้วย

ปล่อยให้ขอนไม้และใบไม้ย้อมน้ำให้เป็นสีชา แม้ไม่จำเป็น แต่อาจใส่ถุงตาข่ายเล็ก ๆ บรรจุพีทที่ปลอดภัยสำหรับตู้ปลาลงในระบบกรอง หรือแขวนไว้ที่ขอบตู้ เพื่อช่วยจำลองสภาพน้ำดำ

เช่นเดียวกับปลาชนิดอื่นในสกุลนี้ ปลาชนิดนี้ดูจะอยู่ได้ดีที่สุดภายใต้แสงค่อนข้างสลัว อาจใส่ไม้น้ำจากเอเชียที่อยู่รอดในสภาพเช่นนี้ได้ เช่น Microsorum pteropus, Taxiphyllum barbieri หรืออาจเป็น Cryptocoryne spp. ที่ปลูกในกระถาง และการมีพืชลอยน้ำเป็นหย่อม ๆ จะช่วยกรองแสงที่ส่องเข้าตู้ให้นุ่มลง

เนื่องจากในธรรมชาติอาศัยอยู่ในน้ำที่ไหลเอื่อย ระบบกรองจึงไม่ควรแรงเกินไป กรองฟองน้ำที่ใช้ปั๊มลมและตั้งให้หมุนเวียนน้ำอย่างเบา ๆ ก็เพียงพอ ควรปิดฝาตู้ให้มิดชิดและไม่เติมน้ำจนเต็มขอบ เพราะเช่นเดียวกับ Betta spp. ทุกชนิด ปลาชนิดนี้ต้องขึ้นมาใช้ชั้นอากาศชื้นที่เกิดขึ้นเหนือผิวน้ำเป็นครั้งคราว และยังกระโดดเก่งมาก1

ในธรรมชาติน่าจะกินแมลงและสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังขนาดเล็กหรือแพลงก์ตอนสัตว์เป็นอาหาร ปลาที่เลี้ยงในตู้ปกติจะยอมรับอาหารแห้งเมื่อรู้ว่ากินได้ แต่ควรให้อาหารมีชีวิตหรืออาหารแช่แข็งขนาดเล็กอย่างสม่ำเสมอและในปริมาณมากพอ เช่น ไรแดง ไรทะเล หรือหนอนแดง เพื่อให้สีสันและสภาพร่างกายพัฒนาได้ดีที่สุด

แมลงขนาดเล็ก เช่น จิ้งหรีด หรือแมลงหวี่ Drosophila ก็ใช้ได้เช่นกัน ควรให้แมลงเหล่านี้กินอาหารแผ่นหรือพืชผักบางอย่างจนอิ่มก่อนนำไปให้ปลา ระวังอย่าให้อาหารมากเกินไป เพราะ Betta spp. ดูจะอ้วนง่ายเป็นพิเศษ1

ไม่แนะนำให้เลี้ยงในตู้รวมทั่วไป ด้วยเหตุผลที่กล่าวไปแล้ว ด้วยความต้องการและนิสัยของปลาชนิดนี้ จึงควรเลี้ยงเดี่ยว ๆ หรือเลี้ยงร่วมกับปลาที่สงบมาก ๆ เท่านั้น เพราะปลาที่ตัวใหญ่กว่ามากหรือว่องไวกว่ามีแนวโน้มจะข่มและแย่งอาหารไปได้ ปลาตระกูลปลาตะเพียนขนาดเล็กและปลาค้อบางชนิดที่อาศัยในสภาพแวดล้อมคล้ายกันในธรรมชาติสามารถเลี้ยงร่วมกันได้

สามารถเลี้ยงเป็นคู่หรือเป็นฝูงได้ และเมื่อเลี้ยงเป็นฝูงจะแสดงพฤติกรรมโต้ตอบกันที่น่าสนใจ1

ตัวผู้ที่โตเต็มวัยจะมีขนาดใหญ่กว่า ครีบยาวกว่า และหัวกว้างกว่าตัวเมีย1

ตัวผู้เป็นฝ่ายอมไข่ หากเป็นไปได้ควรจัดตู้แยกไว้สำหรับเพาะพันธุ์ เว้นแต่จะเลี้ยงปลาคู่นี้ไว้ตามลำพังอยู่แล้ว โดยจัดตู้ตามที่แนะนำไว้ข้างต้น ตู้ควรมีฝาที่ปิดได้แน่นที่สุดเท่าที่หาได้ (ผู้เพาะพันธุ์บางคนใช้แผ่นฟิล์มถนอมอาหารแทนเพื่อไม่ให้มีช่องว่าง) เพราะลูกปลาต้องได้ใช้ชั้นอากาศอุ่นและชื้น หากไม่มีอาจทำให้การพัฒนาของอวัยวะช่วยหายใจ (labyrinth) บกพร่องได้

