ปลาค้อซาราวัก

แนะนำตู้ปลาที่มีขนาดฐาน 60 × 30 ซม. ขึ้นไป (ประมาณ 54 ลิตร)1

• อุณหภูมิ: 23–26 °C
• ค่า pH: 4.5–7.0
• ความกระด้าง (GH): 1–10 dGH1

เลี้ยงไม่ยากหากจัดสภาพแวดล้อมได้ถูกต้อง แนะนำอย่างยิ่งให้เลี้ยงในตู้ที่จัดเลียนแบบลำธารหรือแม่น้ำที่มีน้ำไหล พื้นตู้ใช้หินหลายขนาด ทราย กรวดละเอียด และหินก้อนใหญ่ที่ผิวเรียบจากการกัดเซาะของน้ำบางก้อน

สามารถตกแต่งเพิ่มด้วยกิ่งขอนไม้ จัดวางให้เกิดซอกหลืบและมุมร่มเงาหลายจุด เพื่อบังแนวสายตาของปลา ไม้น้ำส่วนใหญ่จะเติบโตได้ไม่ดีในสภาพเช่นนี้ แต่ไม้น้ำที่ทนทานอย่าง Microsorum, Bolbitis หรือ Anubias spp. สามารถเลี้ยงโดยผูกติดกับวัสดุตกแต่งได้

แม้ไม่จำเป็นต้องมีกระแสน้ำแรงเหมือนน้ำเชี่ยว แต่ปลาจะอยู่ได้ดีที่สุดเมื่อน้ำมีออกซิเจนละลายสูงและมีการเคลื่อนไหวของน้ำในตู้บ้าง จึงควรใช้กรองแบบมีมอเตอร์ ปั๊มน้ำ (powerhead) เพิ่มเติม หรือหัวทรายตามความจำเป็น

เช่นเดียวกับปลาหลายชนิดที่อาศัยในน้ำไหลตามธรรมชาติ ปลาชนิดนี้ไม่ทนต่อการสะสมของสารอินทรีย์ที่เป็นมลพิษ และต้องการน้ำที่สะอาดมากจึงจะเติบโตได้ดี ดังนั้นการเปลี่ยนน้ำทุกสัปดาห์ 30-50% ของปริมาตรตู้ควรถือเป็นกิจวัตร1

ปลาในสกุล Nemacheilus เป็นปลากินทั้งพืชและสัตว์ แต่อาหารส่วนใหญ่คือแมลงขนาดเล็ก หนอน สัตว์พวกกุ้งกั้งปูขนาดเล็ก และแพลงก์ตอนสัตว์อื่น ๆ โดยกินพืชในปริมาณค่อนข้างน้อย ส่วนใหญ่ได้รับผ่านอาหารที่อยู่ในกระเพาะของเหยื่อ

ในตู้ปลาจะยอมรับอาหารแห้งที่มีขนาดเหมาะสม แต่ไม่ควรให้อาหารแห้งเพียงอย่างเดียว การให้อาหารสดและอาหารแช่แข็งขนาดเล็กทุกวัน เช่น ไรแดง ไรทะเล หนอนแดง เป็นต้น จะทำให้ปลามีสีสันและสภาพร่างกายดีที่สุด1

ปลาที่อาศัยในแหล่งน้ำลักษณะคล้ายกันในธรรมชาติเป็นตัวเลือกที่ดีที่สุดสำหรับเลี้ยงร่วม โดยเฉพาะปลาในกลุ่มปลาตะเพียน (cyprinid) ที่นิสัยสงบและว่ายอยู่กลางน้ำ เพราะการมีฝูงปลาเหล่านี้สักหนึ่งหรือสองฝูงจะช่วยให้ปลาค้อชนิดนี้ซึ่งปกติชอบหลบซ่อนมีความมั่นใจมากขึ้นอย่างเห็นได้ชัด

ตัวเลือกอื่น ๆ ได้แก่ ปลาค้อที่ชอบน้ำไหลในสกุลอย่าง Gastromyzon, Pseudogastromyzon, Beaufortia และ Sewellia รวมถึงปลาในกลุ่มปลาตะเพียนที่หากินตามพื้น เช่น Crossocheilus และ Garra

ญาติบางชนิดที่มีรูปร่างคล้ายกัน เช่น Nemacheilus ชนิดอื่น Acanthocobitis และ Schistura spp. มีนิสัยหวงถิ่นมากเกินไปหรือก้าวร้าว แต่ก็อาจเลี้ยงรวมกันได้ในตู้ขนาดใหญ่

