10 loài cá nước ngọt hoàn hảo cho bể thủy sinh

Người ta mê cây thủy sinh một phần vì vẻ đẹp tự nhiên của cây làm cá và tép trông đẹp hẳn lên. Có những loài chỉ chịu bộc lộ tập tính riêng khi sống giữa một khu rừng lá, thân và rễ. Bình thường bạn sẽ khó thấy những tập tính đó. Nếu bạn cũng mê cây thủy sinh, thử ghép cây với 10 loài cá hợp bể cây dưới đây rồi xem mình thích loài nào nhất.

1. Cá mũi voi (Gnathonemus petersii)

Mở đầu danh sách bằng một loài cá lạ, ít người chơi nuôi thì có thể bạn sẽ bất ngờ. Loài này ít người nuôi một phần vì nó dài tới 23 cm. Nó còn hay giữ lãnh thổ với các loài mormyrid phát điện yếu khác, kể cả với đồng loại. Thêm một điểm trừ nữa là cá mũi voi sống về đêm rất rõ. Nó thường chỉ ra kiếm ăn sau khi tắt đèn. Bạn vẫn có thể dụ nó ra nhiều hơn bằng cách giảm sáng bể sớm hơn trong ngày, đặt thêm hang và trồng cây thật dày.

Tán cây rậm tạo ra những mảng bóng râm lớn. Nhờ có chỗ tối như vậy, cá mũi voi thấy yên tâm và chịu ra ngoài lúc chạng vạng, dùng cái phần phụ giống vòi voi để dò tìm thức ăn. Loài cá châu Phi này sống hòa thuận với những bạn cùng bể cỡ trung bình, tính hiền, như cá sặc ngọc trai, cá khủng long và cichlid Geophagus. Nó không kén ăn và ăn được phần lớn các loại thức ăn tươi giàu đạm. Tuy vậy, bạn nên cho nó ăn thêm một bữa vào ban đêm, vì vào giờ ăn chung nó dễ bị cá khác tranh mất phần.

2. Cá tetra mũi đỏ (Hemigrammus bleheri)

Tetra mũi đỏ dài khoảng 5 cm và là loài cá đàn rất phổ biến ở cửa hàng. Có điều, ở đây không phải chuyện nuôi sáu con cho có. Với bể khoảng 208 lít, bạn nên nhắm tới một đàn lớn 15, 30 hay thậm chí 100 con. Đàn đông như vậy thì bạn mới thấy được kiểu bơi đàn cuốn hút giống như chúng bơi ngoài tự nhiên. Cái mặt đỏ và chiếc đuôi sọc của chúng nổi bật hẳn trên nền cây xanh. Khi cả đàn len lỏi ra vào giữa đám cây, bể trông có chiều sâu hơn, như một khung cảnh thu nhỏ kéo dài mãi không hết.

Tetra mũi đỏ hiền khô, nuôi chung được với nhiều loài cá cộng đồng cùng cỡ. Nhưng nếu bạn muốn có một bể thật ấn tượng trong nhà, cách đáng làm nhất là cho chúng làm nhân vật chính trong một bể trồng cây dày.

3. Cá ăn tảo Xiêm (Crossocheilus spp.)

Bể cây thì lúc nào cũng cần một con cá ăn tảo giỏi. Cá ăn tảo Xiêm (SAE) là một trong những lựa chọn tốt nhất cho bể cỡ trung đến lớn. Đây là thành viên làm việc chăm chỉ trong đội dọn bể. Nó lùng sục không ngừng để tìm thức ăn thừa giấu dưới nền và tảo bám trên lá cây. Thân nó thon, màu bạc ngả nâu, có một sọc đen chạy dọc rất rõ, nhìn thì hơi nhạt nhẽo. Dù vậy, SAE lại là một "trợ thủ" rất được việc. Nó lúc nào cũng phóng tới phóng lui, kéo mắt bạn về phía những cây và con vật nhiều màu hơn trong bể.

