ปลาซิวโรสฟิน

ตู้ปลาต้องมีฝาปิดที่สนิท เพราะปลาชนิดนี้ขึ้นชื่อว่าชอบกระโดด

Rasbora dusonensis เป็นปลาในวงศ์ปลาตะเพียนจากเกาะสุมาตรา คาบสมุทรมลายู และเกาะบอร์เนียว พบในลำน้ำสายใหญ่และแหล่งน้ำดำในป่าพรุ ตัวตนของปลาชนิดนี้ไม่ชัดเจนมาหลายสิบปี จนกระทั่งมีการบรรยายลักษณะใหม่โดย Ng และ Kottelat (2013) มีลักษณะคล้ายกับ R. tornieri มาก ซึ่งพบอยู่ร่วมกันในแม่น้ำ Musi แต่ต่างกันตรงที่มีครีบหางสีเหลืองสดและมีขอบสีเข้มกว้าง ส่วน R. tornieri มีครีบหางสีแดงเข้ม เคยมีตัวอย่างหนึ่งที่วัดความยาวมาตรฐาน (SL) ได้ 162 มม. แต่ขนาดตัวเต็มวัยที่มีรายงานบ่อยกว่าคือ 95 ถึง 105 มม.1

ต้องใช้ตู้ปลาที่ค่อนข้างใหญ่ โดยมีพื้นที่ผิวขั้นต่ำ 120 × 30 ซม. หรือเทียบเท่า ปริมาตรประมาณ 108 ลิตร1

• อุณหภูมิ: 20–26 °C
• ค่า pH: 4.0–7.5
• ความกระด้าง (GH): 1–12 dGH1

การเลือกของตกแต่งไม่สำคัญเท่าคุณภาพน้ำและพื้นที่ว่างสำหรับว่ายน้ำ

แนะนำให้เลี้ยงในตู้ขนาดใหญ่ที่ปลูกไม้น้ำหนาแน่น หรือจัดตู้ให้คล้ายลำธารน้ำไหล โดยใช้วัสดุพื้นเป็นหินและกรวดขนาดต่าง ๆ ปนกัน มีหินก้อนใหญ่ที่ถูกน้ำกัดเซาะจนมน และมีกระแสน้ำปานกลาง

แบบลำธารนี้อาจตกแต่งเพิ่มด้วยรากและกิ่งขอนไม้ รวมทั้งไม้น้ำที่ทนทานบางชนิด

ไม่ว่าจะจัดแบบใด ฝาปิดที่สนิทเป็นสิ่งจำเป็น เพราะปลาชนิดนี้อาจกระโดดได้เป็นบางครั้ง

ปลาชนิดนี้ยังไม่ทนต่อการสะสมของของเสียอินทรีย์ และต้องการน้ำที่สะอาดอยู่ตลอดเวลาจึงจะเติบโตได้ดี จึงจำเป็นต้องดูแลตู้และเปลี่ยนน้ำอย่างเคร่งครัด1

จากการวิเคราะห์กระเพาะอาหารของปลาจากธรรมชาติ ปลาชนิดนี้กินสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังทั้งในน้ำและบนบกเป็นหลัก โดยเฉพาะแมลง

ในตู้ปลาจะยอมรับอาหารแห้งที่มีขนาดเหมาะสม แต่ไม่ควรให้อาหารแห้งเพียงอย่างเดียว

การให้อาหารสดและอาหารแช่แข็งขนาดเล็กทุกวัน เช่น ไรแดง ไรทะเล และอาหารประเภทเดียวกัน จะทำให้ปลามีสีสวยที่สุด และกระตุ้นให้ปลาพร้อมผสมพันธุ์1

ปลาชนิดนี้นิสัยสงบ จึงเหมาะกับตู้รวมที่เลือกเพื่อนร่วมตู้อย่างดี อย่างไรก็ตาม การเลือกปลาที่เลี้ยงร่วมกันได้ควรศึกษาข้อมูลให้ดีเสมอ และควรคำนึงถึงขนาดตัวเต็มวัยของปลาชนิดนี้ด้วย

การจัดตู้รวมโดยอิงจากประเทศหรือลุ่มน้ำที่เป็นถิ่นกำเนิดของปลาชนิดนี้ อาจเป็นโปรเจกต์ที่น่าสนใจและมีทางเลือกที่น่าสนใจหลายแบบ

