11 loài cá dễ nuôi nhất dành cho người mới chơi cá

Bạn muốn bắt đầu nuôi một bể cá nước ngọt? Trước hết cần biết là set bể và duy trì bể tốn khá nhiều công. Tin vui là có những loài dễ chăm hơn hẳn các loài khác, gồm white cloud mountain minnow, cherry barb, cá vàng, cá bảy màu, cá neon xanh và cá chuột (cory). Loài nào trong số này cũng tương đối hiền, không đòi hỏi nhiều và sống tốt trong bể của người mới. Dù vậy, bạn luôn phải nuôi chung những loài có yêu cầu giống nhau về nhiệt độ nước, pH và kích thước bể. Vì thế hãy tìm hiểu kỹ trước khi ra cửa hàng.

Dưới đây là 11 loài cá dễ chăm nhất cho người mới nuôi.

1. Cá vàng thường (Carassius auratus)

Cá vàng có nhiều giống. Người mới nên bắt đầu với các giống thân dài như comet, sarasa và shubunkin. Những giống cá vàng có dáng thân đặc biệt thì hợp với người chơi trình độ trung cấp hơn. Cá vàng comet có màu trắng, cam, vàng hoặc đen. Lúc mới mua chúng rất nhỏ, nhưng có thể lớn tới 36 cm, cỡ một chiếc đĩa ăn tối lớn. Sarasa và shubunkin thường nhỏ hơn, tối đa khoảng 20–25 cm.

Dù chọn loại cá vàng nào, ban đầu bạn cần khoảng 75 lít nước cho mỗi con. Khi cá lớn hơn, bạn phải chuyển chúng sang bể lớn hơn.

Nhìn chung cá vàng tiêu hóa thức ăn kém hiệu quả nên thải ra nhiều chất thải hơn các loài cá khác. Khi cá đủ lớn để ăn thức ăn viên, hãy chuyển sang viên ngay để giảm thức ăn thừa. Thức ăn thừa sẽ sinh thêm amoniac trong bể.

• Chiều dài tối đa 20–36 cm
• Có hai cặp vây đôi và ba vây đơn, đầu không có vảy, mắt rất to. Màu sắc gồm đỏ, cam, xám xanh, nâu, vàng, trắng và đen

2. Cá lia thia (Betta splendens)

Cá betta được xem là một trong những loài dễ nuôi nhất. Dù vậy, chúng sẽ sống lâu và vui hơn nếu bạn cho chúng ra khỏi chiếc bể tròn nhỏ tồi tàn.

Betta sống khỏe trong bể tối thiểu khoảng 19 lít, có lọc và sưởi. Betta là cá nhiệt đới nên cần giữ nước ở 26–28°C. Thể tích nước càng lớn thì sưởi càng dễ giữ nhiệt ổn định. Nhớ gắn nhiệt kế cho bể, và đừng dùng loại nhiệt kế dán ngoài vì loại này kém tin cậy!

Betta có bộ vây dài và mỏng manh nên dễ bị dòng nước mạnh xô đi. Hãy chọn lọc đúng cỡ, rồi chỉnh dòng chảy xuống mức thấp nhất hoặc đổi hướng để dòng nước không đẩy cá đi. Vây betta cũng dễ rách vì đồ trang trí sắc nhọn. Bạn thử lướt ngón tay qua món đồ trang trí. Nếu không thấy chỗ nào cứng hay nhọn nhô ra thì mới nên dùng. Nếu vẫn lo, bạn có thể dùng đồ trang trí làm riêng cho betta. Cũng nên nhớ betta dài tối đa khoảng 7–10 cm, nên mọi món đồ trang trí phải vừa với cá khi đã lớn.

Betta sẽ đánh nhau nên cá đực phải nuôi riêng. Cá cái thường có thể nuôi chung trong bể lớn. Người mới nên bắt đầu với một con betta đực trong bể riêng. Betta dễ nuôi hơn trong bể lớn, và một con đực có thể sống chung với các loài cá khác cùng cỡ và không hung dữ. Bể nhiều nước thì người mới dễ giữ một lịch chăm bể đơn giản. Chỉ cần có lọc và sưởi là bạn đã lo được phần lớn cho betta một mái nhà vui vẻ.

