เบตต้า สปิโลโตจีน่า

ความยาวมาตรฐาน: 70 มม. SL (7 ซม.) ขนาดพื้นตู้: 80 × 30 ซม. ปริมาตร: ประมาณ 72 ลิตร

ตู้ปลาที่มีขนาดพื้นตู้ 80 × 30 ซม. สามารถเลี้ยงปลาได้หนึ่งคู่หรือเป็นกลุ่มเล็ก ๆ1

• อุณหภูมิ: 22–27 °C
• ค่า pH: 4.0–6.5
• ความกระด้าง (GH): 0–5 dGH1

สามารถเลี้ยงในตู้ปลาที่จัดตกแต่งเต็มรูปแบบได้ แม้ผู้เพาะพันธุ์หลายคนนิยมไม่ใส่วัสดุปูพื้นเพื่อให้ดูแลง่าย อาจใช้รากและกิ่งขอนไม้ จัดวางให้เกิดมุมร่มเงาสักสองสามจุด หากหาขอนไม้รูปทรงที่ต้องการไม่ได้ สามารถใช้กิ่งบีชหรือโอ๊กได้อย่างปลอดภัย หากตากจนแห้งสนิทและลอกเปลือกออกแล้ว อาจใส่กระถางดินเผาหรือท่อเป็นท่อน ๆ เพื่อเป็นที่หลบซ่อนเพิ่มเติม

การใส่ใบไม้แห้ง เช่น ใบบีช ใบโอ๊ก หรือใบหูกวาง ช่วยให้ตู้ดูเป็นธรรมชาติมากขึ้น นอกจากเป็นที่หลบซ่อนเพิ่มให้ปลาแล้ว ยังทำให้เกิดกลุ่มจุลินทรีย์ขึ้นเมื่อใบไม้ย่อยสลาย ซึ่งเป็นแหล่งอาหารเสริมที่มีค่าสำหรับลูกปลา ส่วนแทนนินและสารเคมีอื่น ๆ ที่ปล่อยออกมาจากใบไม้ที่ย่อยสลายก็ถือว่าเป็นประโยชน์ต่อปลาจากแหล่งน้ำดำ (blackwater)

ปล่อยให้ขอนไม้และใบไม้ทำให้น้ำเป็นสีชา แม้ไม่จำเป็น แต่อาจใส่ถุงตาข่ายขนาดเล็กบรรจุพีทที่ปลอดภัยสำหรับตู้ปลาไว้ในระบบกรอง หรือแขวนไว้ที่ขอบตู้ เพื่อช่วยจำลองสภาพน้ำดำ

เช่นเดียวกับปลาชนิดอื่นในสกุลเดียวกัน ปลาชนิดนี้ดูเหมือนจะอยู่ได้ดีที่สุดภายใต้แสงค่อนข้างสลัว สามารถใส่ไม้น้ำจากเอเชียที่ทนสภาพเช่นนี้ได้ เช่น Microsorum pteropus, Taxiphyllum barbieri หรืออาจเป็น Cryptocoryne spp. ที่ปลูกในกระถาง และการมีพืชลอยน้ำเป็นหย่อม ๆ จะช่วยกรองแสงที่ส่องเข้ามาในตู้

เนื่องจากในธรรมชาติอาศัยอยู่ในน้ำที่ไหลเอื่อย ระบบกรองไม่ควรแรงเกินไป กรองฟองน้ำที่ใช้ปั๊มลมปรับให้หมุนเวียนน้ำเบา ๆ ก็เพียงพอ ควรปิดฝาตู้ให้มิดชิดและไม่เติมน้ำจนเต็มขอบ เพราะเช่นเดียวกับ Betta spp. ทุกชนิด ปลาต้องขึ้นมาใช้ชั้นอากาศชื้นที่เกิดขึ้นเหนือผิวน้ำเป็นครั้งคราว และเป็นปลาที่กระโดดเก่งมาก1

ในธรรมชาติน่าจะกินแมลงและสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังขนาดเล็กหรือแพลงก์ตอนสัตว์ ปลาที่เลี้ยงในตู้มักยอมรับอาหารแห้งเมื่อรู้ว่ากินได้ แต่ควรให้อาหารมีชีวิตหรืออาหารแช่แข็งขนาดเล็กอย่างสม่ำเสมอและในปริมาณมากพอ เช่น ไรแดง ไรทะเล หรือหนอนแดง เพื่อให้ปลามีสีสันและสภาพร่างกายดีที่สุด

แมลงขนาดเล็กอย่างจิ้งหรีดหรือแมลงหวี่ Drosophila ก็ใช้เป็นอาหารได้ ควรให้แมลงเหล่านี้กินอาหารแผ่นหรือพืชผักบางชนิดจนอิ่มก่อนนำไปให้ปลา ระวังอย่าให้อาหารมากเกินไป เพราะ Betta spp. ดูเหมือนจะอ้วนง่ายเป็นพิเศษ1

