ปลาผีเสื้อติดหินลายเสือ

• ต้องการกระแสน้ำแรงมาก โดยระบบกรองควรหมุนเวียนน้ำทั้งตู้ได้ 15–20 รอบต่อชั่วโมง1

ปลาผีเสื้อติดหิน (Sewellia lineolata) หรือที่เรียกกันว่า reticulated hillstream loach, tiger hillstream loach หรือ gold ring butterfly sucker เป็นหนึ่งในปลาผีเสื้อติดหินที่พบได้บ่อยที่สุดในวงการปลาสวยงาม และเป็นหนึ่งในปลากินตะไคร่ที่หน้าตาเท่ที่สุด ปลาแปลกชนิดนี้โตได้ราว 6.4 ซม. และดูเหมือนปลากระเบนตัวจิ๋ว เพราะมีรูปทรงเพรียว ท้องแบน และครีบที่แผ่ออกในแนวราบซึ่งเกาะพื้นผิวเรียบได้แน่นมาก ลำตัวที่แปลกตานี้มีจุดสีอ่อนและลายเส้นสีน้ำตาลเข้มกระจายอยู่ทั่ว ในเวลากลางวันมักเห็นมันไต่กระจกด้วยท่าคลานส่ายซ้ายขวา หรือกระพือครีบอยู่ตามพื้นขณะหาอาหาร2

ต้องมีฝาปิดตู้ที่ปิดได้สนิท เพราะปลาชนิดนี้ขึ้นชื่อว่ากระโดด เนื่องจากต้องการสภาพน้ำที่คงที่และกินไบโอฟิล์มเป็นอาหาร จึงไม่ควรปล่อยปลาชนิดนี้ลงในตู้ที่ระบบชีวภาพยังไม่สมบูรณ์เด็ดขาด และต้องมีฝาปิดที่ปิดได้สนิทเพราะมันไต่กระจกได้จริง ๆ

ปลาผีเสื้อติดหินลายเสือ Sewellia lineolata เป็นปลาในกลุ่ม gastromyzontid ที่มาจากต้นน้ำที่ไหลเชี่ยวในเวียดนาม และในแม่น้ำโขงที่ลาว แถบสีเข้ม 3–5 แถบบนลำตัวทำให้แยกออกจากชนิดอื่นในสกุลเดียวกันได้ง่าย น้ำต้องสะอาด ไหลแรง และมีออกซิเจนสูง และอาจกล่าวได้ว่าปลาในสกุล Sewellia เพาะพันธุ์ในตู้ปลาได้ง่ายที่สุดในบรรดาปลาโลชทั้งหมด1

ความยาวมาตรฐาน: 65 มม. SL ขนาดฐานตู้: 75 × 30 ซม. ปริมาตร: ประมาณ 68 ลิตร

สำหรับการเลี้ยงทั่วไปแนะนำขนาดฐานตู้อย่างน้อย 75 × 30 ซม. ส่วนการเพาะพันธุ์ใช้ตู้ที่เล็กกว่านี้ได้1

มีการเลี้ยงได้ประสบความสำเร็จแม้ในตู้ 76 ลิตรที่ปลูกไม้น้ำหนาแน่นและใช้กรองฟองน้ำที่ให้กระแสน้ำเบา ๆ2

• อุณหภูมิ: 20–24 °C
• ค่า pH: 6.0–7.5
• ความกระด้าง (GH): 1–10 dGH

อุณหภูมิ: ทนอุณหภูมิที่สูงกว่านี้ได้หากยังได้รับออกซิเจนเพียงพอ แต่สำหรับการเลี้ยงในตู้ปลาโดยทั่วไปแนะนำที่ 20–24 °C1

ปลาผีเสื้อติดหินชอบค่า pH ที่คงที่ (ควรอยู่ที่ 7.0–7.8) และคุณภาพน้ำที่ดี อุณหภูมิ 20–27 °C อยู่ในเกณฑ์ที่รับได้ แต่ที่อุณหภูมิสูงปลาอาจเครียดและป่วยง่ายขึ้น2

น้ำต้องสะอาด มีออกซิเจนสูง และควรหมุนเวียนน้ำทั้งตู้ได้ 15–20 รอบต่อชั่วโมง จึงควรใช้ระบบกรองที่มีขนาดใหญ่เกินตู้เป็นอย่างน้อย และเสริมด้วยปั๊มน้ำ (powerhead) หัวทรายออกซิเจน ฯลฯ ตามความจำเป็น

ใช้ขอนไม้ที่แช่จนเก่าแล้วได้ แต่ควรหลีกเลี่ยงขอนไม้ใหม่ เพราะมักปล่อยแทนนินออกมาทำให้น้ำเปลี่ยนสีและลดประสิทธิภาพของแสงไฟ ซึ่งเป็นผลข้างเคียงที่ไม่ต้องการ เนื่องจากแสงไฟควรแรงเพื่อกระตุ้นการเติบโตของตะไคร่และจุลชีพที่อยู่ร่วมกัน

