ปลาน้ำหมึก

• ต้องมีฝาปิดตู้ให้สนิท เพราะเป็นปลาที่รู้กันว่ากระโดด
• ต้องใช้ตู้ปลาขนาดใหญ่มาก1

ความยาวมาตรฐาน: 86 มม. SL ขนาดพื้นตู้: 150 × 45 ซม. ปริมาตร: ประมาณ 304 ลิตร

น่าจะต้องใช้ตู้ปลาขนาดใหญ่ ขนาดราว 150 × 45 ซม.1

• อุณหภูมิ: 18–24 °C
• ค่า pH: 6.5–8.0
• ความกระด้าง (GH): 2–12 dGH1

ตู้ปลาควรจัดให้คล้ายลำธารหรือแม่น้ำที่มีน้ำไหล พื้นเป็นหินหลายขนาด ทราย กรวดละเอียด และก้อนหินใหญ่ที่ผิวเรียบจากการกัดเซาะของน้ำบ้าง จะเพิ่มรากและกิ่งขอนไม้ด้วยก็ได้ แต่ต้องเหลือพื้นที่โล่งให้ปลาว่ายน้ำได้มาก ๆ

ไม้น้ำส่วนใหญ่จะไม่เติบโตได้ดีในสภาพแบบนี้ แต่ไม้น้ำที่ทนทานอย่างสกุล Microsorum, Bolbitis หรือ Anubias spp. สามารถปลูกโดยผูกติดกับวัสดุตกแต่งได้

ปลาชนิดนี้ไม่ทนต่อการสะสมของของเสียอินทรีย์ และต้องการน้ำที่สะอาดตลอดเวลาจึงจะเติบโตได้ดี นอกจากนี้จะอยู่ได้ดีที่สุดเมื่อมีออกซิเจนละลายในน้ำสูงและน้ำมีการเคลื่อนไหวปานกลาง จึงควรใช้กรองนอกตู้ ปั๊มน้ำ (powerhead) หัวทราย ฯลฯ ตามความจำเป็น

เนื่องจากสภาพน้ำที่คงที่เป็นสิ่งจำเป็นต่อสุขภาพของปลา จึงไม่ควรปล่อยปลาชนิดนี้ลงตู้ที่วงจรไนโตรเจนยังไม่สมบูรณ์เด็ดขาด และควรถือว่าการเปลี่ยนน้ำทุกสัปดาห์ 30-50% ของปริมาตรตู้เป็นเรื่องที่ต้องทำ ฝาปิดตู้ที่สนิทก็จำเป็นเช่นกัน เพราะปลาสกุล Opsarius เป็นนักกระโดดตัวยง1

ในธรรมชาติ ปลาสกุล Opsarius ส่วนใหญ่หากินที่ผิวน้ำ ล่าแมลงน้ำและแมลงบก และน่าจะกินปลาเล็กกับสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังที่อยู่ตามพื้นด้วย

ในตู้ปลาให้อาหารแห้งคุณภาพดีได้ แต่ควรเสริมด้วยอาหารสดและอาหารแช่แข็งเป็นประจำ เช่น หนอนแดง ไรทะเล ไส้เดือนหั่น ฯลฯ แมลงหวี่ Drosophila และจิ้งหรีดตัวเล็กก็ใช้ได้ หากขุนแมลงให้อิ่มด้วยอาหารที่มีประโยชน์ (gut-loading) ก่อนนำมาให้1

ไม่เหมาะกับตู้รวมทั่วไปเพราะความต้องการด้านสภาพแวดล้อม และน่าจะแย่งอาหารหรือข่มปลาที่ว่ายช้าและขี้อายกว่าในเวลาให้อาหาร เพราะเป็นปลาที่ว่ายเร็วมากและกินอาหารอย่างดุเดือด ไม่ควรเลี้ยงร่วมกับปลาที่ตัวเล็กกว่ามาก เพราะอาจถูกกินได้

ปลาที่เหมาะจะเลี้ยงร่วมที่สุดคือปลาในวงศ์ปลาตะเพียนที่ว่ายกลางน้ำ ขนาดใกล้เคียงกันและแข็งแรง เช่น Dawkinsia, Barilius หรือ Devario และ Rasbora spp. ตัวใหญ่ ส่วนปลาหน้าดินอาจเป็น Garra, Crossocheilus, Botia และ Schistura spp. เป็นต้น ปลาในกลุ่มคาราซินและปลาแคทฟิชวงศ์ Loricariidae หลายชนิดก็น่าจะเข้ากันได้ดี แต่ควรศึกษาข้อมูลให้ละเอียดก่อนซื้อ

แม้โดยธรรมชาติจะชอบอยู่รวมกัน แต่เป็นปลาที่อยู่เป็นกลุ่มหลวม ๆ (shoaling) มากกว่าว่ายเป็นฝูงพร้อมเพรียงกัน (schooling) และจะเกิดลำดับชั้นการข่มกันอย่างชัดเจน จึงควรเลี้ยงเป็นกลุ่มตั้งแต่ 5 ตัวขึ้นไปเสมอ หากซื้อมาเพียง 2–3 ตัว ตัวที่เป็นรองอาจถูกรังแกไม่หยุด ส่วนปลาที่เลี้ยงเดี่ยวอาจก้าวร้าวกับปลาชนิดอื่นที่หน้าตาคล้ายกัน1

