ปลาบาริเลียส วากรา

• ต้องมีฝาปิดตู้ที่ปิดได้สนิท เพราะปลาชนิดนี้ขึ้นชื่อเรื่องการกระโดด

Barilius vagra เป็นปลาในวงศ์ปลาตะเพียนที่พบกระจายกว้างในระบบแม่น้ำคงคาและแม่น้ำพรหมบุตรทางตอนเหนือของอินเดีย เนปาล และบังกลาเทศ ในวงการปลาสวยงามยังไม่ค่อยเป็นที่รู้จัก แต่มีการส่งออกมาเป็นครั้งคราว ลำตัวแต่ละข้างมีแถบแนวตั้ง 10 ถึง 14 แถบ ซึ่งไม่ยาวลงมาต่ำกว่าเส้นข้างลำตัว อาศัยอยู่ในแม่น้ำและลำน้ำสาขาที่น้ำไหลเร็วและมีออกซิเจนสูง พื้นเป็นกรวด หินกลม และหินก้อนใหญ่ ด้วยความว่องไวและการกินอาหารที่ดุเดือด จึงไม่เหมาะกับตู้ปลารวมทั่วไป1

ต้องใช้ตู้ปลาขนาดใหญ่ ฐานตู้อย่างน้อย 150 × 60 ซม. (ประมาณ 540 ลิตร) หรือขนาดเทียบเท่า1

• อุณหภูมิ: 18–26 °C
• ค่า pH: 6.0–7.5
• ความกระด้าง (GH): 2–12 dGH1

ตู้ปลาควรจัดให้เลียนแบบลำธารหรือแม่น้ำที่มีน้ำไหล พื้นตู้เป็นหินหลายขนาด ทราย กรวดละเอียด และหินก้อนใหญ่ที่ผิวเรียบจากการกัดเซาะของน้ำ หากต้องการจะตกแต่งเพิ่มด้วยรากไม้และกิ่งขอนไม้ก็ได้ แต่ต้องเว้นพื้นที่โล่งให้ปลาว่ายน้ำได้มาก ๆ

ไม้น้ำส่วนใหญ่มักไม่เจริญเติบโตในสภาพแบบนี้ แต่ไม้น้ำที่ทนทานอย่างสกุล Microsorum, Bolbitis หรือ Anubias สามารถปลูกโดยผูกติดกับของตกแต่งได้

ปลาชนิดนี้ไม่ทนต่อการสะสมของของเสียอินทรีย์ และต้องการน้ำที่สะอาดอยู่ตลอดเวลาจึงจะเจริญเติบโตได้ดี นอกจากนี้ยังอยู่ได้ดีที่สุดเมื่อน้ำมีออกซิเจนละลายอยู่สูงและมีการเคลื่อนไหวของน้ำในระดับปานกลาง จึงควรใช้กรองนอกตู้ ปั๊มน้ำ (powerhead) หัวทรายออกซิเจน ฯลฯ ตามความจำเป็น

เนื่องจากสภาพน้ำที่คงที่เป็นสิ่งจำเป็นต่อสุขภาพของปลา จึงไม่ควรนำปลาชนิดนี้ลงตู้ที่วงจรไนโตรเจนยังไม่สมบูรณ์เด็ดขาด และควรถือว่าการเปลี่ยนน้ำทุกสัปดาห์ครั้งละ 30–50% ของปริมาตรตู้เป็นเรื่องที่ต้องทำ ฝาปิดตู้ที่ปิดได้สนิทก็จำเป็นอย่างยิ่ง เพราะปลาในสกุล Barilius กระโดดเก่งมาก1

ปลาในสกุล Barilius ส่วนใหญ่หากินบริเวณผิวน้ำ ในธรรมชาติล่าแมลงทั้งแมลงน้ำและแมลงบก และน่าจะกินปลาเล็กและสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังที่อยู่ตามพื้นด้วย