SAE hiếu động nên đôi khi nó lùa các loài cá đàn tụm lại với nhau, nhìn càng ấn tượng hơn. Vì thế bạn đừng nuôi chung những con nhỏ hoặc bơi chậm với "ông trùm" dài 15 cm này. Khi trưởng thành, SAE thường bắt đầu giữ lãnh thổ với đồng loại. Nó cũng chuyển sang thích ăn thức ăn cho cá hơn là ăn tảo. Muốn nó quay lại ăn tảo, bạn có thể nhịn cho ăn khoảng một tuần.

4. Cá tetra Congo (Phenacogrammus interruptus)

Khi chọn cá cho bể cây, một câu hỏi rất đáng đặt ra là "con này đứng cạnh cây của mình thì trông có đẹp không?". Nếu muốn cá hòa vào cảnh để người xem tập trung vào cây, bạn có thể chọn loài màu xanh lá hoặc màu trung tính. Còn nếu muốn cá thật nổi, bạn nên tránh những loài có màu giống cây và tìm loài có màu tương phản.

Tetra Congo dài khoảng 8 cm. Nó có bộ vây mềm rủ, trong suốt, cùng các dải ngang màu đỏ cam và xanh lam sáng lên trên nền lá. Con cái không rực rỡ bằng con đực. Dù vậy, bạn vẫn nên cho khá nhiều con cái vào đàn, vì có con cái thì con đực mới lên màu sinh sản đầy đủ cho bạn ngắm. Tetra Congo là loài cá đàn khá năng động. Bạn nên nuôi chung chúng với những loài cùng cỡ, chịu được độ hiếu động của chúng mà không rỉa bộ vây dài, như cá cầu vồng, cá lau kiếng và cá mũi voi đã nói ở trên.

5. Cá Ctenopoma báo (Ctenopoma acutirostre)

Loài cá lạ này còn có tên là cá lá Ctenopoma hay cá lá Congo. Nó rất hợp với bể cây vì thân nó ngụy trang giống một chiếc lá nâu lốm đốm. Lúc mua ở cửa hàng cá có thể còn nhỏ, nhưng khi trưởng thành nó to cỡ một chiếc bánh taco dài 15 cm. Vì vậy bạn nên chuẩn bị bể từ khoảng 208 lít trở lên. Bạn chỉ nên nuôi chung nó với các loài cỡ trung, thân cao, như cá cầu vồng cỡ lớn, tetra Congo, cá ông tiên và các loài cá da trơn hiền. Mấy loài cá nano thì nó sẽ nuốt sạch không chừa con nào.

Bạn sẽ thấy nó lượn cả tầng trên lẫn tầng đáy để tìm trùng huyết, cám viên hoặc thức ăn sống. Loài này khá dễ tìm mua trong giới chơi cá. Nếu bạn muốn nuôi một loài săn mồi kiểu rình phục kích, sống được tới 10–15 năm, thì cứ thử nó.

6. Cá platy variatus Sunset (Xiphophorus variatus)

Platy variatus Sunset là một trong những loài cá đẻ con được ưa chuộng nhất và rất dễ mua ở cửa hàng. Cá đẻ con là những loài đẻ ra cá con thay vì đẻ trứng. Platy Sunset rất nhiều màu và chịu được dải thông số nước rộng, kể cả bể không sưởi. Giá của nó cũng rẻ, hợp với người có ít tiền. Bạn có thể nuôi nó trong bể khoảng 76 lít. Tuy vậy, nên bắt đầu với sáu con trong bể khoảng 110 lít trở lên, vì platy đẻ khá sai.

Platy hợp bể cây vì giống nhiều loài đẻ con khác, nó rất háu ăn. Nó thích rỉa hết vụn thức ăn và tảo trên lá cây. Khi bầy bắt đầu sinh sản, cá con, cá choai và cá lớn đủ mọi kích cỡ đều chui miệng được vào những khe hẹp to nhỏ khác nhau để hút sạch chất hữu cơ ăn được. Những cây lá rậm như dương xỉ nước (water sprite) và Pogostemon stellatus 'octopus' còn là chỗ cho cá bột trốn khỏi những con cá muốn ăn thịt chúng.

