Kottelatlimia hipporhynchos

ต้องใช้วัสดุปูพื้นเป็นทรายเนื้อนุ่ม เพราะปลาชนิดนี้ใช้เวลาส่วนหนึ่งมุดฝังตัวอยู่ใต้ทรายทั้งตัว หรือโผล่ออกมาแค่ตา

Kottelatlimia hipporhynchos เป็นปลาหมูขนาดเล็กในวงศ์ Cobitidae ที่พบเฉพาะในจังหวัดกาลิมันตันกลาง บนเกาะบอร์เนียวฝั่งอินโดนีเซียเท่านั้น อาศัยอยู่ในลำธารในป่าที่น้ำไหลช้า น้ำใสแต่มีสีชาจากแทนนิน พื้นเป็นทรายขาว ปลาจะพักอยู่บนพื้นทรายหรือมุดลงไปในทราย จึงต้องจัดพื้นตู้เป็นทรายเนื้อนุ่ม เป็นชนิดที่ตัวใหญ่ที่สุดในสกุลนี้ และต่างจากชนิดอื่นในสกุลเดียวกันตรงที่มีปุ่มเล็ก ๆ (papillae) ปกคลุมริมฝีปาก หนวด และพูของปาก1

ความยาวมาตรฐาน: 52 มม. SL (5.2 ซม.) ขนาดฐานตู้: 60 × 30 ซม. ปริมาตร: ประมาณ 54 ลิตร

แนะนำให้ใช้ตู้ปลาที่มีขนาดฐาน 60 × 30 ซม. ขึ้นไป1

• อุณหภูมิ: 23–26 °C
• ค่า pH: 4.0–6.5
• ความกระด้าง (GH): 0–10 dGH1

ต้องใช้วัสดุปูพื้นเป็นทรายเนื้อนุ่ม เพราะปลาใช้เวลาส่วนหนึ่งมุดฝังตัวอยู่ใต้ทรายทั้งตัว หรือโผล่ออกมาแค่ตา หากใช้กรวดที่หยาบกว่านี้ ปลาอาจเครียดหรือได้รับบาดเจ็บจากการพยายามขุด และอาจกินอาหารน้อยลง

ของตกแต่งอื่น ๆ ไม่จำเป็น แต่อาจใช้หินที่ถูกน้ำกัดเซาะจนมน กิ่งขอนไม้ และรากไม้ ควรวางของเหล่านี้ก่อนลงวัสดุปูพื้น เพื่อไม่ให้ล้มเพราะปลาขุด และต้องเว้นพื้นที่ทรายโล่งไว้ระหว่างของตกแต่งให้ปลาได้เคลื่อนที่ไปมา

แสงไฟเปิดค่อนข้างสลัวได้ เว้นแต่จะปลูกไม้น้ำ ซึ่งควรเลือกชนิดที่เกาะยึดกับของตกแต่งได้ และการใส่ใบไม้แห้งสักสองสามกำมือจะช่วยให้ตู้ดูเป็นธรรมชาติยิ่งขึ้น และเพิ่มที่หลบซ่อนให้ปลาด้วย

เช่นเดียวกับปลาหลายชนิดที่มาจากแหล่งน้ำธรรมชาติที่สะอาดบริสุทธิ์ ปลาชนิดนี้ทนต่อการสะสมของของเสียอินทรีย์ไม่ได้ และต้องการน้ำที่สะอาดมากจึงจะเติบโตได้ดี ด้วยเหตุนี้จึงไม่ควรปล่อยลงตู้ที่วงจรไนโตรเจนยังไม่สมบูรณ์ และจะปรับตัวได้ง่ายที่สุดในตู้ที่เซ็ตมานานจนระบบนิ่งแล้ว

หากมีออกซิเจนเพียงพอ การไหลของน้ำก็ไม่ใช่เรื่องสำคัญ แต่ปลาชนิดนี้ก็น่าจะอยู่ได้ดีในตู้แบบจำลองลำธาร (river tank) หากวัสดุปูพื้นละเอียดพอให้ปลาขุดได้1

โดยหลักเป็นนักล่าสัตว์ขนาดเล็ก โดยจะอมวัสดุพื้นเข้าปากแล้วกรองผ่านเหงือกเพื่อคัดเอาตัวอ่อนแมลง สัตว์น้ำกลุ่มกุ้งกั้งปูขนาดเล็ก และสิ่งมีชีวิตทำนองนี้ออกมากิน

ในที่เลี้ยงให้อาหารไม่ยาก แต่ควรให้อาหารหลากหลาย ประกอบด้วยอาหารแห้งชนิดจม ร่วมกับไรทะเล ไส้เดือนน้ำ ไรแดง หนอนแดง ฯลฯ ทั้งแบบมีชีวิตและแช่แข็ง1

ไม่ใช่ปลาที่แข็งแรงทนทานนัก และไม่ควรเลี้ยงร่วมกับปลาที่ตัวใหญ่กว่ามากหรือแย่งอาหารเก่งกว่า ปลาตระกูลปลาตะเพียนขนาดจิ๋วที่อยู่เป็นฝูงเหมาะที่สุด รวมถึงปลากลุ่มแอนาแบนทอยด์อย่าง Sphaerichthys หรือ Parosphromenus spp.

