โทรเฟียส ดูบอยซี่

ปลาหมอจุดขาว Tropheus duboisi เป็นปลาเฉพาะถิ่นของทะเลสาบแทนกันยิกา (Tanganyika) พบตามแนวหินในน้ำที่ลึกกว่าปลาชนิดอื่นในสกุลเดียวกัน ปลาวัยอ่อนมีจุดสีขาวหรือฟ้าอ่อนบนลำตัวสีดำสนิท เมื่อโตขึ้นจุดจะจางหายไป ลำตัวกลายเป็นสีดำอมน้ำเงินและมีแถบตั้งสีเหลืองหรือสีขาว เช่นเดียวกับปลาชนิดอื่นในสกุลนี้ ปลาชนิดนี้เป็นโรคท้องบวม (bloat) ได้ง่ายมาก และไม่เหมาะสำหรับผู้เริ่มเลี้ยง1

ตู้ขนาด 120 x 30 x 30 ซม. (110 ลิตร) สำหรับเลี้ยงตัวเดียว หากเลี้ยงเป็นฝูงต้องใช้ตู้ที่ใหญ่กว่านี้มาก (ดูด้านล่าง)1

• อุณหภูมิ: 23–27 °C
• ค่า pH: 8.0–9.5
• ความกระด้าง (GH): 8–25 dGH1

ผู้เลี้ยงจำนวนมากเลี้ยงปลาสกุล Tropheus ในตู้โล่งเพื่อลดพฤติกรรมหวงอาณาเขต แต่ก็สามารถเลี้ยงในตู้ที่จัดตกแต่งได้เช่นกัน หากต้องการตกแต่งตู้ ให้ใช้หินวางซ้อนกันเป็นกองเพื่อให้เกิดโพรงและที่หลบซ่อนจำนวนมาก สลับกับพื้นที่โล่งไว้ให้ปลาว่ายน้ำ ไม่ว่าจะจัดตู้แบบใด ควรใช้ทรายเป็นวัสดุปูพื้น และต้องให้น้ำมีออกซิเจนเพียงพอ1

ปลากินอาหารได้แทบทุกชนิดที่ให้ แต่อาหารหลักควรเป็นพืชผัก เช่น อาหารแผ่นผสมสาหร่ายสไปรูลินา ผักโขมลวก สาหร่ายโนริ เป็นต้น อาจให้อาหารสดและอาหารแช่แข็งเสริมในปริมาณเล็กน้อย ห้ามให้หัวใจวัวหรือเนื้อสัตว์ชนิดอื่นโดยเด็ดขาด เพราะจะรบกวนระบบย่อยอาหารของปลากลุ่มนี้1

ปลาชนิดนี้ค่อนข้างมีชื่อเสียงว่าดุร้าย แต่ความจริงไม่ได้เป็นเช่นนั้น ปลาค่อนข้างสงบต่อปลาต่างชนิด แต่จะทะเลาะกับปลาชนิดเดียวกัน อย่างไรก็ตาม ปลาว่ายน้ำปราดเปรียวมาก จึงไม่ควรเลี้ยงร่วมกับปลาที่ขี้อาย ปลาที่อาจเลี้ยงร่วมได้ ได้แก่ ปลาในสกุล Julidochromis, Eretmodus และ Tanganicodus เพราะต้องการอาหารคล้ายกับปลาสกุล Tropheus

การเลี้ยง T. duboisi เป็นฝูงเดี่ยวชนิดให้อยู่กันอย่างสงบนั้นค่อนข้างยาก ในธรรมชาติปลาไม่ได้อยู่รวมเป็นฝูง และในตู้ปลามักจะต่อสู้กันเองจนกว่าจะเกิดลำดับชั้นทางสังคมตามธรรมชาติ แต่หากเลี้ยงเป็นกลุ่มเล็ก (5-6 ตัว) ปลาจะปรับตัวเข้าหากันได้ยาก และอาจสู้กันจนตายได้ จึงมักแนะนำให้ซื้อมาเลี้ยงเป็นกลุ่ม 15-20 ตัว เพื่อลดพฤติกรรมหวงอาณาเขต มีกรณียกเว้นอยู่บ้าง โดยเคยพบปลาสกุล Tropheus กลุ่มเล็กหรือแม้แต่คู่เดียวอยู่ร่วมกันได้อย่างสงบ แต่ก็เป็นเพียงข้อยกเว้นเท่านั้น