หลังการเกี้ยวพาราสีที่ใช้เวลานาน ไข่และน้ำเชื้อจะถูกปล่อยออกมาระหว่างการ 'รัดตัว' ตามแบบฉบับของปลาในวงศ์ Osphronemidae ซึ่งตัวผู้จะงอตัวรัดรอบตัวเมีย อาจต้องมีการรัดตัวแบบ 'หลอก' หลายครั้งก่อนจะเริ่มวางไข่จริง

ไข่ที่ผสมแล้วจะตกลงบนครีบก้นของตัวผู้ จากนั้นตัวเมียจะอมไข่ไว้ในปากแล้วพ่นออกมาในน้ำให้ตัวผู้งับเก็บ เมื่อไข่ทั้งหมดอยู่ในปากตัวผู้แล้วก็จะเริ่มรอบใหม่ซ้ำไปเรื่อย ๆ จนตัวเมียไข่หมด ซึ่งขั้นตอนนี้อาจใช้เวลาพอสมควร

ตัวผู้ที่กำลังอมไข่อาจกลืนไข่หรือคายไข่ออกมาก่อนกำหนดหากเครียดหรือยังไม่มีประสบการณ์ จึงควรปล่อยตัวเมียและปลาอื่น ๆ ไว้ในตู้ตามเดิม ระยะฟักไข่อยู่ที่ 10–28 วัน เมื่อครบกำหนดตัวผู้จะเริ่มปล่อยลูกปลาที่มีรูปร่างสมบูรณ์และว่ายน้ำได้เองออกมา ถึงตอนนี้จะย้ายลูกปลาออกหรือปล่อยให้โตไปพร้อมกับพ่อแม่ก็ได้ โดยมีบางรายงานระบุว่าลูกปลาโตเร็วกว่าเมื่ออยู่ในสภาพเช่นนี้

อย่างไรก็ตาม ปลาอื่น ๆ ในตู้ รวมถึงปลาชนิดเดียวกัน ดูเหมือนจะเป็นอันตรายต่อลูกปลา จึงควรย้ายออกในตอนนี้หากยังไม่ได้ย้าย อีกจุดหนึ่งที่น่าสนใจคือมีการสังเกตพบว่าตัวผู้ที่กำลังอมไข่ยอมรับอาหาร ซึ่งไม่ปกติสำหรับปลากัด

ลูกปลามีขนาดใหญ่พอที่จะกินอาหารมีชีวิตที่เคลื่อนไหวได้ เช่น ไมโครเวิร์ม และลูกไรทะเลแรกฟัก ได้ทันที แต่ควรทราบว่ามีรายงานว่าลูกปลากัดเกิดปัญหาสุขภาพหากได้รับลูกไรทะเลมากเกินไป ควรให้อาหารหลากหลายชนิดทีละน้อยวันละ 2–3 ครั้งเพื่อให้โตได้ดีที่สุด และไม่ควรเปลี่ยนน้ำครั้งละมาก ๆ การเปลี่ยนน้ำทีละน้อยอย่างสม่ำเสมอดีกว่าการเปลี่ยนครั้งใหญ่เป็นช่วง ๆ1

แหล่งที่พบตัวอย่างต้นแบบคือแม่น้ำกาเลม (Galem) ซึ่งเป็นสาขาหนึ่งในลุ่มน้ำมูซี ใกล้เมืองปาเล็มบัง จังหวัดสุมาตราใต้ (Sumatera Selatan) เกาะสุมาตรา ประเทศอินโดนีเซีย ปลาชนิดนี้อาจเป็นปลาเฉพาะถิ่นของลุ่มน้ำมูซีตอนล่าง1

ตัวอย่างต้นแบบเก็บมาจากลำรางน้ำจืดเล็ก ๆ ที่ไหลลงสู่แม่น้ำมูซีตอนล่าง และในลำน้ำสายหลักมีการบันทึกพบพืชและปลาบางชนิดที่เป็นชนิดของเขตน้ำกร่อยปากแม่น้ำ ปลาที่พบอยู่ร่วมพื้นที่เดียวกัน ได้แก่ Belontia hasseltii, Betta edithae, Luciocephalus pulcher และ Trichopodus trichopterus1