ปลาจะเล็มฟองน้ำกรองที่โผล่ให้เห็นด้วย และผู้เลี้ยงบางคนตั้งกรองแบบเปิดไว้ในตู้โดยเฉพาะเพื่อเป็นแหล่งอาหารเสริม

แม้ไม้น้ำจะแทบไม่พบในแหล่งอาศัยตามธรรมชาติ แต่ก็สามารถใช้ได้ โดยสกุลที่ปรับตัวเก่งอย่าง Microsorum, Crinum และ Anubias น่าจะเติบโตได้ดีที่สุด

Anubias มีประโยชน์เป็นพิเศษ เพราะใบมักมีตะไคร่ขึ้นและยังเป็นที่หลบซ่อนเพิ่มเติม

เนื่องจากต้องการสภาพน้ำที่คงที่และกินไบโอฟิล์มเป็นอาหาร จึงไม่ควรปล่อยปลาชนิดนี้ลงในตู้ที่ระบบชีวภาพยังไม่สมบูรณ์เด็ดขาด และต้องมีฝาปิดที่ปิดได้สนิทเพราะมันไต่กระจกได้จริง ๆ

แม้การเปลี่ยนน้ำบางส่วนอย่างสม่ำเสมอจะเป็นสิ่งจำเป็น แต่ปล่อยให้ออฟวุคส์ (aufwuchs) ขึ้นได้บนทุกพื้นผิว ยกเว้นอาจจะกระจกด้านที่ใช้ชม1

ข้อมูลส่วนใหญ่ในช่วงแรกระบุว่าเป็นปลาน้ำเย็นที่ต้องเลี้ยงในตู้จำลองลำธาร (river manifold) ที่มีกระแสน้ำแรงและออกซิเจนสูง อย่างไรก็ตาม มีการเลี้ยงปลาชนิดนี้ในตู้ปลาเขตร้อน (น้ำอุ่น) ร่วมกับปลาหมูอินโด ในตู้ไม่ใช้ฮีตเตอร์ร่วมกับปลาทอง และในตู้ 76 ลิตรที่ปลูกไม้น้ำหนาแน่นและใช้กรองฟองน้ำที่ให้กระแสน้ำเบา ๆ และปลาก็เติบโตดีและผสมพันธุ์ได้ในทุกรูปแบบ ระบบกรองแบบใดก็ใช้ได้ ตราบใดที่มีขนาดเหมาะกับตู้และปลาตัวอื่นในตู้รับกระแสน้ำได้

ควรใช้ฝาครอบหรือฝาปิดตู้ที่ปิดได้สนิท เพราะปลาผีเสื้อติดหินไต่กระจกขึ้นไปและหนีออกจากตู้ได้ง่าย หากปลาหายไป ให้ตรวจดูในระบบกรอง เพราะบางครั้งปลาคลานเข้าไปข้างใน2

อาหารตามธรรมชาติส่วนใหญ่คือตะไคร่ที่ขึ้นตามพื้นท้องน้ำและจุลชีพที่อยู่ร่วมกัน แม้ว่าน่าจะกินตัวอ่อนแมลงด้วยเมื่อมีโอกาส

อาหารทำเองจากวัตถุดิบธรรมชาติผสมกันแล้วยึดด้วยเจลาติน มีประโยชน์มาก เพราะปรับสูตรให้มีผักสด สาหร่ายสไปรูลินา และวัตถุดิบลักษณะเดียวกันในสัดส่วนสูงได้

เพื่อให้เลี้ยงได้ประสบความสำเร็จในระยะยาว ควรใช้ตู้ที่เซ็ตมานานจนสมบูรณ์ และมีหินและพื้นผิวอื่น ๆ ที่มีตะไคร่ปกคลุมอยู่มากมาย

หากไม่สามารถทำให้ตะไคร่ขึ้นในตู้หลักได้เพียงพอ หรือเลี้ยงรวมกับปลากินพืชหลายตัวที่กินตะไคร่ที่มีอยู่จนหมดอย่างรวดเร็ว อาจจำเป็นต้องมีตู้แยกไว้เลี้ยงตะไคร่บนหิน แล้วสลับหินกับหินในตู้หลักเป็นรอบ ๆ

ตู้ 'อนุบาล' ตะไคร่นี้ไม่จำเป็นต้องใหญ่มาก ต้องการเพียงแสงไฟที่แรง และในพื้นที่อากาศอบอุ่นสามารถตั้งไว้กลางแจ้งได้

ชนิดของตะไคร่ก็สำคัญ ปลาชอบไดอะตอมและตะไคร่เขียวชนิดที่นิ่มกว่า มากกว่าชนิดที่เหนียวอย่างตะไคร่หนวดดำซึ่งเป็นสาหร่ายสีแดง (rhodophyte)

