หอยแบทแมน

เนื่องจากหอยแบทแมนมีขนาดค่อนข้างเล็ก ตู้ปลาขนาด 20 ลิตรจึงเหมาะสำหรับเลี้ยงหอยแบทแมนกลุ่มเล็ก ๆ อย่างไรก็ตาม ตู้ขนาดเล็กอาจมีปัญหาดังนี้

• รักษาค่าน้ำให้คงที่ได้ยาก
• หอยอาจหาอาหารได้ไม่เพียงพอ ทำให้เกิดปัญหาเรื่องอาหาร

หอยแบทแมนชอบปีนป่าย จึงควรปิดฝาตู้และ/หรือลดระดับน้ำลง1

• อุณหภูมิ: 22–26 °C
• ค่า pH: 7.0–8.0
• ความกระด้าง: ชอบน้ำกระด้าง โดย KH สูงกว่า 6 และ GH สูงกว่า 12

แม้ว่า Neritina auriculata จะเป็นหอยน้ำจืดเป็นหลัก แต่ในธรรมชาติก็พบหอยชนิดนี้ในบริเวณปากแม่น้ำที่น้ำจืดและน้ำทะเลผสมกันด้วย ซึ่งไม่ได้หมายความว่าจะนำไปเลี้ยงในน้ำแบบใดก็ได้ ในการทดลอง หอยที่เก็บมาจากแหล่งน้ำจืดและนำไปไว้ในน้ำจืดมีอัตรารอด 100% หลังผ่านไป 168 ชั่วโมง แต่เมื่อนำไปไว้ในน้ำทะเลรอดเพียง 60.9–65% ในช่วงเวลาเดียวกัน ส่วนหอยที่เก็บมาจากแหล่งน้ำทะเลมีอัตรารอด 100% ในน้ำทะเล และ 69% ในน้ำจืด หลังผ่านไป 168 ชั่วโมง

หอยที่เก็บมาจากแหล่งที่อยู่ตามธรรมชาติ (ไม่ว่าจะเป็นน้ำจืดหรือน้ำทะเล) มีอัตรารอดต่ำลงเมื่อนำไปไว้ในน้ำอีกประเภทหนึ่ง ดังนั้นหากจะเลี้ยงในสภาพน้ำที่ต่างไปจากเดิมในระยะยาว หอยจำเป็นต้องได้รับช่วงเวลาปรับตัวที่ยาวนาน นอกจากนี้ Neritina auriculata ที่เก็บมาจากน้ำทะเลยังมีขนาดเล็กกว่าด้วย1

หอยแบทแมนดูแลง่ายและไม่ต้องการการดูแลมาก แต่ต้องการตู้ที่เซ็ตมานานจนระบบลงตัวและมีค่าน้ำคงที่ จึงควรใส่ลงในตู้ที่ผ่านวงจรไนโตรเจนแล้วเท่านั้น ระดับแอมโมเนียและไนเตรตที่สูงอาจเป็นอันตรายต่อสุขภาพของหอย

หอยชนิดนี้ปลอดภัยสำหรับตู้ไม้น้ำ แม้ว่าจะกินตะไคร่และซากพืชที่เน่าเปื่อยเป็นหลัก แต่โดยทั่วไปจะไม่กินไม้น้ำที่ยังมีชีวิตและแข็งแรงดี แต่อาจแทะใบที่กำลังจะตาย

แคลเซียมจำเป็นต่อกระบวนการสำคัญหลายอย่างในชีวิตของหอย ที่เห็นได้ชัดที่สุดคือการสร้างเปลือก1

วัสดุปูพื้น: หอยแบทแมนเลี้ยงได้กับวัสดุปูพื้นทุกแบบ แต่แนะนำให้ใช้กรวดผิวเรียบ หอยชนิดนี้ไม่มุดพื้น จึงไม่จำเป็นต้องใช้ดินหรือทราย สภาพแวดล้อมตามธรรมชาติประกอบด้วยหินก้อนเล็ก กรวด และหินก้อนใหญ่ อีกทั้งตะไคร่ยังขึ้นบนกรวดได้ง่ายกว่า