หากไม่ติดเรื่องถิ่นกำเนิด ปลาคาราซินขนาดเล็กที่อาศัยในน้ำดำหลายชนิดก็น่าจะเลี้ยงร่วมได้ ส่วนปลาหมูหรือปลารากกล้วยที่อยู่หน้าดินชนิดอื่นที่เลี้ยงร่วมได้ เช่น Pangio, Acanthopsoides หรือ Lepidocephalichthys spp. ขนาดเล็ก

ปลาในวงศ์ Nemacheilidae บางชนิดก็เหมาะสม แต่ต้องศึกษาข้อมูลให้ดีก่อน เพราะบางชนิดหวงถิ่นมากเกินไปหรือก้าวร้าวในลักษณะอื่น ต้องการสภาพน้ำที่ต่างออกไป หรือเพียงแค่โตใหญ่เกินไป

ปลาในสกุล Kottelatlimia เป็นปลานิสัยสงบ ทั้งกับพวกเดียวกันและกับปลาชนิดอื่น ยังไม่มีรายงานว่าทำร้ายปลาที่เลี้ยงร่วมตู้ แต่อาจกินไข่หรือลูกปลาได้

ดูเหมือนจะอยู่ได้ดีที่สุดเมื่อมีพวกเดียวกันอยู่ด้วย และควรเลี้ยงเป็นกลุ่มตั้งแต่ 4 ตัวขึ้นไป1

ในตัวผู้ที่โตเต็มวัย ก้านครีบแขนงก้านแรกของครีบอกจะขยายใหญ่ และมีส่วนยื่นด้านหลังที่กว้างและเรียงติดกันเป็นแนว จนเกิดเป็นโครงสร้างคล้ายใบมีด

ตัวเมียที่โตเต็มวัยมักมีลำตัวอ้วนกว่าและตัวใหญ่กว่าตัวผู้เล็กน้อย1

พบเฉพาะในจังหวัดกาลิมันตันเตงะห์ (กาลิมันตันกลาง) บนเกาะบอร์เนียวฝั่งอินโดนีเซีย โดยมีการเก็บตัวอย่างได้จากลุ่มแม่น้ำ Kahayan, Sampit และ Kapuas

แม่น้ำ Kapuas ที่กล่าวถึงนี้ไม่ใช่ระบบแม่น้ำชื่อเดียวกันที่ใหญ่กว่ามากในจังหวัดกาลิมันตันบารัต (กาลิมันตันตะวันตก) แม้จะสะกดเหมือนกันทุกตัวอักษร

แหล่งที่พบตัวอย่างต้นแบบ (type locality) ระบุไว้ว่า 'backwater stream at kilometer 80 on road from Palangka Raya to Tumbang Telakian, 1°37.324'S, 113°37.569'E, Kahayan River drainage, Kalimantan Tengah, Borneo'1

พบบ่อยที่สุดในลำธารในป่าที่น้ำไหลช้า น้ำใสแต่มีสีชาจากแทนนิน และพื้นเป็นทรายขาว แต่ก็เคยพบในพรุน้ำดำ (blackwater) ด้วย

แหล่งน้ำลักษณะนี้มักได้รับร่มเงาจากพืชริมฝั่งและเรือนยอดไม้หนาทึบด้านบน น้ำโดยทั่วไปมีแร่ธาตุละลายอยู่น้อยมาก มีความสามารถในการรักษาค่า pH ต่ำ และมีสีเหมือนน้ำชาจากแทนนินและกรดอินทรีย์ที่ค่อย ๆ ปล่อยออกมาจากซากพืชที่เน่าสลาย

ตามรายงานของ Kottelat และ Tan (2008) ปลาชนิดนี้พบอยู่ร่วมพื้นที่กับ K. pristes ในบางแหล่ง แต่ในขณะที่ K. pristes อาศัยอยู่ตามกองใบไม้ร่วงและเศษอินทรียวัตถุอื่น ๆ นั้น K. hipporhynchos ถูกพบว่า 'พักอยู่บนพื้นทรายหรือมุดลงไปในทราย'