ปลากลุ่ม gastromyzontid มักถูกวางขายในสภาพผอมโซ ซึ่งแก้ไขได้ยาก

ร้านที่ดีจะจัดการปัญหานี้ก่อนขายแล้ว แต่หากตัดสินใจเสี่ยงซื้อปลาที่อ่อนแอมาก ในช่วงแรกปลาจำเป็นต้องได้รับอาหารที่เหมาะสมอย่างต่อเนื่องโดยไม่มีปลาตัวอื่นมาแย่ง จึงจะฟื้นตัวได้1

ในธรรมชาติปลาชนิดนี้กินสัตว์จำพวกกุ้งปูน้ำขนาดเล็กที่อาศัยอยู่ตามพื้นแม่น้ำ ตะไคร่ และสิ่งมีชีวิตเล็ก ๆ ที่อยู่บนพื้นผิวใต้น้ำ ในตู้ปลาจะขูดกินทุกอย่างที่ขึ้นบนกระจก หิน ขอนไม้ และใบไม้น้ำ รวมถึงตะไคร่ไดอะตอมที่นิ่ม (ตะไคร่สีน้ำตาล) ตะไคร่ขน และบางครั้งแม้แต่ตะไคร่หนวดดำ ทำความสะอาดได้ทั้งพื้นผิวเรียบอย่างผนังตู้ ใบไม้น้ำที่มีลักษณะเป็นฝอย และหินที่ผิวขรุขระ

อย่างไรก็ตาม ปลาอยู่รอดด้วยตะไคร่อย่างเดียวไม่ได้ จึงควรให้อาหารคุณภาพดีหลากหลายชนิด เช่น อาหารเจล Repashy อาหารเม็ดแบบแผ่นจมน้ำ ไรทะเลแช่แข็งผสมสไปรูลินา และผักลวก หากให้อาหารอย่างดี ปลาโตเต็มวัยก็มีแนวโน้มจะเริ่มผสมพันธุ์มากขึ้น2

ในแง่พฤติกรรม ปลาในสกุล Sewellia อาจเป็นปลาที่ข่มตัวอื่นมากที่สุดในกลุ่มโลชท้องดูด แม้โดยทั่วไปจะไม่ก้าวร้าวกับปลาที่หน้าตาต่างจากตัวเอง

ปลาที่อาจเลี้ยงร่วมได้ ได้แก่ ปลาตระกูลปลาตะเพียนขนาดเล็กที่ว่ายในมวลน้ำ เช่น Tanichthys, Danio, Devario และ Rasbora ปลาบู่ลำธารในสกุล Rhinogobius, Sicyopterus และ Stiphodon รวมถึงปลาหนังที่ชอบกระแสน้ำ เช่น Glyptothorax, Akysis และ Hara

ปลาโลชบางชนิดในวงศ์ Nemacheilidae, Balitoridae และ Gastromyzontidae ก็เหมาะสม แต่บางชนิดไม่เหมาะ จึงควรศึกษาข้อมูลชนิดที่เลือกให้ละเอียดก่อนซื้อ

อย่างไรก็ตาม ปลา gastromyzontid ที่มีรูปร่างคล้ายกันแต่ไม่ค่อยกล้า เช่น สกุล Gastromyzon หรือ Hypergastromyzon มักแย่งอาหารและอาณาเขตได้ไม่ดีนัก และหากทรัพยากรเหล่านี้มีจำกัด แม้แต่ปลาในสกุลที่ค่อนข้างแข็งแรงอย่าง Pseudogastromyzon ก็อาจสู้ได้ยาก

ปลาหน้าดินชนิดอื่นก็อาจถูกแย่งจนเสียเปรียบได้ โดยเฉพาะชนิดที่ใช้พื้นที่ส่วนเดียวกันของตู้ เช่น Annamia, Formosania, Homaloptera, Liniparhomaloptera และ Vanmanenia

การเลี้ยงร่วมแบบนี้ควรทำเฉพาะในตู้ขนาดใหญ่ที่จัดโครงสร้างไว้ดีและมีพื้นที่เพียงพอ

ในธรรมชาติปลาในสกุล Sewellia มักอยู่รวมกันเป็นกลุ่มค่อนข้างใหญ่ หากต้องการเห็นพฤติกรรมตามธรรมชาติที่น่าสนใจที่สุด ควรซื้อเป็นกลุ่ม 6 ตัวขึ้นไป

ปลาชนิดนี้หวงอาณาเขตในระดับหนึ่ง โดยบางตัวหวงพื้นที่ของตัวเอง (ซึ่งมักเป็นจุดหากินที่ดีที่สุด) มากกว่าตัวอื่น ดูเหมือนว่าจะเกี่ยวข้องกับเพศ โดยปกติตัวผู้จะเป็นฝ่ายข่ม