ระบบกรอง: ไม่มีข้อกำหนดพิเศษ ขอเพียงให้กรองเหมาะกับขนาดตู้

ของตกแต่ง: ของตกแต่งเป็นทั้งที่หลบซ่อนและแหล่งอาหาร ยิ่งมีของตกแต่งมาก ก็ยิ่งมีพื้นผิวให้ตะไคร่ ไบโอฟิล์ม ฯลฯ เติบโตมากขึ้น หอยแบทแมนชอบเกาะหิน ขอนไม้ และวัตถุอื่น ๆ ที่จมอยู่ใต้น้ำ จึงใช้ได้ดีกับใบไม้ หิน ขอนไม้ ท่อ PVC ฯลฯ ทุกรูปแบบ

วิธีเพาะตะไคร่อย่างปลอดภัย

• ใช้ภาชนะใส (ขวดขนาดใหญ่ ตู้สำรอง ฯลฯ)
• เติมน้ำที่ได้จากการเปลี่ยนน้ำลงไป
• ใส่หินก้อนเล็กที่สะอาดและปลอดภัยสำหรับตู้ปลาลงไปจำนวนมาก เช่น เศษหินอ่อน และวัสดุกรองเซรามิก
• ตั้งไว้ใต้แสงไฟที่แรงที่สุดที่มี ถ้าเปิดไฟได้ตลอด 24 ชั่วโมงทุกวันจะดีที่สุด
• ใส่ปุ๋ยไม้น้ำชนิดใดก็ได้
• การใส่หัวทรายให้อากาศช่วยเร่งการเติบโตของตะไคร่ได้ด้วย
• เมื่อหินกลายเป็นสีเขียวแล้ว ให้หยิบออกมาสองสามก้อนแล้ววางในตู้ให้หอยกิน
• เมื่อหินสะอาดแล้วให้นำกลับไปใส่ในภาชนะเพาะตามเดิม1

หอยชนิดนี้กินพืชเป็นอาหาร โดยกินตะไคร่เป็นหลัก ในตู้ปลาจะเล็มกินตะไคร่ชนิดต่าง ๆ ที่ขึ้นในตู้ ได้แก่ ไดอะตอม (ตะไคร่สีน้ำตาล) ตะไคร่จุดเขียว ตะไคร่ฝุ่นเขียว ไบโอฟิล์ม ฯลฯ และเช่นเดียวกับสัตว์กินซากส่วนใหญ่ หอยชนิดนี้ยังกินซากพืชที่เน่าเปื่อยและเศษอินทรีย์ด้วย

นอกจากนี้ยังกินผักลวกและอาหารเม็ดแผ่นสาหร่าย (algae wafer) ได้ดี เนื่องจากหอยมีขนาดเล็ก ควรบดอาหารแผ่นสาหร่ายให้เป็นผงแล้วโรยให้ทั่วตู้1

หอยแบทแมนออกหากินในเวลากลางคืนเป็นหลัก และมักหลบซ่อนพักผ่อนในเวลากลางวัน

หอยจะปีนไต่พื้นผิวต่าง ๆ และสำรวจรอบตัว ทั้งไม้น้ำ หิน และขอนไม้

หอยชนิดนี้รักสงบ และสนใจแต่การเล็มกินอาหารและสำรวจ เช่นเดียวกับหอยส่วนใหญ่ หอยแบทแมนชอบอยู่ลำพังและไม่ได้แสวงหาการอยู่รวมกับหอยตัวอื่น แต่อยู่ร่วมกับสัตว์ในตู้ชนิดอื่นที่เหมาะสมได้อย่างสงบ หอยชนิดนี้ไม่ใช่สัตว์ที่ขุดพื้นโดยธรรมชาติ แต่อาจทำให้วัสดุปูพื้นที่ร่วนกระจายโดยไม่ตั้งใจ

• อยู่เป็นกลุ่ม: ไม่
• ช่วงเวลาที่ออกหากิน: กลางคืน
• รักสงบ: ใช่
• มุดพื้น: ไม่

หอยแบทแมนไม่เป็นอันตรายและเหมาะกับตู้รวมที่เน้นสัตว์รักสงบ ตราบใดที่สัตว์ร่วมตู้ต้องการสภาพน้ำใกล้เคียงกันและจะไม่ทำร้ายหรือรังควานหอย