ปัญหาหลักของการเลี้ยงปลาสกุล Tropheus เป็นฝูงให้ประสบความสำเร็จจึงอยู่ที่ค่าใช้จ่ายและขนาดตู้ โดยตู้ขนาด 150 x 45 x 45 ซม. เป็นขนาดขั้นต่ำสำหรับเลี้ยงเป็นฝูง หากเลี้ยงเป็นฝูงใหญ่ ปฏิสัมพันธ์ทางสังคมระหว่างปลาจะน่าสนใจมาก ห้ามนำปลาตัวใหม่ใส่เข้าไปในฝูง Tropheus ที่อยู่กันลงตัวแล้วโดยเด็ดขาด เพราะปลาตัวใหม่จะไม่ได้รับการยอมรับ1

แยกเพศได้ยาก มีความแตกต่างเล็กน้อยในด้านอัตราการเจริญเติบโตและรูปร่าง แต่วิธีเดียวที่แน่นอนคือการตรวจดูปุ่มเพศ (genital papillae) ของปลา ซึ่งแนะนำให้ทำเฉพาะผู้ที่มีความชำนาญเท่านั้น ปุ่มเพศของตัวผู้จะแหลม ส่วนของตัวเมียจะมน1

เพาะพันธุ์ได้ เป็นปลาที่ตัวเมียอมไข่ไว้ในปาก ควรจัดตู้ตามที่อธิบายไว้ข้างต้น แนะนำให้ซื้อปลาเล็ก 20-30 ตัวมาเลี้ยงให้โตไปพร้อมกัน เนื่องจากปลาโตเต็มวัยมีราคาสูง หากเป็นไปได้ควรเลือกปลาที่เพาะในตู้ เพราะปลาจากธรรมชาติมักอ่อนแอกว่า ดุกว่า และราคาแพงกว่ามาก การได้ฝูงที่ลงตัวพอดีเป็นเรื่องยาก และปลาบางตัว (โดยเฉพาะตัวผู้ที่เป็นรอง) อาจตายไป อีกวิธีหนึ่งคือคัดตัวผู้ที่เป็นจ่าฝูงออกเมื่อปลาเริ่มโต จนกว่าจะได้สัดส่วนเพศตามต้องการ หากต้องการเลี้ยงตัวผู้มากกว่าหนึ่งตัว ควรให้อาณาเขตตัวละประมาณ 60 ซม. และแต่ละอาณาเขตต้องมีกองหินที่ตัวผู้จะคอยปกป้อง ควรเลี้ยงตัวเมีย 6-10 ตัวต่อตัวผู้หนึ่งตัว หากในตู้มีตัวผู้หลายตัวแต่มีกองหินเพียงกองเดียวหรือเป็นแนวต่อเนื่องกัน จะมีตัวผู้เพียงตัวเดียวที่ขึ้นเป็นจ่าฝูงและผสมพันธุ์กับตัวเมีย

ปลาจะวางไข่กลางน้ำ โดยมักอยู่เหนือก้อนหิน ระหว่างวางไข่ ตัวเมียอาจอมไข่เข้าปากก่อนที่ไข่จะตกถึงพื้น หรือปล่อยให้ไข่ตกลงไปในซอกหินแล้วค่อยเก็บขึ้นมา จากนั้นตัวเมียจะใช้ปากดุนช่องเพศของตัวผู้ ตัวผู้จะปล่อยน้ำเชื้อเข้าไปในปากตัวเมียโดยตรงเพื่อผสมกับไข่ ตัวเมียอาจอมไข่ 5-15 ฟองไว้นานกว่า 4 สัปดาห์ก่อนปล่อยลูกปลาที่ว่ายน้ำได้เองออกมา ในช่วงนี้ตัวเมียมักยังกินอาหารอยู่ และสังเกตได้ง่ายจากปากที่ตุ่ยออกมา