การต่อสู้แย่งความเป็นใหญ่ดูสนุก และมักเกิดในท่าหันท้องเข้าหากัน โดยทั้งสองตัวยกลำตัวขึ้นจากพื้นจนเกือบตั้งตรง

การซื้อหลายตัวยังช่วยลดโอกาสที่ปลาตัวรองตัวใดตัวหนึ่ง (หรือหลายตัว) จะถูกรังแกอยู่ตัวเดียว และทำให้ทั้งกลุ่มตื่นตกใจน้อยลงเมื่อมีความเคลื่อนไหวนอกตู้1

ปลาชนิดนี้อยู่ร่วมกับปลารวมที่นิสัยสงบส่วนใหญ่ได้ดี หากมีขนาดใกล้เคียงกันและไม่ตอดครีบ มีการเลี้ยงร่วมกับปลาทอง ปลาออกลูกเป็นตัว กุ้ง หอย ปลาเตตร้า ปลาดานิโอ และปลาที่ว่ายเป็นฝูงชนิดอื่น ๆ โดยไม่มีปัญหา โดยทั่วไปปลาผีเสื้อติดหินอยู่ในตู้รวมได้ดี แต่บางครั้งตัวผู้จะต่อสู้กันเองหากตู้มีที่หลบซ่อนไม่เพียงพอ

ควรเลี้ยงตัวเดียว หรือเป็นกลุ่มตั้งแต่ 3 ตัวขึ้นไป หากเลี้ยง 2 ตัว ตัวที่แข็งแรงกว่าอาจรังแกตัวที่อ่อนแอกว่าเพื่อแย่งอาหารหรืออาณาเขต ตัวผู้จะปะทะกัน วนไปวนมาพยายามขึ้นไปอยู่บนตัวคู่ต่อสู้ แต่ไม่ทำให้บาดเจ็บ เพื่อลดความก้าวร้าว ให้เพิ่มของตกแต่งหรือไม้น้ำเพื่อบังสายตา2

ลักษณะภายนอกที่เห็นชัดที่สุดคือรูปทรงของหัวและลำตัวเมื่อมองจากด้านบน ตัวเมียมีลำตัวค่อนข้างกว้าง และจะงอยปากต่อเนื่องเกือบเป็นแนวเดียวกับครีบอก

ตัวผู้ตัวเพรียวกว่า จะงอยปากเป็นทรงเหลี่ยมกว่ามาก และครีบอกยื่นออกจากลำตัวเกือบเป็นมุมฉาก

ตัวผู้ที่โตเต็มวัยพร้อมผสมพันธุ์ยังมีปุ่มนิ่มนูนขึ้นเรียงเป็นแถวบนส่วนหน้าของก้านครีบอก 5–6 ก้านแรก ซึ่งในวงการปลาสวยงามเรียกว่า 'รั้ว' (fences) และมีแถวปุ่มเพิ่มเติมบนด้านบนของหัวด้วย1

ตัวเมียมักมีหัวกว้างกว่าและลำตัวอ้วนกว่า ส่วนตัวผู้มีโครงร่างเป็นหยักเล็กน้อยตรงโคนครีบอกบริเวณใกล้ "ไหล่"2

อาจกล่าวได้ว่าปลาในสกุล Sewellia เพาะพันธุ์ในตู้ปลาได้ง่ายที่สุดในบรรดาปลาโลชทั้งหมด และเพาะพันธุ์สำเร็จแล้วหลายชนิด

รายงานในช่วงแรกส่วนใหญ่เล่าถึงการพบลูกปลาที่ถูกดูดเข้าไปในกรองนอกตู้แบบถัง (canister) ในตู้ที่จัดแบบลำธารบนเขาตามที่อธิบายไว้ข้างต้น (ดูหัวข้อ 'การดูแล') หรือพบลูกปลาจำนวนไม่มากที่รอดอยู่ในตู้รวมที่เซ็ตมานาน

อย่างไรก็ตาม การทดลองในภายหลังแสดงให้เห็นว่าสามารถเพาะได้ลูกปลาจำนวนมากในตู้ที่จัดอย่างเรียบง่ายมาก โดยใช้ปลาโตเต็มวัยเป็นกลุ่ม

สิ่งที่อาจสำคัญที่สุดในการเพาะพันธุ์แบบควบคุมคือการจัดวัสดุปูพื้นที่เหมาะสมและเซ็ตมานานจนสมบูรณ์

กรวดแม่น้ำทรงกลมขนาดใหญ่เหมาะที่สุด เพราะซอกหลืบจำนวนมากทำให้ไข่พัฒนาอยู่ข้างในได้โดยไม่ถูกพ่อแม่ปลากิน และเป็นที่หลบภัยให้ลูกปลาจนโตพอจะรอดจากการถูกกิน