Đừng cho betta ăn quá nhiều! "Dạ dày" của chúng chỉ to cỡ nhãn cầu. Đừng bao giờ để chúng ăn no căng. Mỗi lần chỉ cho lượng thức ăn chúng ăn hết trong khoảng ba phút, ngày hai lần. Lượng cụ thể tùy kích thước cá và cỡ viên. Tốt nhất nên dùng thức ăn viên chuyên cho betta, cỡ vừa miệng, để cá nhận đủ dinh dưỡng.

• Chiều dài 7–10 cm
• Vây dài, cầu kỳ, vảy xếp chồng lên nhau. Màu sắc rực rỡ như đỏ, xanh lá, tím và xanh dương

3. Cá neon xanh (Paracheirodon innesi)

Neon xanh trông nhỏ bé, nhưng cả một đàn cá rực rỡ này bơi trong bể thì rất đẹp. Những vệt xanh dương và đỏ sáng biến chúng thành điểm nhấn màu sắc cho bể cộng đồng nước ngọt. Neon xanh thường rất dễ tính. Cá lại nhỏ nên ảnh hưởng rất ít đến chất lượng nước.

Neon xanh dài tới khoảng 4 cm. Chúng thích sống thành đàn, nên bạn hãy bắt đầu với ít nhất ba đến năm con. Đây là lựa chọn lý tưởng cho một bể thủy sinh nhẹ nhàng, mang phong cách thiền.

Neon xanh dễ sinh sản trong bể nuôi, nên bạn cần để ý các dấu hiệu cận huyết như thiếu nắp mang (operculum), miệng lệch hoặc vây dị dạng. Muốn cá con sống sót thì bể phải trồng nhiều cây cho chúng ẩn nấp.

Có loại thức ăn viên đủ nhỏ cho neon xanh, nhưng bạn cũng có thể dùng thức ăn dạng mảnh, nhất là với cá còn rất nhỏ.

• Chiều dài khoảng 4 cm
• Có các màu đỏ, trắng, xanh dương, bạc và đen. Thường có một đường xanh ngọc lam kéo từ giữa hai mắt đến vây mỡ và một sọc đỏ chạy từ giữa thân đến vây đuôi

4. Cá molly và cá platy (nhóm đẻ con)

Nhiều người chỉ mua một hai con molly hay platy để bắt đầu. Vài tuần sau, họ đã có cả đống cá. Cá đẻ con nổi tiếng chuyện này vì con cá đầu tiên bạn mua có 50% khả năng là cá cái đang mang thai. Cá thụ tinh trong, nên nhìn bên ngoài bạn không thể biết mình thật ra đang rước về bao nhiêu con. Chưa hết, chỉ sau một lần giao phối, cá cái có thể đẻ nhiều lứa!

Molly và platy rất dễ chăm, có nhiều giống và màu. Chúng nuôi được theo đàn và lớn tới khoảng 7,5 cm. Người mới nên bắt đầu với giống phổ biến, dễ mua như molly đen hoặc platy đỏ. Một số giống đặc biệt chỉ một người nuôi hay một cửa hàng có thường bị cận huyết và không hợp với người mới.

Phần lớn molly và platy khỏe và dễ nuôi. Chúng ăn được cả thức ăn viên lẫn thức ăn mảnh. Nên bắt đầu với bể tối thiểu khoảng 38 lít, nhưng bạn cũng nên biết là có thể phải lên bể lớn hơn khi đàn cá đông lên.