• ปลา: ปลาที่นิ่งและรักสงบ เช่น คอรี่แคระ คิลลี่คลาวน์ ปลาลีสต์คิลลี่ฟิช ปลาหางนกยูง ปลาบู่พีค็อก ปลาซิวฮาร์เลควิน ปลาออตโต้ (Otocinclus) ฯลฯ
• กุ้งแคระ: กุ้งที่ชอบน้ำเป็นด่างอ่อน ๆ เป็นตัวเลือกที่ดีที่สุด เช่น กุ้งแวมไพร์ กุ้งบัมบู กุ้งยามาโตะ กุ้งแก้ว กุ้งเชอร์รี่ กุ้งบลูไทเกอร์ กุ้งสโนว์บอล Caridina cf. babaulti กุ้งบลูเวลเวท กุ้งมาลาวา ฯลฯ
• หอย: หอยน้ำจืดได้ทุกชนิด ยกเว้นหอยนักฆ่า (assassin snail) ซึ่งเอาชนะและกินหอยแบทแมนได้ง่าย

ควรหลีกเลี่ยง: เครฟิชทุกชนิด (แม้แต่เครฟิชแคระเม็กซิกัน) ปูน้ำจืดส่วนใหญ่ และกุ้งนักล่าบางชนิด เช่น กุ้งในสกุล Macrobrachium (เช่น กุ้งก้ามแดง กุ้งหนวดยาว) ซึ่งทั้งหมดนี้อาจก้าวร้าวต่อหอยได้มาก กบแคระแอฟริกันก็ไม่ใช่สัตว์ร่วมตู้ที่ดีสำหรับหอยแบทแมนตัวเล็ก เพราะอาจพยายามกลืนหอยเข้าไป1

การเพาะพันธุ์ Neritina auriculata ในที่เลี้ยงแทบเป็นไปไม่ได้ หอยที่มีขายทั้งหมดจับมาจากธรรมชาติ ข้อมูลเกี่ยวกับสิ่งที่หอยชนิดนี้ต้องการตลอดวงจรชีวิตยังมีน้อยมาก จากเอกสารทางวิทยาศาสตร์ระบุว่า

• หอยแบทแมนไม่ใช่สัตว์กระเทย (มีเพศแยกกัน)
• ตัวเมียได้รับการผสมภายในตัว
• ตัวเมียวางไข่บนพื้นผิวแข็ง (เช่น ก้อนหิน และแม้แต่บนเปลือกของหอยตัวอื่น)
• ไข่ถูกวางอยู่ในแคปซูลป้องกัน ซึ่งแต่ละแคปซูลมีไข่อยู่จำนวนมาก
• Neritina auriculata มีวงจรชีวิตแบบอพยพระหว่างน้ำจืดและน้ำทะเล (diadromous) (ซึ่งเป็นเหตุผลที่ไม่เคยพบหอยชนิดนี้ในแหล่งน้ำนิ่ง) หลังฟักออกจากไข่ ตัวอ่อนไม่สามารถเติบโตได้ในตู้น้ำจืดและต้องย้ายไปอยู่ในน้ำกร่อย ตัวอ่อนจะล่องลงไปตามกระแสน้ำสู่ทะเลเพื่อพัฒนาจนครบระยะตัวอ่อน1

Neritina auriculata พบกระจายอย่างกว้างขวางในภูมิภาคอินโด-แปซิฟิกไปจนถึงแอฟริกาตะวันออก แหล่งที่พบได้แก่ ญี่ปุ่น (เกาะอิชิงากิ) ฟิลิปปินส์ (เกาะเนกรอส) อินโดนีเซีย นิวแคลิโดเนีย มอริเชียส เฟรนช์โปลินีเซีย มาดากัสการ์ ศรีลังกา หมู่เกาะโมลุกกะ เกาะนิวไอร์แลนด์ ออสเตรเลีย เบนิน (ปอร์โตโนโว) หมู่เกาะนิโคบาร์ หมู่เกาะอันดามัน นิวกินี หมู่เกาะโซโลมอน วานูอาตู ฟิจิ ซามัว นิวเฮบริดีส เซลอร์นอน (Selornon) ตาฮีตี ฮาวาย สิงคโปร์ กวม ปาเลา และยาป1