เศษอินทรีย์ที่มักสะสมอยู่ในพื้นแบบนี้ยังเป็นอาหารของจุลชีพ ซึ่งลูกปลาจะกินจุลชีพเหล่านั้นอีกต่อหนึ่ง

ของตกแต่งอื่น ๆ อาจมีหินผิวเรียบที่มีตะไคร่เกาะไว้สำหรับพ่อแม่ปลา และกรองฟองน้ำที่ใช้ปั๊มลมเพื่อเติมออกซิเจนและเป็นพื้นผิวให้เล็มกินเพิ่มเติม

กรองแบบนี้มีข้อดีเพิ่มเติมคือไข่และลูกปลาจะไม่ถูกดูดเข้าไป

ดูเหมือนว่าสามารถกระตุ้นการวางไข่ได้โดยเพิ่มอุณหภูมิเป็น 25–26 °C ระยะหนึ่ง แล้วจึงเปลี่ยนน้ำด้วยน้ำที่เย็นกว่า แม้ว่าในหลายกรณีแค่เปลี่ยนน้ำเย็นอย่างเดียวก็เพียงพอแล้ว

ตัวผู้เป็นฝ่ายเริ่มเกี้ยวพาราสี โดยกระพือครีบอวดและไล่ตัวเมีย

เมื่อตัวเมียดูพร้อมรับ พฤติกรรมของตัวผู้จะเปลี่ยนไป โดยว่ายวนรอบคู่ ใช้ปากแตะด้านบนลำตัวตัวเมีย และดันหัวเข้าที่ลำตัวตัวเมีย ดูเหมือนพยายามดันให้ตัวเมียหลุดออกไปในมวลน้ำ

ในการผสมพันธุ์ ปลาทั้งคู่จะลอยขึ้นไปในมวลน้ำโดยครีบอกเกี่ยวพันกัน แล้วปล่อยไข่และน้ำเชื้อลงในกระแสน้ำโดยตรง มักเป็นบริเวณที่กระแสน้ำแรงที่สุด

คาดว่าในธรรมชาติวิธีนี้ช่วยให้ไข่กระจายไปทางท้ายน้ำได้อย่างมีประสิทธิภาพ ทำให้ลูกปลาเติบโตในน้ำที่สงบกว่า ก่อนจะอพยพขึ้นต้นน้ำไปรวมกับปลาโตเต็มวัยเมื่อใกล้เข้าสู่วัยเจริญพันธุ์

ในการทดลองครั้งหนึ่ง มีการจัดชามเปิดที่ใส่กรวดและไหมพรมวางไข่ (mop) ให้ปลา S. lineolata โตเต็มวัยหนึ่งคู่ และปลาก็วางไข่ในนั้น ซึ่งชี้ว่าในธรรมชาติการวางไข่อาจเกิดขึ้นตามโอกาส โดยขึ้นอยู่กับสภาพแวดล้อมในระดับหนึ่ง

ดูเหมือนยังไม่มีการบันทึกระยะเวลาฟักไข่ของ Sewellia แต่เมื่อเห็นลูกปลาแล้ว สิ่งสำคัญคือต้องให้อาหารที่มีขนาดเหมาะสม

อินฟูโซเรียเป็นอาหารเริ่มต้นที่ดี ตามด้วยลูกไรทะเลแรกฟัก ไมโครเวิร์ม ฯลฯ เมื่อเห็นลูกปลาออกหากินเหนือพื้นตู้ได้ชัดเจน

รูปร่างของลูกปลาแบนข้างน้อยกว่าปลาโตเต็มวัย และในช่วงแรกมีหนวดเล็ก ๆ ซึ่งจะค่อย ๆ หดลงเมื่อโตขึ้น

ครีบอกและครีบท้องในช่วงแรกยังค่อนข้างสั้น ทำให้ลูกปลายังเกาะพื้นผิวแบบปลาโตเต็มวัยไม่ได้ แต่จะใช้เวลาทั้งหมดอยู่บนพื้นหรือในวัสดุปูพื้นแทน

ดูเหมือนพ่อแม่ปลาจะไม่กินลูกปลาเมื่อลูกปลายาวประมาณ 5 มม. ขึ้นไป และสามารถเลี้ยงรวมกันต่อได้หากต้องการ ในตู้รวมที่ใช้กรองนอกตู้ ควรระวังเมื่อล้างกรอง เพราะมักพบลูกปลาอยู่ข้างใน1

ปลาที่ขายตามร้านส่วนใหญ่เป็นปลาวัยอ่อนซึ่งแยกเพศได้ยาก หากต้องการเพาะพันธุ์จึงควรซื้อเป็นกลุ่ม 6 ตัวขึ้นไป ผู้เลี้ยงหลายคนเพาะพันธุ์สำเร็จในตู้ที่เซ็ตมานานจนสมบูรณ์ ซึ่งมีขี้ตะกอน (mulm) อินฟูโซเรีย ตะไคร่ และที่หลบซ่อนจำนวนมาก และอาจมีกองหินให้ลูกปลาพุ่งเข้าไปหลบด้านใต้ ควรให้พ่อแม่ปลาได้กินอาหารอย่างเพียงพอ และหุ้มช่องดูดน้ำเข้ากรองด้วยฟองน้ำกันดูด เพื่อไม่ให้ลูกปลาถูกดูดเข้าไป