Nuôi cá đẻ con thì luôn phải tính trước chuyện cá sẽ đông thêm. Ngay cả người mới cũng có thể nuôi thành công vài thế hệ, nhân đôi hay nhân ba số cá ban đầu chỉ trong vài tháng. Dù vậy, đến một lúc bạn sẽ phải hạn chế cho cá đẻ. Để cá đẻ không kiểm soát sẽ dẫn đến cận huyết. May là phần lớn các loài có dị hình giới tính, tức là nhìn bên ngoài phân biệt được đực cái. Con đực có vây hậu môn dài và nhọn, còn con cái có vây hậu môn hình quạt. Nhờ vậy bạn có thể tách riêng đực và cái để đàn cá không bùng nổ số lượng. Bạn có thể thử dùng vách ngăn bể, nhưng nếu không muốn cá đẻ tiếp thì để đực và cái ở hai bể riêng sẽ an toàn hơn.

5. Cá ngựa vằn (Danio rerio)

Đúng như tên gọi, những chú cá nhỏ dễ thương này nổi bật với các sọc ngang đen trắng dọc thân như ngựa vằn. Cá ngựa vằn cũng thích bơi thành đàn và là một trong những loài dễ chăm nhất. Khác với nhiều loài cá nhiệt đới, chúng không cần nước ấm. Chúng thích nước mát hơn (khoảng 21°C), nhưng có thể bạn vẫn cần một cây sưởi nhỏ để bể không quá lạnh vào mùa đông.

Cá ngựa vằn có dạng thường và dạng vây dài, dài tối đa khoảng 5 cm. Ngoài ra còn có các màu huỳnh quang đặc biệt, tạo ra bằng kỹ thuật di truyền với protein phát sáng của sứa. Dưới đèn LED xanh, những màu này có thể rất nổi. Khi chọn các giống đặc biệt, hãy tìm con có cột sống thẳng và nắp mang che kín mang ở cả hai bên.

Cá ngựa vằn là vật nuôi tuyệt vời cho người mới vì bạn không phải lúc nào cũng canh cây sưởi. Chúng ăn thức ăn viên hoặc mảnh dành cho cá nhiệt đới thông thường. Như với mọi vật nuôi dưới nước khác, bạn cần vệ sinh lọc và thay nước đều đặn để nước sạch và cá khỏe.

• Chiều dài 5 cm
• Thân màu vàng bạc với các sọc ngang xanh đen đặc trưng chạy từ mang đến đuôi. Ngoài ra còn có các giống albino, vàng, đuôi voan, vây dài và các màu glo-fish

6. Cá hồng nhung / cá harlequin rasbora (Trigonostigma heteromorpha)

Có nhiều loài rasbora hay được nuôi trong bể, và một trong những loài dễ nuôi nhất là harlequin rasbora. Chú cá nhỏ xinh này có thân màu be hồng, vây cam và một mảng đen hình tam giác nổi bật ở đuôi. Harlequin rasbora hiền lành và sống rất tốt trong bể cộng đồng, miễn là bạn nuôi chung với các loài cá cùng cỡ, khoảng 2,5–5 cm. Đây là cá sống đàn nên tốt nhất nuôi theo nhóm bốn đến sáu con.

Harlequin rasbora chủ yếu bơi ở tầng giữa lên tầng trên của bể. Chúng thích nước khoảng 24°C, pH khoảng 7,2. Chỉ cần đáp ứng các điều kiện này, harlequin rasbora là loài khỏe và hầu như lúc nào cũng bơi lội. Một đàn sáu con cần bể ít nhất khoảng 38 lít, nhưng bể lớn hơn thì tốt hơn.

Harlequin rasbora sẽ phát triển tốt với thức ăn mảnh nhiệt đới chất lượng tốt, và cũng thích thỉnh thoảng được ăn thêm daphnia hoặc artemia sống.

• Chiều dài 5 cm
• Thân màu be hồng hoặc cam nhạt, vây cam sáng và một mảng đen hình tam giác ở đuôi

7. Cá chuột / cory (Corydoras)

Một lựa chọn tuyệt vời khác cho người mới là họ Corydoras. Nhóm này có nhiều loài, trong đó vài loài dễ nuôi nhất là cory panda, cory đồng và cory albino. Tất cả đều là cá đáy, suốt ngày thong thả lục tìm thức ăn vụn dưới nền.