ในตู้ปลาสามารถให้อาหารแห้งคุณภาพดีได้ แต่ควรเสริมด้วยอาหารสดและอาหารแช่แข็งเป็นประจำ เช่น ลูกน้ำตัวอ่อนริ้นน้ำจืด (หนอนแดง) ไรทะเล ไส้เดือนหั่นชิ้น ฯลฯ แมลงหวี่ (Drosophila) และจิ้งหรีดตัวเล็กก็ใช้ได้ โดยต้องเลี้ยงแมลงให้อิ่มด้วยอาหารที่มีคุณค่า (gut-loading) ก่อนนำมาให้ปลา1

ไม่เหมาะกับตู้ปลารวมทั่วไปเนื่องจากความต้องการด้านสภาพแวดล้อม และเนื่องจากเป็นปลาที่ว่ายน้ำเร็วมากและกินอาหารอย่างดุเดือด จึงมีแนวโน้มจะแย่งอาหารหรือข่มปลาที่ว่ายช้าและขี้อายกว่าในช่วงเวลาให้อาหาร ไม่ควรเลี้ยงร่วมกับปลาที่ตัวเล็กกว่ามาก เพราะอาจถูกกินได้

ปลาที่เหมาะจะเลี้ยงร่วมที่สุดคือปลาในวงศ์ปลาตะเพียนที่ว่ายกลางน้ำ ขนาดใกล้เคียงกันและแข็งแรง เช่น Dawkinsia, Barilius ชนิดอื่น หรือ Devario และ Rasbora ชนิดที่ตัวใหญ่ ส่วนปลาหน้าดินอาจเป็นปลาในสกุล Garra, Crossocheilus, Botia และ Schistura เป็นต้น ปลาในกลุ่มคาราซินและปลาแมวในวงศ์ Loricariidae หลายชนิดก็น่าจะเข้ากันได้ดี แต่ควรศึกษาข้อมูลให้ละเอียดก่อนซื้อ

แม้โดยธรรมชาติจะชอบอยู่รวมกัน แต่ปลาชนิดนี้เป็นปลาที่อยู่เป็นฝูงหลวม ๆ (shoaling) มากกว่าว่ายเป็นฝูงพร้อมเพรียงกัน (schooling) และจะมีการจัดลำดับชั้นในฝูงอย่างชัดเจน จึงควรเลี้ยงเป็นกลุ่มตั้งแต่ 5 ตัวขึ้นไปเสมอ หากเลี้ยงเพียง 2–3 ตัว ปลาที่เป็นรองอาจถูกรังแกไม่หยุด ส่วนปลาที่เลี้ยงตัวเดียวอาจก้าวร้าวต่อปลาชนิดอื่นที่หน้าตาคล้ายกัน1

ยังไม่มีการยืนยัน แต่ตัวเมียที่โตเต็มวัยน่าจะมีลำตัวอ้วนท้วมกว่าตัวผู้เมื่อมีไข่1

พบกระจายกว้างในระบบแม่น้ำคงคาและแม่น้ำพรหมบุตรทางตอนเหนือของอินเดีย เนปาล และบังกลาเทศ

มีรายงานพบในอัฟกานิสถาน ปากีสถาน และศรีลังกาด้วย แต่รายงานเหล่านี้ยังต้องได้รับการตรวจสอบให้ชัดเจน และอาจเป็นปลาชนิดอื่น

แหล่งที่พบตัวอย่างต้นแบบ (type locality) คือ 'Ganges about Patna' ซึ่งตรงกับเมืองปัฏนาในรัฐพิหาร ประเทศอินเดีย1

อาศัยอยู่ในแม่น้ำและลำน้ำสาขาที่มีออกซิเจนสูง มีความลาดชันปานกลางถึงสูง กระแสน้ำปานกลางถึงไหลเร็ว พื้นเป็นกรวด หินกลม หินก้อนใหญ่ และพื้นหินโผล่