ลูกปลาตัวจิ๋วกินอินฟูโซเรีย หนอนน้ำส้มสายชู (vinegar eel) ไมโครเวิร์ม ลูกไรทะเลมีชีวิต และอาหารผงสำหรับลูกปลา เพื่อเพิ่มอัตรารอด สามารถแยกลูกปลาไว้ในกล่องเพาะพันธุ์เพื่อป้องกันไม่ให้ถูกปลาตัวอื่นกิน2

เป็นปลาท้องถิ่นของเวียดนาม โดยมีรายงานพบในจังหวัดถัวเทียน-เว้ (ลุ่มแม่น้ำเฮือง) กวางนาม (แม่น้ำทูโบน) กวางหงาย (แม่น้ำจ่าขุกและแม่น้ำเว) และบิ่ญดิ่ญ (แม่น้ำอานเหลา)

แหล่งที่พบตัวอย่างต้นแบบ (type locality) ระบุไว้ว่า 'Cochinchine' ซึ่งคาดว่าหมายถึงภูมิภาคโคชินไชนาที่ครอบคลุมทางตอนใต้ของประเทศ

Rainboth (1996) รายงานว่าพบปลาชนิดนี้ที่น้ำตกคอนในแม่น้ำโขงฝั่งลาว ใกล้พรมแดนกัมพูชา และดูเหมือนว่าจะพบได้ในลำธารบนเขาบางสายในบริเวณนั้น

สีและลวดลายอาจแตกต่างกันไปบ้างตามแหล่งที่จับมา แต่ทุกตัวมีลักษณะพื้นฐานเหมือนกัน1

พบดั้งเดิมในเขตร้อนของเวียดนาม ลาว และกัมพูชา2

พบเฉพาะในต้นน้ำและลำน้ำสาขาที่ตื้น ไหลเชี่ยว และมีออกซิเจนสูง ลักษณะเป็นช่วงน้ำตื้นไหลกระเพื่อมผ่านหิน (riffle) และช่วงน้ำไหลเรียบ (run) ซึ่งบางแห่งมีแอ่งน้ำหรือน้ำตกขั้นบันไดคั่นอยู่

พื้นท้องน้ำมักเป็นชั้นหินดาน ทราย และกรวด มีก้อนหินใหญ่ระเกะระกะ และแม้พืชริมตลิ่งมักขึ้นหนาแน่น แต่โดยทั่วไปไม่มีไม้น้ำ

แหล่งอาศัยที่เหมาะที่สุดมีน้ำใสและอิ่มตัวด้วยออกซิเจน ซึ่งเมื่อรวมกับแสงแดดจะทำให้เกิดไบโอฟิล์มหนาแน่นปกคลุมพื้นผิวใต้น้ำ

ในช่วงที่ฝนตกหนัก ลำธารบางสายอาจขุ่นชั่วคราวจากตะกอนที่ถูกกระแสน้ำซึ่งไหลแรงขึ้น (บางครั้งถึงขั้นเชี่ยวกราก) และระดับน้ำที่สูงขึ้นพัดพาขึ้นมา

ที่จุดหนึ่งในต้นน้ำทูโบน มีการเก็บปลาชนิดนี้ได้จากช่วงแม่น้ำที่ไหลเร็วมาก (มากกว่า 1 เมตรต่อวินาที) กว้างราว 80 เมตร และน้ำขุ่น

บริเวณนั้นมีแก่งหินเรียงเป็นช่วง ๆ และแอ่งน้ำลึกที่มีพื้นทราย และยังเก็บปลาได้จากแอ่งหินริมฝั่งที่ไม่ได้เชื่อมกับลำน้ำหลักด้วย1

ปลาผีเสื้อติดหินอาศัยอยู่ในช่วงน้ำตื้นไหลกระเพื่อม แก่งน้ำเชี่ยว และแอ่งน้ำที่ไหลช้ากว่าซึ่งอยู่ระหว่างช่วงเหล่านั้น แหล่งอาศัยตามธรรมชาติมักมีหินจำนวนมากและพืชน้อย ลำตัวถูกออกแบบมาให้เกาะหินได้แน่นและทนต่อแก่งน้ำที่ไหลเชี่ยว เนื่องจากฝนตกหนักอาจกวนตะกอนและทำให้ค่าน้ำแปรปรวน ปลาชนิดนี้จึงค่อนข้างอึดและรับมือกับสภาพแวดล้อมได้หลากหลาย2