ไม่แนะนำให้เลี้ยงในตู้รวมทั่วไป ด้วยเหตุผลที่กล่าวไปแล้ว ด้วยความต้องการและนิสัยของปลา จึงควรเลี้ยงเดี่ยว ๆ หรือเลี้ยงร่วมกับปลาที่รักสงบมาก ๆ เท่านั้น เพราะปลาที่ใหญ่กว่ามากหรือว่องไวกว่ามีแนวโน้มจะข่มขู่และแย่งอาหารไปหมด ปลาตระกูลปลาตะเพียนขนาดเล็กและปลาค้อบางชนิดที่อาศัยในสภาพแวดล้อมคล้ายกันในธรรมชาติสามารถเลี้ยงร่วมกันได้

สามารถเลี้ยงเป็นคู่หรือเป็นกลุ่ม และเมื่อเลี้ยงเป็นกลุ่มจะแสดงพฤติกรรมโต้ตอบกันที่น่าสนใจ1

ปลาเพศผู้ที่โตเต็มวัยมีสีสันสดกว่า ครีบยาวกว่า และหัวกว้างกว่าเพศเมีย1

เป็นปลาที่เพศผู้อมไข่ ควรจัดตู้แยกสำหรับเพาะพันธุ์โดยเฉพาะ เว้นแต่จะเลี้ยงปลาไว้เดี่ยว ๆ อยู่แล้ว โดยจัดตู้ตามที่แนะนำไว้ข้างต้น ตู้ควรมีฝาปิดที่สนิทที่สุดเท่าที่หาได้ (ผู้เพาะพันธุ์บางคนใช้พลาสติกแรปแทนเพื่อไม่ให้มีช่องว่าง) เพราะลูกปลาต้องได้ใช้ชั้นอากาศที่อุ่นและชื้น หากขาดชั้นอากาศนี้ การพัฒนาของอวัยวะ labyrinth อาจผิดปกติได้

หลังจากการเกี้ยวพาราสีที่ยาวนาน ปลาจะปล่อยไข่และน้ำเชื้อระหว่างการ 'รัด' ตามแบบฉบับของปลาในวงศ์ Osphronemidae ซึ่งเพศผู้จะม้วนตัวรัดรอบตัวเพศเมีย อาจต้องมีการรัด 'หลอก' หลายครั้งก่อนจะเริ่มวางไข่จริง

ไข่ที่ผสมแล้วจะตกลงบนครีบก้นของเพศผู้ จากนั้นเพศเมียจะอมไข่ไว้ในปากก่อนพ่นออกมาในน้ำให้เพศผู้งับ เมื่อเพศผู้อมไข่ไว้ครบทั้งหมดแล้ว วงจรนี้จะเกิดซ้ำจนกว่าเพศเมียจะไข่หมด ซึ่งอาจใช้เวลาพอสมควร

เพศผู้ที่กำลังอมไข่อาจกลืนหรือคายไข่ออกมาก่อนกำหนดหากเครียดหรือยังไม่มีประสบการณ์ จึงควรปล่อยเพศเมียและปลาอื่น ๆ ไว้ในตู้เดิม ระยะฟักไข่คือ 10–21 วัน เมื่อครบกำหนดเพศผู้จะเริ่มคายลูกปลาที่มีรูปร่างสมบูรณ์และว่ายน้ำได้เองออกมา ถึงตอนนี้สามารถแยกลูกปลาออกหรือปล่อยให้โตร่วมกับพ่อแม่ก็ได้ โดยมีรายงานบางส่วนระบุว่าลูกปลาโตเร็วกว่าเมื่ออยู่ร่วมกับพ่อแม่

ลูกปลามีขนาดใหญ่พอจะกินอาหารที่เคลื่อนไหวได้อย่างไมโครเวิร์มและลูกไรทะเลแรกฟักได้ทันที แต่ควรทราบว่ามีรายงานว่าลูกปลากัดมีปัญหาสุขภาพหากให้ลูกไรทะเลมากเกินไป ควรให้อาหารหลากหลายชนิดครั้งละน้อย ๆ วันละ 2–3 ครั้งเพื่อให้โตเร็วที่สุด และไม่ควรเปลี่ยนน้ำครั้งละมาก ๆ การเปลี่ยนน้ำทีละน้อยอย่างสม่ำเสมอดีกว่าการเปลี่ยนน้ำปริมาณมากเป็นครั้งคราว1

มีการบรรยายลักษณะครั้งแรกจากตัวอย่างที่เก็บใน 'ลำธารเล็ก ๆ' ทางตอนเหนือของเกาะบินตัน หมู่เกาะเรียว ประเทศอินโดนีเซีย ต่อมามีการพบที่เกาะซิงเกปในหมู่เกาะลิงกา ทั้งสองหมู่เกาะเป็นส่วนหนึ่งของจังหวัดหมู่เกาะเรียว1