7. Cá rìu bạc hay cá rìu thường (Gasteropelecus sternicla)

Có khi bể đã có nhiều cá và cây ở đủ các tầng mà phần trên cùng vẫn trông hơi trống. Lúc đó là lúc cần đến cá rìu bạc. Đây không phải loài cá tầng mặt nhiều màu nhất. Nhưng khi cả đàn bơi cùng nhau hoặc lỡ bị giật mình, ánh đèn phản chiếu trên lớp vảy bóng tạo ra một tia sáng lóe lên bất ngờ. Cảnh này độc đáo đến mức cả người nhà hay bạn bè vốn chẳng quan tâm gì đến cá cũng phải đứng ngắm bể.

Giống hầu hết các loài sống sát mặt nước, cá rìu sẽ tìm cách nhảy ra ngoài nếu có dịp. Vì vậy bể phải có nắp đậy khít, bịt kín hết các lỗ và khe hở.

8. Cá barb hồng (Pethia conchonius)

Cá barb hay mang tiếng là quá hung hăng, khó nuôi chung với cá cộng đồng hiền. Thực tế thì barb hồng dài khoảng 10 cm điềm tĩnh hơn một chút và sống tốt với những bạn cùng bể có tính tình tương tự. Barb hồng có nhiều dòng lai tạo. Trong số đó, dòng vây dài là lựa chọn dễ chịu hơn, vì nhìn chung chúng bơi chậm hơn và thong thả hơn. Barb hồng cũng khá khỏe, sống được ở nhiệt độ phòng mà không cần sưởi.

Nếu muốn cho barb hồng sinh sản, bạn nên nuôi một đàn ít nhất 6–10 con trong bể trồng cây dày. Barb hồng thích rỉa tảo sợi suốt ngày. Vì vậy chúng hợp nhất với các loại cây lá dày như ráy Amazon, ráy anubias và dương xỉ Java.

9. Cá chuột (Corydoras pygmaeus)

Ai cũng công nhận cá chuột là loài cá tầng đáy tuyệt vời, hợp với gần như mọi bể cộng đồng. Có điều, ở đây chỉ nói đến các loài cỡ nhỏ, như cá chuột panda (Corydoras panda), cá chuột đốm đuôi (C. hastatus), cá chuột muối tiêu (C. habrosus) và cá chuột lùn (C. pygmaeus). Cá chuột lúc nào cũng sục sạo dưới nền tìm thức ăn thừa. Những loài cá chuột to hơn vì thế có thể vô tình làm bật gốc cây mới trồng, hoặc cây trồng trên nền phân nhẹ.

Nếu bạn lo bể cây của mình gặp một trong hai chuyện đó, hãy nuôi một đàn 6–12 con cá chuột cùng loài, tức là tất cả đều thuộc một loài. Chúng sẽ cần mẫn dọn nền và quanh gốc rễ cây mà không làm xáo trộn cây. Các loài này không có màu gì đặc biệt. Bù lại, chúng rất dễ thương nhờ bộ "ria mép" xíu xiu, tức mấy sợi râu quanh miệng, và cái kiểu "nháy mắt" với bạn.

10. Tép red cherry (Neocaridina davidi)

Danh sách này không thể thiếu một loài giáp xác nhỏ hoàn hảo cho bể cây. Bạn có thể ngồi cả mấy tiếng chỉ để xem tép leo lên lá cây và dùng mấy cái càng bé xíu tỉ mỉ nhặt sạch tảo với cặn bẩn trên mọi bề mặt. Tép dài khoảng 4 cm và có gần như đủ màu cầu vồng. Thả vào một khu rừng dưới nước có đá hoặc lũa thì trông rất đẹp.

Nếu nước nhà bạn mềm, hãy châm thêm khoáng (như Wonder Shell hoặc Seachem Equilibrium). Bạn cũng nên cho tép ăn thức ăn chuyên cho tép có đủ các dưỡng chất thiết yếu, để tép lột xác khỏe. Tép Neocaridina không ăn con của mình. Vì vậy trong bể chỉ nuôi riêng tép, không có cá, chúng sinh sản rất dễ. Tép con bạn có thể bán lại cho cửa hàng cá hoặc người chơi quanh khu vực để bù bớt chi phí nuôi bể.

Nhiều loài cộng đồng trong danh sách này có thể nuôi chung trong cùng một bể cây. Điều kiện là chúng phải tương đương nhau về kích thước và thông số nước ưa thích.