S. lineolata ถูกบันทึกครั้งแรกโดย Diard กว่า 150 ปีก่อนจะถูก 'ค้นพบใหม่' ในช่วงต้นทศวรรษ 1990

ปลาชนิดนี้เริ่มเข้าสู่ตลาดปลาสวยงามในช่วงกลางทศวรรษ 2000 และกลายเป็นหนึ่งในปลาวงศ์ balitorid ที่ได้รับความนิยมมากในวงการอย่างรวดเร็ว เพราะลวดลายบนลำตัวที่สวยงามและเพาะพันธุ์ได้ง่าย

ยังถูกขายในชื่อ 'reticulated hillstream loach', 'Vietnamese hillstream loach' และ 'gold ring butterfly sucker'

แยกออกจากชนิดอื่นในสกุลเดียวกันได้ง่าย เพราะมีแถบสีเข้ม 3–5 แถบบนลำตัวที่เห็นเด่นชัด และยังแยกได้จากลักษณะต่อไปนี้ประกอบกัน: ส่วนท้ายของครีบคู่มีแถบวงซ้อนกันที่ชัดเจน 1–2 แถบ; จุดเริ่มของครีบท้องอยู่ใต้จุดเริ่มของครีบหลัง; จุดเริ่มของครีบอกอยู่ถัดไปทางด้านหลังของมุมปาก; ครีบท้องยาวถึงจุดเริ่มของครีบก้น; ครีบอกของตัวผู้มีปุ่มเล็กละเอียดและนิ่มนูนขึ้นเป็นหย่อมเล็ก ๆ; ปุ่มบนก้านครีบอกที่ไม่แตกแขนงไม่ขยายใหญ่; ไม่มีแอ่งรอบปาก และไม่มีรอยพับหนังระหว่างเยื่อ oropectoral กับผิวด้านล่างของหัว; เกล็ดบนเส้นข้างลำตัว 38–49 เกล็ด

ในแง่สัณฐานวิทยา ชนิดที่ได้รับการบรรยายแล้วซึ่งคล้ายที่สุดคือ S. speciosa แต่ชนิดนั้นมีลวดลายเป็นจุดซึ่งต่างจากลายแถบ ในความเป็นจริงจึงแยกได้ง่าย

ก่อนช่วงกลางทศวรรษ 1990 S. lineolata เป็นชนิดเดียวในสกุลนี้ แต่การสำรวจสัตว์น้ำจืดในเวียดนามและลาวที่เพิ่มขึ้นทำให้ค้นพบอนุกรมวิธานใหม่หลายหน่วย ซึ่งหลายชนิดยังไม่ได้รับการบรรยาย

ชนิดแรกที่เพิ่มเข้ามาคือ S. marmorata (Serov, 1996) ตามด้วยการบรรยายอีกสี่ชนิดในงานทบทวนของ Roberts ในปี 1998

Roberts จัดให้ชนิดที่โตได้ใหญ่กว่าและมีครีบท้องค่อนข้างสั้น (S. elongata และ S. diardi) อยู่ในสกุลย่อยใหม่ของเขาคือ Diardichthys

อย่างไรก็ตาม Freyhof และ Serov (2000) พบว่า S. marmorata และ S. patella มีลักษณะประกอบกันที่เข้าได้กับทั้งสองสกุลย่อย ปัจจุบัน Diardichthys จึงถือเป็นชื่อพ้องของ Sewellia

สกุลนี้วินิจฉัยได้จากลักษณะต่อไปนี้ประกอบกัน ตาม Freyhof และ Serov (2000): หัวและลำตัวแบนลงด้านล่าง หางแบนข้าง; ลำตัวลึกที่สุดที่จุดเริ่มของครีบหลัง; ลำตัวกว้างที่สุดที่ปลายฐานครีบอก; ผิวด้านล่างทั้งหมดของครีบคู่ หัว และลำตัว รวมกันเป็นแผ่นดูดที่ยาวไปจนถึงปลายครีบท้อง; ครีบอกมีก้านครีบไม่แตกแขนง 1 ก้านและก้านครีบแตกแขนง 19–26 ก้าน ครีบท้องมีก้านครีบไม่แตกแขนง 1 ก้านและก้านครีบแตกแขนง 18–21 ก้าน; ครีบอกยาวเลยจุดเริ่มของครีบท้อง; ก้านครีบท้องสองก้านสุดท้ายไม่โผล่ทางด้านล่าง แต่พับขึ้นด้านบนและแนบกับข้างลำตัว รวมกับแผ่นเนื้อหนาที่ส่วนท้ายของฐานครีบท้อง (ตรงที่ครีบท้องติดกับข้างลำตัว) เป็นลิ้นครีบท้อง (pelvic valve); ช่องเหงือกเล็กกว่าเส้นผ่านศูนย์กลางตา ปิดด้วยแผ่นเยื่อนูนสองด้านที่วางเฉียงในแนวตั้ง; ช่องเหงือกอยู่เหนือฐานครีบอกทั้งหมด; ปากเล็กมากและโค้งมาก; แผ่นปิดจะงอยปาก (rostral cap) ต่อเนื่องกับริมฝีปากบน; ขากรรไกรบนยื่นเลยขากรรไกรล่าง; มีหนวดจะงอยปากสั้นสองคู่และหนวดขากรรไกรบนหนึ่งคู่; หนวดจะงอยปากมีฐานที่ขยายออกทางด้านในและมีปุ่มเล็ก ๆ (papillae) ซึ่งบางส่วนอยู่ติดหรือซ้อนทับแอ่งบนผิวด้านล่างของหัว; แอ่งเหล่านี้ไม่เชื่อมต่อกัน; ฐานของหนวดสองเส้นหน้าเชื่อมติดกัน; หนวดจะงอยปากเชื่อมกับหัวทางด้านข้างด้วยรอยพับหนังเล็ก ๆ; หนวดขากรรไกรบนสั้นและเป็นเส้นฝอย มีปุ่มเล็ก ๆ ไม่กี่ปุ่ม