ปลาชนิดนี้ไม่ก้าวร้าวต่อพวกเดียวกัน และดูเหมือนจะชอบอยู่เป็นกลุ่ม จึงแนะนำอย่างยิ่งให้ซื้อมาเลี้ยงตั้งแต่ 4 ตัวขึ้นไป1

ปลาเพศผู้ที่โตเต็มวัยจะมีแผ่นเนื้อใต้ตา (suborbital flap) มีตุ่มเล็ก ๆ (tubercle) เรียงเป็นแถวบนด้านบนของครีบอก และมีตุ่มบริเวณคอดหางอยู่บ้าง

เพศเมียที่โตเต็มวัยน่าจะมีขนาดใหญ่กว่าและลำตัวหนากว่าเพศผู้เล็กน้อย1

เป็นปลาท้องถิ่นของเกาะบอร์เนียว มีบันทึกการพบในลุ่มน้ำหลายแห่งของรัฐซาราวัก ประเทศมาเลเซีย และจังหวัดกาลิมันตันบารัต (กาลิมันตันตะวันตก) ประเทศอินโดนีเซียที่อยู่ติดกัน

มีการเก็บตัวอย่างปลาที่หน้าตาคล้ายกันได้ทางตอนเหนือขึ้นไปในรัฐซาบาห์ (มาเลเซีย) แต่ยังไม่มีการระบุชนิด แหล่งที่พบตัวอย่างต้นแบบ (type locality) คือ 'Senah, Sarawak state, Borneo, East Malaysia'1

ภาพถ่ายแหล่งที่อยู่แสดงลำธารในป่าที่น้ำใสสีชา มีพืชขึ้นหนาแน่นตามริมตลิ่ง พื้นเป็นทราย หินก้อนเล็ก และกรวด

นอกจากนี้ยังพบในสภาพแวดล้อมที่พื้นเป็นทรายและมีเศษอินทรียวัตถุ เช่น รากไม้ กิ่งไม้ที่จมน้ำ และใบไม้ทับถม

น้ำในแหล่งอาศัยลักษณะนี้มักมีความกระด้างของแร่ธาตุต่ำและค่า pH ต่ำ ปลาที่พบอาศัยร่วมกันในธรรมชาติได้แก่ 'Puntius' kuchingensis, Trigonopoma pauciperforatum, Betta lehi, Acanthopsoides และ Pangio spp.1

ปลาชนิดนี้พบได้น้อยในวงการปลาสวยงาม และจนถึงปัจจุบันอาจเคยเข้ามาเพียงในฐานะปลาที่ติดมากับการนำเข้าปลาชนิดอื่น

ลักษณะเด่นคือลวดลายบนลำตัว ประกอบด้วยจุดด่างสีเข้ม 13-17 จุดที่เรียงตัวไม่สม่ำเสมอตามแนวเส้นข้างลำตัว และมีลายพาดคล้ายอานม้าอีก 13-17 ลายบนด้านหลัง

ในบางตัวหรือบางประชากร ลายด้านหลังและลายด้านข้างจะเชื่อมต่อกัน ลักษณะอื่น ๆ ได้แก่ ก้านครีบหางแบบแตกแขนง (โดยปกติ) 16 ก้าน ก้านครีบหลังแบบแตกแขนง 9-10½ ก้าน และรูจมูกคู่หน้าอยู่ที่ 'ปลายของท่อที่ตัดเฉียงและมีปลายแหลม' (Hadiaty and Kottelat, 2010)

ตามที่ Kottelat (1990) ระบุไว้ ปลาในสกุล Nemacheilus มีลักษณะร่วมกันดังนี้ ลำตัวยาว เส้นข้างลำตัวสมบูรณ์ บางชนิดมีเกล็ดขนาดใหญ่อยู่เหนือและใต้เส้นข้างลำตัว ครีบหางเว้าเป็นแฉกถึงเว้าลึกโดยแฉกบนใหญ่กว่า ตาโต ปากเล็กและโค้งมาก ริมฝีปากมักบาง ริมฝีปากบนมักไม่มีรอยแยกตรงกลาง ขากรรไกรบนมี processus dentiformis (ส่วนยื่นคล้ายฟัน) ขากรรไกรล่างไม่มีรอยเว้าตรงกลาง หนวดยาว เพศผู้มักมีแผ่นเนื้อใต้ตา และก้านครีบอกที่ 2-6 หนาขึ้นและมีตุ่มเรียงเป็นแถว

ปลาในวงศ์ Nemacheilidae กระจายพันธุ์กว้างขวางทั่วยูเรเซียเกือบทั้งหมด โดยอนุทวีปอินเดีย เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และจีน เป็นศูนย์กลางความหลากหลายของชนิดพันธุ์ที่สำคัญ1