ในแม่น้ำอีสต์ราปตี (East Rapti) ซึ่งเป็นลำน้ำสาขาที่ไหลผ่านหุบเขาจิตวัน (เขตเตราอิตอนใน) ในเนปาล และไหลไปทางตะวันตกเพื่อบรรจบกับแม่น้ำนารายณี (คัณฑกี) ใกล้ชายแดนอินเดีย B. vagra เป็นปลาที่อาศัยอยู่ตลอดทั้งปี และพบร่วมกับปลาชนิดอื่นอีกหลายชนิด ได้แก่ Neolissochilus hexagonolepis, Pethia conchonius, Puntius sophore, Tor putitora, Barilius barila, O. bendelisis, O. shacra, Garra gotyla, Schizothorax richardsoni, Acanthocobitis botia, Schistura beavani, S. rupecula, Amblyceps mangois, Glyptothorax telchitta และ Mastacembelus armatus1

ปลาชนิดนี้ยังไม่ค่อยเป็นที่รู้จักในวงการปลาสวยงาม แต่มีการส่งออกมาเป็นครั้งคราว

แยกจากปลาชนิดอื่นในสกุลเดียวกันได้ด้วยลักษณะรวมกันดังนี้ มีหนวดที่ขากรรไกรบน (maxillary) และหนวดที่จะงอยปาก (rostral) อย่างละหนึ่งคู่ ตุ่มบนหัวและลำตัวพัฒนาไม่ชัดเจน เกล็ดบนเส้นข้างลำตัว 33–34 เกล็ด ลำตัวแต่ละข้างมีแถบแนวตั้ง 10–14 แถบที่ไม่ยาวลงมาต่ำกว่าเส้นข้างลำตัว จุดเริ่มของครีบหลังอยู่ด้านหน้าจุดเริ่มของครีบก้น ครีบหลังและครีบหางมีขอบปลายสีเทา เกล็ดหน้าครีบหลัง 21–26 เกล็ด

การจัดสกุลของปลา Barilius เป็นที่ถกเถียงมาตั้งแต่ Howes (1980) สรุปว่ากลุ่ม Barilius ซึ่งปลาเหล่านี้ถูกจัดรวมอยู่ในขณะนั้นไม่ได้เป็นกลุ่มที่มีบรรพบุรุษร่วมกันเพียงสายเดียว (monophyletic) และระบุได้ว่ามีสองสายวิวัฒนาการแยกกัน กลุ่มแรกประกอบด้วย B. barila ซึ่งเป็นชนิดต้นแบบของสกุล (type species) รวมถึง B. bendelisis, B. radiolatus, B. vagra และ B. shacra ส่วนกลุ่มที่สองรวมชนิดอื่นทั้งหมด ในช่วงแรกทั้งสองกลุ่มถูกเรียกว่า 'group i' และ 'group ii' ซึ่งเป็นกลุ่มย่อยภายในสกุล Barilius เอง

องค์ประกอบของกลุ่มเหล่านี้ค่อนข้างสับสน เนื่องจากในงานชิ้นต่อมา Howes (1983) ได้รวม B. evezardi และ B. modestus ไว้ใน 'group i' แต่ตัด B. bendelisis, B. radiolatus และ B. shacra ออกไปโดยไม่ได้ระบุเหตุผลอย่างชัดเจน

Rainboth (1991) จัดสมาชิกของ 'group ii' ของ Howes ไว้ในชื่อสกุล Opsarius ที่นำกลับมาใช้ใหม่ เนื่องจากเป็นชื่อที่เก่าที่สุดที่ใช้ได้ ส่วนปลาใน 'group i' ยังคงใช้ชื่อ Barilius เนื่องจากมีชนิดต้นแบบของสกุลอยู่ในกลุ่มนี้

ระบบนี้มีผู้เขียนรุ่นหลังบางส่วนนำไปใช้ เช่น Tang et al. (2010) และ Collins et al. (2012) แต่ยังไม่ได้ใช้กันแพร่หลายจนกระทั่ง Kottelat (2013) ซึ่งจัดปลาที่เคยอยู่ในสกุล Barilius จากเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ทั้งหมดไว้ในสกุล Opsarius1