อาศัยอยู่ในพรุน้ำจืดและลำธารที่เชื่อมต่อกัน ซึ่งโดยทั่วไปมีพืชพรรณริมฝั่งหนาแน่นบังแดด น้ำมักใสหรือมีสีชาจากแทนนินเล็กน้อย พบปลาในน้ำที่ลึกไม่ถึง 1 เมตร ร่วมกับชนิดใกล้เคียงกัน ได้แก่ Betta edithae, B. miniopinna และ B. fusca ค่า pH ที่วัดได้อยู่ในช่วง 4.9–5.51

ปลาชนิดนี้จัดอยู่ในกลุ่ม Betta waseri ซึ่งเป็นกลุ่มของปลาที่ใกล้ชิดกันภายในสกุล โดยอย่างไม่เป็นทางการยังรวมปลาที่ยังไม่ได้ระบุชนิดอีกจำนวนหนึ่ง เช่น B. sp. 'Medas' สมาชิกในกลุ่มมีลักษณะร่วมกันดังนี้ สีพื้นลำตัวเหลืองดินเหนียว เกล็ดบนแผ่นปิดเหงือกเป็นสีทองเหลือบในเพศผู้ที่โตเต็มวัยของทุกชนิดยกเว้น B. tomi คอมีลายสีดำซึ่งในบางชนิดเชื่อมต่อกับขากรรไกรล่างสีดำ และไม่มีแถบที่คาง

วิธีแยกชนิดที่ง่ายที่สุดคือดูลายที่คอ ซึ่งแตกต่างกันไปตามชนิด ใน B. spilotogena จะเป็นปื้นสีเข้มรูปหยดน้ำเพียงปื้นเดียว นอกจากนี้ยังแยกจากสมาชิกอื่นในกลุ่มได้ด้วยลักษณะดังต่อไปนี้ ปื้นสีเข้มที่คอไม่เชื่อมต่อกับริมฝีปากล่างสีดำ ครีบก้นไม่มีขอบปลายสีเข้ม ไม่มีแถบขวางบนครีบหลังและครีบหาง มีจุด 7 จุดขึ้นไปบนแผ่นปิดเหงือก เกล็ดใต้ครีบหลัง 5.5-6 แถว (ค่าฐานนิยม 5.5) เกล็ดหลังครีบหลัง 10-10.5 แถว (ค่าฐานนิยม 10) ความลึกลำตัว 25.6-28.7 % SL

สกุล Betta มีจำนวนชนิดมากที่สุดในวงศ์ Osphronemidae โดยมีสมาชิกที่ได้รับการยอมรับเกือบ 70 ชนิด และมีแนวโน้มจะเพิ่มขึ้นอีก เนื่องจากมีการบรรยายชนิดใหม่อย่างต่อเนื่องเป็นประจำนับตั้งแต่ต้นศตวรรษ

ปลาในสกุลนี้ปรับตัวได้สำเร็จจนอาศัยอยู่ในช่องว่างทางนิเวศที่หลากหลาย ตั้งแต่คูน้ำนิ่งไปจนถึงลำธารบนเขาที่มีน้ำไหล รวมถึงสภาพแวดล้อมสุดขั้วบางแห่ง เช่น ป่าพรุที่เป็นกรดสูง

ปัจจุบันการจัดสมาชิกเข้าเป็นกลุ่มต่าง ๆ ของชนิดที่ใกล้ชิดกันเป็นที่ยอมรับโดยทั่วไป แต่ส่วนใหญ่อาศัยลักษณะทางสัณฐานวิทยาและพฤติกรรม จึงจำเป็นต้องมีการศึกษาวิวัฒนาการชาติพันธุ์ระดับโมเลกุล ซึ่งย่อมเป็นประโยชน์ในการระบุความสัมพันธ์ระหว่างปลาเหล่านี้ให้แม่นยำยิ่งขึ้น

เช่นเดียวกับปลาอื่นในอันดับย่อย Anabantoidei ปลาชนิดนี้มีอวัยวะช่วยหายใจเสริมที่เรียกว่า labyrinth ซึ่งได้ชื่อนี้จากโครงสร้างที่คล้ายเขาวงกต อวัยวะนี้ช่วยให้ปลาหายใจเอาอากาศจากบรรยากาศได้ในระดับหนึ่ง

อวัยวะนี้ประกอบด้วยอวัยวะเหนือเหงือก (suprabranchial organ) หนึ่งคู่ ซึ่งเกิดจากการขยายตัวของส่วน epibranchial (ส่วนบน) ของกระดูกค้ำเหงือกอันแรก และอยู่ในโพรงเหนือเหงือก ภายในมีแผ่นผิวหนังพับซ้อนจำนวนมากที่มีหลอดเลือดหนาแน่น ทำหน้าที่เป็นพื้นผิวแลกเปลี่ยนก๊าซขนาดใหญ่ ความซับซ้อนของโครงสร้างแตกต่างกันไปในแต่ละชนิด โดยมักพัฒนาได้ดีกว่าในชนิดที่อาศัยในสภาพแวดล้อมที่โหดร้ายกว่า1