Loài cá hòa đồng, dễ tính này sống tốt trong bể cộng đồng và thích sống theo đàn ít nhất bốn con cùng loài. Phần lớn không lớn quá 2,5–5 cm. Chúng khá dễ chịu về thông số nước và nhiệt độ, nhưng sống tốt nhất ở khoảng 22–28°C và pH 6,5–7,8. Bể nên có dung tích ít nhất khoảng 75 lít.

Cory dễ sinh sản và không kén ăn lắm, tuy chúng đặc biệt thích giun và thức ăn viên chìm.

• Chiều dài 5 cm
• Màu sắc tùy loài. Cory panda có màu be bạc với các đốm sẫm hơn ở mặt và phần thân dưới.

8. Cá cherry barb (Puntius titteya)

Khác với họ hàng hung dữ hơn nhiều là cá hổ (tiger barb), cherry barb là loài cá cộng đồng hiền lành. Con đực có màu đỏ rất đẹp, con cái đỏ nhạt hơn một chút. Lúc đầu chúng có thể nhút nhát. Khi đã quen chỗ mới, chúng rất hiếu động, bơi khắp bể và thích luồn ra luồn vào giữa cây hay đồ trang trí. Hãy nuôi cherry barb theo đàn ít nhất sáu con, chung với các loài cá nhỏ khác dài không quá khoảng 5 cm.

Cherry barb khá dễ chăm. Chúng sống tốt nhất trong bể từ khoảng 75 lít trở lên, nhiệt độ nước 23–27°C và pH 6,0–7,0. Nhìn chung chúng không kén ăn và sống tốt với thức ăn viên cho cá nhiệt đới, nhưng thích thỉnh thoảng được ăn rau tươi hoặc giun và daphnia đông lạnh.

• Chiều dài 5 cm
• Con đực vào mùa sinh sản có màu đỏ tươi. Con đực ngoài mùa sinh sản và con cái có màu đỏ nhạt hơn, điểm thêm những mảng sáng màu hơn.

9. Cá bảy màu (Poecilia reticulata)

Cá bảy màu là một trong những loài phổ biến nhất với người mới nuôi bể nước ngọt, và cũng dễ hiểu vì sao. Chúng rất dễ chăm, đẻ dễ, nhiều màu đẹp và sống hòa thuận với các loài cùng cỡ, cùng tính khí. Bạn nên bố trí nhiều chỗ ẩn nấp trong bể vì cá bảy màu có thể nhút nhát. Khi đã thấy thoải mái, chúng bơi qua lại rất đáng ngắm.

Cá bảy màu nên có bể ít nhất khoảng 38 lít, nhưng càng lớn càng tốt. Chúng sống tốt nhất theo nhóm từ ba con trở lên. Có điều cá bảy màu đẻ nhanh nên chẳng mấy chốc bạn có thể có nhiều cá hơn dự tính. Cho cá ăn thức ăn mảnh hoặc viên, thỉnh thoảng thêm thức ăn đạm đông lạnh hoặc chút rau tươi.

Giữ nước bể cá bảy màu ở 20–26°C, pH 6,5–8,0.

• Con cái dài 2,5–5 cm, con đực tối đa 5 cm
• Màu sắc và kiểu phối màu rất đa dạng. Vây cũng nhiều kiểu, có giống vây ngắn và tròn, có giống vây dài và mềm mại

10. Cá white cloud mountain minnow (Tanichthys albonubes)

White cloud minnow là loài cá cộng đồng duyên dáng và hiền lành, miễn là bạn nuôi chúng cùng ít nhất năm con cùng loài, và các loài khác trong bể cũng có kích thước, tính khí tương tự. Chúng thường lớn tới khoảng 4 cm, thân bạc pha đỏ hoặc hồng đậm nhạt tùy con. Con đực thường nhiều màu hơn con cái.