โดยธรรมชาติเป็นปลาที่อยู่รวมฝูง ควรซื้อมาเลี้ยงเป็นกลุ่มอย่างน้อย 6 ตัว

การเลี้ยงในจำนวนที่มากพอไม่เพียงทำให้ปลาตื่นตกใจน้อยลง แต่ยังทำให้ตู้ดูสวยงามและเป็นธรรมชาติมากขึ้น อีกทั้งปลาตัวผู้จะแสดงพฤติกรรมที่น่าสนใจขณะแข่งขันกันเรียกความสนใจจากตัวเมีย1

ตัวเมียที่โตเต็มวัยจะมีท้องกลมกว่าอย่างเห็นได้ชัด และมักตัวใหญ่กว่าตัวผู้เล็กน้อย1

อาจยังไม่เคยมีการเพาะพันธุ์ในตู้ปลา แต่มีแนวโน้มว่าจะวางไข่แบบโปรยไข่และไม่ดูแลลูก

เมื่อปลามีสภาพสมบูรณ์จะวางไข่บ่อย และในตู้ที่ตกแต่งไว้อย่างดีและเซ็ตตัวแล้ว อาจมีลูกปลาจำนวนไม่มากเริ่มปรากฏให้เห็นได้เองโดยไม่ต้องจัดการใด ๆ

อย่างไรก็ตาม หากต้องการเพิ่มจำนวนลูกปลา จำเป็นต้องควบคุมการเพาะให้มากขึ้นอีกเล็กน้อย ซึ่งมีหลายวิธีที่ใช้ได้ผลกับปลาสกุลเดียวกัน

สิ่งที่จำเป็นคือต้องมีที่ดักไข่หรือแผงกั้นบางอย่างที่ไข่สามารถลอดผ่านลงไปได้ เพื่อป้องกันไม่ให้พ่อแม่ปลากินไข่

ระยะฟักไข่ของปลาในสกุล Rasbora ขึ้นอยู่กับอุณหภูมิในระดับหนึ่ง แต่โดยทั่วไปใช้เวลา 18 ถึง 48 ชั่วโมง และลูกปลาจะเริ่มว่ายน้ำได้อิสระหลังจากนั้นอีก 24 ถึง 48 ชั่วโมง

ในช่วงแรกอาจต้องให้อาหารขนาดจิ๋ว เช่น พารามีเซียม แล้วจึงเริ่มให้ลูกไรทะเลแรกฟัก ไมโครเวิร์ม และอื่น ๆ เมื่อลูกปลาโตพอจะกินได้1

มีหลักฐานแน่ชัดว่าพบในเกาะสุมาตรา ประเทศอินโดนีเซีย (ตั้งแต่แม่น้ำ Indragiri จังหวัดเรียว ไปจนถึงแม่น้ำ Musi จังหวัดสุมาตราใต้) คาบสมุทรมลายู (ไปทางตะวันออกและทางใต้จากระบบแม่น้ำ Bernam ในรัฐเประและรัฐสลังงอร์ จนถึงลุ่มน้ำ Endau ในรัฐยะโฮร์) และเกาะบอร์เนียว (ตั้งแต่ลุ่มแม่น้ำ Baram ในรัฐซาราวัก ประเทศมาเลเซีย จนถึงลุ่มน้ำ Barito ในจังหวัดกาลีมันตันใต้ ประเทศอินโดนีเซีย)

แม่น้ำ Barito ไหลผ่านเมืองบันจาร์มาซิน ซึ่ง Bleeker ระบุไว้เป็นถิ่นที่พบตัวอย่างต้นแบบของปลาชนิดนี้ โดยกล่าวถึงแม่น้ำสองสาย คือ 'Banjer' หรือ 'Duson'1

มีการเก็บตัวอย่างได้จากแหล่งที่อยู่อาศัยหลายแบบ ทั้งลำน้ำสายใหญ่ และแหล่งน้ำดำที่ไหลเอื่อยกว่าในบริเวณป่าพรุดั้งเดิม ซึ่งโดยทั่วไปจะเต็มไปด้วยใบไม้ กิ่งไม้ และกิ่งก้านที่ร่วงหล่นลงมา