หากตัวเมียเครียดมากเกินไป อาจคายไข่ออกก่อนกำหนดหรือกินไข่ จึงต้องระมัดระวังหากตัดสินใจย้ายปลา แต่ไม่แนะนำให้ย้ายสำหรับปลาสกุล Tropheus เพราะหากตัวเมียแยกจากฝูงนานเกินไป จะเสียตำแหน่งในลำดับชั้นของฝูง และอาจถูกรุมทำร้ายอย่างรุนแรงเมื่อนำกลับเข้าไป ในทางกลับกัน หากปล่อยตัวเมียไว้ในตู้หลัก ก็อาจสูญเสียลูกปลาไปเกือบทั้งหมดเพราะถูกปลาตัวอื่นรังควาน หากย้ายตัวเมียออกไปจริง เมื่อนำกลับเข้าตู้ ให้ปิดไฟตู้และคลุมตู้ด้วยผ้าห่มไว้สักสองสามชั่วโมง

ผู้เพาะพันธุ์ส่วนใหญ่ที่ต้องการอนุบาลลูกปลาจำนวนมากด้วยวิธีเทียม จะเขี่ยลูกปลาออกจากปากแม่ปลาเมื่ออายุได้ 2 สัปดาห์ แล้วอนุบาลต่อจากนั้น แต่วิธีนี้เหมาะสำหรับผู้ที่มีความชำนาญเท่านั้น เมื่อลูกปลาว่ายน้ำได้เอง จะมีขนาดใหญ่พอที่จะกินลูกไรทะเลแรกฟัก ไมโครเวิร์ม และอาหารผงได้ หากปล่อยลูกปลาไว้กับแม่ แม่ปลาจะยังคงดูแลลูกต่อไปอีกระยะหนึ่ง โดยลูกปลาจะหลบเข้าไปในปากแม่เมื่อรู้สึกถูกคุกคาม1

พบตามแนวหินในน้ำที่ลึกกว่าปลาชนิดอื่นในสกุลเดียวกัน1

เช่นเดียวกับปลาชนิดอื่นในสกุลนี้ Tropheus duboisi ถือเป็นปลาที่ค่อนข้างเข้าใจยากในวงการปลาสวยงาม และแม้จะได้รับความนิยม แต่ก็ไม่เหมาะสำหรับผู้เริ่มเลี้ยง มีการถกเถียงกันมากว่าควรเลี้ยงในตู้ปลาอย่างไรจึงจะดีที่สุด และบางประเด็นก็ยังเถียงกันอยู่จนถึงทุกวันนี้ วิธีที่ระบุไว้ในที่นี้เป็นวิธีที่ยอมรับกันโดยทั่วไป แต่ในความเป็นจริง วิธีที่ได้ผลกับผู้เลี้ยงคนหนึ่งอาจไม่ได้ผลกับอีกคนหนึ่ง สิ่งหนึ่งที่เป็นจริงเสมอคือ คุณภาพน้ำสำคัญที่สุดสำหรับตู้ Tropheus เพราะปลากลุ่มนี้เป็นโรคท้องบวม (bloat) ได้ง่ายมาก

ปลาวัยอ่อนของชนิดนี้สวยงามมาก มีลวดลายจุดสีขาวหรือฟ้าอ่อนบนลำตัวสีดำสนิท เมื่อโตขึ้นสีนี้จะจางลงเป็นสีดำอมน้ำเงินและมีแถบตั้งสีเหลืองหรือสีขาวพาดลำตัว มีปลาหลายสายพันธุ์ท้องถิ่น (ตามแหล่งที่พบ) ให้เลือก แน่นอนว่าไม่ควรเลี้ยงรวมกันในตู้เดียว เพราะจะผสมข้ามกันได้ง่าย1