Nên nuôi white cloud minnow trong bể ít nhất khoảng 38 lít, nhưng từ 75 lít trở lên thì tốt hơn. Loài này thích nước mát hơn nhiều loài nước ngọt khác. Nhiệt độ nước tốt nhất là 16–22°C, nên chúng hợp nuôi chung với cá vàng. pH nên ở mức 6,0–8,0.

White cloud minnow không kén ăn. Bạn cho chúng ăn thức ăn mảnh hoặc viên, thỉnh thoảng bổ sung thức ăn sống, sấy đông khô hoặc đông lạnh như giun, daphnia, artemia hay bọ gậy.

• Chiều dài 4 cm
• Thân bạc lấp lánh với một sọc sẫm màu, vây đỏ

11. Cá chạch suối / kuhli loach (Pangio kuhlii)

Loài cá trông như lươn này thích ở tầng đáy và có thể hoạt động về đêm. Dù vậy, kuhli loach sống hòa thuận với các loài cá nhỏ hiền lành khác và sống tốt nhất theo nhóm từ năm con cùng loài trở lên. Thân dài với các sọc nổi bật của chúng rất bắt mắt, nhất là khi cá lao ra lao vào giữa đám cây trong bể.

Hãy chuẩn bị bể từ khoảng 75 lít trở lên, nền cát hoặc sỏi nhỏ và nhẵn. Loài cá này thích chui rúc, đào bới trong nền và có thể bị thương vì sỏi sắc. Bể cũng bắt buộc phải có nắp đậy khít vì chúng có thể nhảy ra ngoài. Nhiệt độ nước nên ở 24–30°C, pH 6,0–6,5.

Nên cho kuhli loach ăn thức ăn sống hoặc đông lạnh càng nhiều càng tốt. Trùn chỉ đỏ (bloodworm), trùn chỉ (tubifex), daphnia và ấu trùng muỗi thủy tinh (glass worm) thả vào là chúng ăn sạch rất nhanh. Bạn cũng có thể cho ăn viên chìm cho cá nhiệt đới, bánh thức ăn (wafer) hoặc thức ăn mảnh. Tốt nhất là cho ăn vào ban đêm, lúc chúng hoạt động mạnh nhất.

• Chiều dài 10 cm
• Thân dài như lươn, có các sọc nâu sẫm trên nền vàng nhạt hoặc hồng.

Lời kết

Bắt đầu chơi cá cảnh là một trải nghiệm thú vị! Khi đã chọn được loài muốn nuôi, hãy tìm hiểu kỹ và lên kế hoạch set một bể hợp với loài đó. Nhớ rằng bể mới nào cũng phải chạy xong chu trình nitơ rồi mới thành một hệ ổn định. Bắt đầu với ít cá trong nhiều nước là bạn đã có nền tảng vững để nuôi thành công những loài dễ chăm nhất này.

Câu hỏi thường gặp

• Vì sao cá nước ngọt không sống được trong nước mặn? Cá nước ngọt cần nước có độ mặn dưới 0,05%. Nếu nước quá mặn, cơ thể cá mất nước khi cố đẩy nước mặn ra. Cuối cùng cá bị mất nước và chết.
• Set một bể cá nước ngọt như thế nào? Set bể nước ngọt gồm nhiều bước, như lắp lọc, chọn nền, đổ nước, xử lý nước và còn nhiều việc khác. Ngoài ra, một số loài cá nước ngọt có nhu cầu riêng, chẳng hạn mức nhiệt độ nước phải giữ. Muốn biết cách chăm từng loài, bạn hãy xem hồ sơ của loài đó.
• Nên cho cá nước ngọt ăn bao lâu một lần? Phần lớn các loài sống tốt nhất khi ăn ngày một lần. Cá mất 16 đến 24 giờ để tiêu hóa hết thức ăn. Cho ăn theo nhịp này thì cá khỏe và không bị ăn quá nhiều.