B. pardalotos จัดอยู่ในกลุ่มหรือกลุ่มซับซ้อน Betta waseri ซึ่งเป็นกลุ่มของปลาที่ใกล้ชิดกันในสกุลนี้ และอย่างไม่เป็นทางการยังรวมปลาที่ยังไม่ได้ระบุชนิดอีกจำนวนหนึ่ง เช่น B. sp. 'Medas' สมาชิกในกลุ่มมีลักษณะร่วมกันดังนี้ สีพื้นลำตัวเหลืองแบบสีดินเหนียว เกล็ดบนแผ่นปิดเหงือกเป็นสีทองเหลือบในตัวผู้ที่โตเต็มวัยของทุกชนิด ยกเว้น B. tomi คอมีลวดลายสีดำ ซึ่งในบางชนิดต่อเนื่องกับขากรรไกรล่างสีดำ และไม่มีแถบที่คาง

วิธีที่ง่ายที่สุดในการแยกชนิดคือดูลวดลายบริเวณคอ ซึ่งแตกต่างกันไปตามชนิด ในกรณีของ B. pardalotos จะเป็นปื้นสีขาวค่อนข้างกลมสองปื้นบนพื้นสีดำ และมีจุดสีดำสามแถวเรียงขนานไปกับขอบแผ่นปิดเหงือก

นอกจากนี้ยังแยกจากสมาชิกอื่นในกลุ่มได้ด้วยลักษณะชุดต่อไปนี้ มีแถบขวางสีดำบนเยื่อระหว่างก้านครีบของครีบหลังและครีบหาง ครีบก้นไม่มีแถบสีเข้มที่ขอบปลายครีบ ส่วนล่างของแผ่นปิดเหงือกไม่เป็นสีดำ เกล็ดใต้ครีบหลัง 7–7.5 เกล็ด เกล็ดหลังครีบหลัง 12–13 เกล็ด และเกล็ดตามแนวข้างลำตัว 33–34 เกล็ด

สกุล Betta เป็นสกุลที่มีจำนวนชนิดมากที่สุดในวงศ์ Osphronemidae โดยมีสมาชิกที่ได้รับการยอมรับเกือบ 70 ชนิด และมีแนวโน้มจะเพิ่มขึ้นอีก เนื่องจากมีการบรรยายชนิดใหม่อย่างต่อเนื่องเป็นประจำตั้งแต่ต้นศตวรรษนี้

ปลาในสกุลนี้ปรับตัวเข้ากับถิ่นอาศัยทางนิเวศได้หลากหลาย ตั้งแต่คูน้ำนิ่งไปจนถึงลำธารบนเขาที่มีน้ำไหล รวมถึงสภาพแวดล้อมสุดขั้วบางแห่ง เช่น ป่าพรุที่มีความเป็นกรดสูงมาก

การจัดสมาชิกในสกุลออกเป็นกลุ่มต่าง ๆ ของชนิดที่ใกล้ชิดกันนั้นปัจจุบันเป็นที่ยอมรับกันโดยทั่วไป แต่ส่วนใหญ่อาศัยลักษณะทางสัณฐานวิทยาและพฤติกรรมเป็นหลัก จึงยังต้องมีการศึกษาสายวิวัฒนาการระดับโมเลกุล ซึ่งย่อมเป็นประโยชน์อย่างแน่นอนในการระบุความสัมพันธ์ระหว่างปลาเหล่านี้ให้แม่นยำยิ่งขึ้น

เช่นเดียวกับปลาอื่นในอันดับย่อย Anabantoidei ปลาชนิดนี้มีอวัยวะช่วยหายใจเสริมที่เรียกว่า labyrinth ซึ่งได้ชื่อนี้มาจากโครงสร้างที่คล้ายเขาวงกต อวัยวะนี้ช่วยให้ปลาหายใจเอาอากาศจากบรรยากาศได้ในระดับหนึ่ง

อวัยวะนี้ประกอบด้วยอวัยวะเหนือเหงือก (suprabranchial organ) หนึ่งคู่ ซึ่งเกิดจากการขยายตัวของส่วนบน (epibranchial) ของซี่เหงือกคู่แรก และอยู่ในโพรงเหนือเหงือก ภายในมีแผ่นผิวหนังพับซ้อนจำนวนมากที่มีหลอดเลือดหนาแน่น ทำหน้าที่เป็นพื้นผิวแลกเปลี่ยนก๊าซขนาดใหญ่ โครงสร้างของอวัยวะนี้มีความซับซ้อนแตกต่างกันไปในแต่ละชนิด และมักพัฒนาดีกว่าในชนิดที่อาศัยอยู่ในสภาพแวดล้อมที่โหดร้ายกว่า1