ในลำน้ำสายใหญ่ น้ำมักขุ่นและมีค่า pH ใกล้เป็นกลาง ส่วนในแหล่งน้ำดำ น้ำจะมีสีน้ำตาลเป็นลักษณะเฉพาะ เนื่องจากแทนนินและสารเคมีอื่น ๆ ที่ปล่อยออกมาจากการย่อยสลายของอินทรียวัตถุ มีความกระด้างและค่าการนำไฟฟ้าต่ำมาก และเป็นกรด (ค่า pH 3.0–6.0)

นอกจากนี้ยังพบในแหล่งน้ำถาวร เช่น แอ่งน้ำ น้ำนิ่งริมลำน้ำ และอ่างเก็บน้ำ และในบางส่วนของถิ่นกระจายพันธุ์ ปลาชนิดนี้จะเคลื่อนเข้าไปในพื้นที่น้ำท่วมในช่วงฤดูฝน

ในแม่น้ำ Musi เกาะสุมาตรา R. dusonensis พบอาศัยร่วมกันกับ R. tornieri ซึ่งเป็นปลาสกุลเดียวกันที่มีหน้าตาคล้ายกัน (ดู 'หมายเหตุ')1

ตัวตนของปลาชนิดนี้ไม่ชัดเจนมาหลายสิบปี ก่อนที่จะมีการบรรยายลักษณะใหม่โดย Ng และ Kottelat (2013)

ความสับสนเริ่มจาก Brittan (1954) ที่ระบุตัวอย่างของ R. tornieri ผิดว่าเป็น R. dusonensis และยิ่งสับสนมากขึ้นเมื่อ Alfred (1963) สรุปว่าตัวอย่างต้นแบบ (holotype) ของ R. dusonensis เป็นชนิดเดียวกับ R. myersi ต่อมา Kottelat (1991) ถือว่า R. myersi ซึ่งเป็นปลาสีเทาเรียบ ๆ เป็นชื่อพ้องของ R. dusonensis แต่ข้อสรุปนี้ไม่ถูกต้อง และปัจจุบันถือว่าทั้งสองชนิดเป็นชนิดที่ถูกต้องแยกจากกัน (Ng และ Kottelat, 2013)

R. dusonensis แตกต่างจาก R. tornieri ตรงที่มีครีบหางสีเหลืองสด (เทียบกับสีแดงเข้มใน R. tornieri) และมีขอบปลายครีบสีเข้มกว้าง (เทียบกับมีหรือไม่มีขอบสีเข้มแคบ ๆ) และมีคอดหางเรียวกว่า โดยความยาวมาตรฐาน (SL) เท่ากับ 8.5–9.6 เท่าของคอดหาง และคอดหางมีขนาด 10.4–11.7 % ของ SL (เทียบกับ 7.9–8.8 เท่า และ 11.4–12.6 % ของ SL ตามลำดับ)

ทั้ง R. dusonensis และ R. tornieri จัดอยู่ในกลุ่มชนิด R. argyrotaenia ในกลุ่มนี้มีอีกเพียงชนิดเดียวที่มีครีบหางสีเหลืองสด คือ R. aurotaenia แต่ R. dusonensis แยกได้จากการมีแถบใต้คอดหาง มีแถบกลางลำตัวและแถบเหนือแนวเส้นข้างลำตัวที่ตัดกันชัดเจนและมีขอบคมชัด และมีลำตัวเรียวกว่า โดยความยาวมาตรฐาน (SL) เท่ากับ 4.0–4.8 เท่าของความลึกลำตัว (เทียบกับ 3.7–4.0)

Rasbora เป็นสกุลที่มีจำนวนชนิดมากสกุลหนึ่งในวงศ์ Cyprinidae สมาชิกกระจายอยู่ทั่วเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เกือบทั้งหมด และเป็นที่รู้กันมานานว่าเป็นกลุ่มรวม ๆ แบบ polyphyletic ที่จับหลายสายวิวัฒนาการมารวมกัน Liao et al. (2010) และ Tang et al. (2010) เสนอการจัดสกุลนี้และสกุลใกล้เคียงไว้แตกต่างกัน ในที่นี้ยังคงใช้ระบบที่เสนอโดย Liao et al. (2010) ไปก่อน เนื่องจากชื่อสกุลอย่าง Boraras และ Trigonostigma เป็นที่ใช้กันแพร่หลายในเอกสารด้านการเลี้ยงปลาสวยงามแล้ว1