ปลาในสกุล Sewellia มีสัณฐานพิเศษที่ปรับตัวให้อยู่ในน้ำไหลเชี่ยว ครีบคู่แผ่ในแนวราบ หัวและลำตัวแบน และก้านครีบท้องสองก้านสุดท้ายรวมกับแผ่นเนื้อที่ฐานครีบเป็น 'ลิ้นครีบท้อง'

ลักษณะเหล่านี้รวมกันเป็นถ้วยดูดที่ทรงพลัง ทำให้ปลาเกาะพื้นผิวแข็งได้แน่น ความสามารถในการว่ายในมวลน้ำลดลงมาก ปลาจึง 'คลาน' ข้ามและลอดใต้ก้อนหินแทน

ปัจจุบันวงศ์ Gastromyzontidae ถือว่าเป็นวงศ์ที่ถูกต้องตาม Kottelat (2012)

วงศ์นี้ประกอบด้วยหลายสกุลที่เคยถูกจัดไว้ในหลายวงศ์และวงศ์ย่อย ล่าสุดคือ Balitoridae โดยสกุลที่รู้จักกันดีที่สุดในวงการปลาสวยงาม ได้แก่ Beaufortia, Formosania, Gastromyzon, Pseudogastromyzon, Hypergastromyzon, Liniparhomaloptera, Sewellia และ Vanmanenia1

• Cuvier, G. and A. Valenciennes (1846). Histoire naturelle des poissons Tome dix-huitième. Bertrand, Paris, i-xix + 2 pp. + 1-505 + 2 pp.
• Freyhof, J. (2003). Sewellia albisuera, a new balitorid loach from Central Vietnam (Cypriniformes: Balitoridae). Ichthyological Exploration of Freshwaters 14(3), 225-230
• Freyhof, J. and D. V. Serov (2000). Review of the genus Sewellia with description of two new species from Vietnam (Cypriniformes: Balitoridae). Ichthyological Exploration of Freshwaters 11(3), 217-240
• Kottelat, M. (1990). Indochinese nemacheilines. A revision of nemacheiline loaches (Pisces: Cypriniformes) of Thailand, Burma, Laos, Cambodia and southern Viet Nam. Verlag Dr. Friedrich Pfeil, München, Germany, 1-262
• Kottelat, M. (1994). Rediscovery of Sewellia lineolata in Annam, Viet Nam (Teleostei: Balitoridae). Zoologische Mededelingen (Leiden) 68(1), 109-112
• Müller, A. (2010). Flossensauger der Gattung Sewellia Teil II - gezielte Nachzucht von Sewellia lineloata. Amazonas 29, 44-49
• Rainboth, W. J. (1996). Fishes of the Cambodian Mekong. FAO Species Identification Field Guide for Fishery Purposes. FAO, Rome, 1-265
• Roberts, T. R. (1998). Systematic revision of the balitorid loach genus Sewellia of Vietnam and Laos, with diagnoses of four new species. Raffles Bulletin of Zoology 46(2), 271-288
• Strozyk, F. (2010). Flossensauger der Gattung Sewellia Teil I - Haltung und extensive Vermehrung. Amazonas 29, 38-43
• Serov, D. V. (1996). Gebirgsvietnam: Natur, Menschen und Fische. Datz 1996(3), 190-193
• Kottelat, M. (2012). Conspectus cobitidum: an inventory of the loaches of the world (Teleostei: Cypriniformes: Cobitoidei). Raffles Bulletin of Zoology Supplement 26, 1-199
• Kottelat, M. (2013). The fishes of the inland waters of southeast Asia: a catalogue and core bibliography of the fishes known to occur in freshwaters, mangroves and estuaries. The Raffles Bulletin of Zoology Supplement 27, 1-6631