ในธรรมชาติ Neritina auriculata มักพบในลำธารน้ำจืดและบริเวณปากแม่น้ำ (น้ำกร่อย) โดยทั่วไปอยู่ในบริเวณที่มีพืชน้ำหนาแน่นและมีพื้นผิวที่ปกคลุมด้วยตะไคร่ (เช่น ก้อนหิน)

การกระจายพันธุ์ที่จำกัดนี้เป็นผลมาจากความทนทานต่อความเค็มและการตอบสนองต่อแรงกดดันจากกระแสน้ำ

เนื่องจากหอยแบทแมนพบเฉพาะในลำธารและแม่น้ำ จึงดูเหมือนว่าจะชอบน้ำไหล แต่ไม่ชอบน้ำที่ไหลแรงมาก ในแม่น้ำอูฟาอู (Uufau) จำนวนของ Neritina auriculata ลดลงจาก 114 ตัวในบริเวณที่น้ำไหลด้วยความเร็ว 0–2 เมตร/วินาที เหลือเพียง 6 ตัวในบริเวณที่น้ำไหลเร็วกว่า 6 เมตร/วินาที1

ลักษณะ: ตัวเต็มวัยโดยทั่วไปยาวได้ถึง 2 ซม. กว้าง 1.6 ซม. และสูง 0.7 ซม.

• รูปร่าง: เปลือกเป็นทรงครึ่งวงกลม ฐานแบน มีวงเกลียว 1–1½ วง เส้นการเติบโตเรียงเป็นลวดลายครึ่งวงกลม ช่องเปิดกว้างมี "ปีก" หรือ "ใบหู" สองข้างที่ด้านบนและด้านล่าง จึงเป็นที่มาของชื่อ "หอยแบทแมน"
• ช่องเปิดเปลือก: ขนาดใหญ่ รูปครึ่งวงกลมคล้ายพระจันทร์ครึ่งดวง
• ฝาปิดเปลือก (operculum): รูปครึ่งวงกลมคล้ายพระจันทร์ครึ่งดวง
• สี: เปลือกโดยทั่วไปมีสีน้ำตาลถึงเขียวมะกอก มีลวดลายขนาดใหญ่สีส้มถึงน้ำตาล ช่องเปิดเปลือกมีสีขาวอมเหลือง และมีสีดำอมน้ำเงินบริเวณขอบปากและบริเวณแกนเปลือก (columella) ฝาปิดเปลือกมีขอบสีเขาอมแดง เท้าค่อนข้างใหญ่และเป็นรูปไข่ ส่วนใหญ่มีสีน้ำตาลเข้ม

จากการศึกษาชิ้นหนึ่ง พบว่าเปลือกหอยในสิงคโปร์ไม่มี "ปีก" ขนาดใหญ่ที่ยื่นออกมาเหมือนที่พบในบางตัวจากอินโดนีเซียและคาบสมุทรมลายู

อายุขัย: นิเวศวิทยาของหอยชนิดนี้ยังได้รับการศึกษาน้อย และไม่มีข้อมูลอายุขัยสูงสุดในธรรมชาติ ในตู้ปลาหากได้รับการดูแลอย่างเหมาะสมจะมีอายุอย่างน้อย 2–3 ปี

ที่มาของชื่อ: "Neritina" มาจากคำภาษากรีก "Nerites" ซึ่งเป็นหอยทะเลชนิดหนึ่ง ชื่อนี้ยังใช้กับหอยน้ำจืดที่มีความใกล้ชิดกับหอยเนอไรท์ทะเลด้วย ในเทพปกรณัมกรีก เนรีทีส (Nerites) เป็นบุตรของเนเรอุสและดอริส ผู้ปฏิเสธความรักของอโฟรไดท์และถูกเปลี่ยนเป็นเปลือกหอย ส่วน "Auriculata" มาจากคำภาษาละติน "auricula" ซึ่งหมายถึงรูปทรงคล้ายใบหู โดยหมายถึงลักษณะของเปลือก1