ในป่าพรุและป่าเฮลธ์ที่ราบต่ำแบบผสมของระบบแม่น้ำ Kahayan ใกล้เมือง Palangkaraya จังหวัดกาลิมันตันกลาง มีการเก็บตัวอย่างได้ร่วมกับปลาชนิดอื่นอีกหลายชนิด ได้แก่ Osteochilus pentalineatus, O. spilurus, O. bleekeri, Rasbora cephalotaenia, R. patrickyapi, Sundadanio sp., 'Puntius' rhomboocellatus, 'P.' johorensis, 'P.' trifasciatus, Kottelatlimia pristes, Nemacheilus sp., Ompok supernus, Silurichthys phaiosoma, Hemirhamphodon chrysopunctatus, Nandus nebulosus, Betta anabatoides, B. foerschi, Luciocephalus pulcher, Sphaerichthys selatanensis, Channa bankanensis และ Macrognathus circumcinctus1

ปลาชนิดนี้มีเข้ามาในตลาดปลาสวยงามเป็นครั้งคราว

ต่างจากชนิดอื่นในสกุลเดียวกันตรงที่มีปุ่มเล็ก ๆ (papillae) ปกคลุมส่วนต่าง ๆ ของปาก (ริมฝีปาก หนวด และพูของปาก) ซึ่งชนิดอื่นไม่มี

นอกจากนี้ยังเป็นชนิดที่ตัวใหญ่ที่สุดในสกุล และส่วนยื่นด้านหลังบนก้านครีบแขนงก้านแรกของครีบอกในตัวผู้จะเรียงติดกันเป็นโครงสร้างกว้างคล้ายใบมีด ต่างจาก K. pristes ที่เป็นซี่หยักแหลม 8-11 ซี่ซึ่งชี้ไปทางด้านหน้า หรือ K. katik ที่เป็นซี่หยักเรียวเล็ก 6-7 ซี่

สกุล Kottelatlimia ตั้งขึ้นโดย Nalbant (1994) เพื่อรองรับ K. katik ซึ่งเดิมเคยถูกจัดอยู่ในสกุล Lepidocephalichthys แต่มีความแตกต่างหลายประการ ได้แก่ ขนาดตัวเต็มวัยค่อนข้างเล็ก หัวไม่มีเกล็ด ตาเล็ก ก้านครีบอกก้านที่สองขยายใหญ่ในตัวผู้ และมีหนวดที่จมูก

ต่อมา Kottelat และ Whitten (1996) ได้ย้าย Lepidocephalichthys pristes เข้ามาอยู่ในสกุลนี้ และปัจจุบันสกุลนี้มีสมาชิกสามชนิด หลังจากที่ Kottelat และ Tan (2008) บรรยายชนิด K. hipporhynchos

วงศ์ Cobitidae ซึ่งมักเรียกกันว่าปลาหมู 'แท้' มีการกระจายพันธุ์กว้างขวางทั่วยูเรเซียเกือบทั้งหมด โดยอนุทวีปอินเดีย เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และจีน เป็นศูนย์กลางความหลากหลายของชนิดที่สำคัญ

การวิเคราะห์สายวิวัฒนาการโดย Tang et al. (2006), Šlechtová et al. (2007) และ Šlechtová et al. (2008) แสดงให้เห็นว่ากลุ่มนี้เป็นสายพันธุกรรมที่แยกจากวงศ์ Botiidae (ก่อนหน้านี้ทั้งสองกลุ่มเคยถูกรวมอยู่ใน Cobitidae ในฐานะวงศ์ย่อย Cobitinae และ Botiinae)

ในการศึกษาล่าสุดพบว่า Lepidocephalichthys ไม่ได้มีความใกล้ชิดกับ Pangio, Lepidocephalus หรือ Kottelatlimia อย่างที่เคยตั้งสมมติฐานไว้ แต่น่าเสียดายที่ผู้วิจัยไม่ได้เสนอทฤษฎีทางเลือกไว้

ปลาในวงศ์ Cobitidae ทุกชนิดมีเงี่ยงใต้ตาที่แหลมคมและขยับได้ ปกติจะซ่อนอยู่ในถุงผิวหนัง แต่จะกางออกเมื่อปลาเครียด เช่น เมื่อถูกยกขึ้นจากน้ำ จึงต้องระมัดระวัง เพราะเงี่ยงนี้อาจเกี่ยวติดสวิงตักปลา และในชนิดที่ตัวใหญ่อาจแทงทะลุผิวหนังคนได้1