ตัวเมียที่โตเต็มวัยน่าจะมีสีจางกว่า ตัวโตกว่าเล็กน้อย และลำตัวหนากว่าตัวผู้ โดยเฉพาะเมื่อมีไข่

ตัวผู้ในช่วงผสมพันธุ์อาจมีตุ่มสิว (breeding tubercles) ขึ้นและสีเข้มขึ้นเหมือนปลาชนิดใกล้เคียง1

พบเฉพาะในระบบแม่น้ำสาละวินทางตอนใต้ของจีน เมียนมา และภาคตะวันตกของไทย รวมถึงลุ่มแม่น้ำโขงตอนบนในมณฑลยูนนาน ประเทศจีน ในจีนเรียกแม่น้ำสาละวินว่า Nu Jiang และเรียกแม่น้ำโขงว่า Lancang Jiang

แหล่งที่พบตัวอย่างต้นแบบ (type locality) คือ 'Mengding, 23°33'N, 99°05'E, Salwin drainage, China'1

จากข้อมูลที่มี ปลาชนิดนี้น่าจะอาศัยในแม่น้ำและลำธารที่มีออกซิเจนสูง ความลาดชันต่ำถึงปานกลาง น้ำไหลปานกลางถึงไหลแรง พื้นเป็นกรวด หินกลม ก้อนหินขนาดใหญ่ และพื้นหินโผล่

ปลาที่พบอยู่ร่วมแหล่งเดียวกัน ได้แก่ Abbottina rivularis, Schistura latifasciata, Garra mirofrontis และ Pseudorasbora parva

ที่แหล่งอาศัยแห่งหนึ่งในแม่น้ำ Beiqiaohe ลุ่มน้ำย่อย Luozhahe ในลุ่มแม่น้ำโขง อำเภอ Yunxian มณฑลยูนนาน เมื่อเดือนมกราคม 2010 น้ำขุ่น อุณหภูมิ 22 °C ที่ความลึก 20 ซม. ค่า pH 7.6 และค่าการนำไฟฟ้า 70 µS/cm (M. Endruweit, pers. comm.)1

ปลาชนิดนี้อาจเคยมีขายในตลาดปลาสวยงามแล้ว แต่น่าจะไม่ได้ขายในชื่อที่ถูกต้อง

สามารถแยกจากปลาสกุลเดียวกันที่หน้าตาคล้ายกันได้ด้วยลักษณะเหล่านี้ร่วมกัน: มีจุดกลมสีดำที่โคนครีบหาง ก้านครีบหลังสีดำโดยเยื่อระหว่างก้านใส และจุดเริ่มด้านท้ายของครีบหลังอยู่กึ่งกลางระหว่างมุมบนของช่องเหงือกกับโคนครีบหาง หรือค่อนไปทางโคนครีบหางเล็กน้อย

การจัดสกุลของปลาที่ปัจจุบันจัดอยู่ใน Opsarius เป็นที่ถกเถียงมาตั้งแต่ Howes (1980) สรุปว่ากลุ่ม Barilius ซึ่งในเวลานั้นรวมปลาเหล่านี้ไว้ด้วย ไม่ใช่กลุ่มที่มีบรรพบุรุษร่วมกันเพียงสายเดียว (monophyletic) และแยกได้เป็นสองสายวิวัฒนาการ กลุ่มแรกประกอบด้วย B. barila ซึ่งเป็นชนิดต้นแบบของสกุล (type species) กับ B. bendelisis, B. radiolatus, B. vagra และ B. shacra ส่วนกลุ่มที่สองรวมชนิดอื่นทั้งหมด ในช่วงแรกสองกลุ่มนี้ถูกเรียกเป็นกลุ่มย่อย 'group i' และ 'group ii' ภายในสกุล Barilius เอง

องค์ประกอบของกลุ่มเหล่านี้ค่อนข้างสับสน เพราะในงานต่อมา Howes (1983) ได้รวม B. evezardi และ B. modestus ไว้ใน 'group i' แต่ตัด B. bendelisis, B. radiolatus และ B. shacra ออกโดยไม่ได้ระบุเหตุผลชัดเจน

Rainboth (1991) จัดสมาชิกใน 'group ii' ของ Howes ไว้ในชื่อสกุล Opsarius ที่นำกลับมาใช้ใหม่ เนื่องจากเป็นชื่อเก่าที่สุดที่ใช้ได้ ส่วนชนิดใน 'group i' ยังคงใช้ชื่อ Barilius เพราะมีชนิดต้นแบบของสกุลอยู่ในกลุ่มนี้

ระบบนี้มีผู้เขียนรุ่นหลังบางรายใช้ตาม เช่น Tang et al. (2010) และ Collins et al. (2012) แต่ยังไม่ได้ใช้กันแพร่หลายจนกระทั่ง Kottelat (2013) ซึ่งจัดปลา Barilius เดิมทั้งหมดจากเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ไว้ใน Opsarius1