อะคีซิส เวสเปอร์ตินัส

ความยาวมาตรฐาน: 35 มม. SL ขนาดพื้นตู้: 45 × 30 ซม. ปริมาตร: ประมาณ 41 ลิตร

ตู้ปลาที่มีพื้นตู้ขนาด 45 × 30 ซม. ถือว่าเพียงพอเกินพอ แม้จะเลี้ยงเป็นกลุ่มก็ตาม1

• อุณหภูมิ: 16.5–24 °C
• ค่า pH: 6.0–7.5
• ความกระด้าง (GH): 2–12 dGH1

เลี้ยงไม่ยาก แต่ควรปูพื้นด้วยทรายเนื้อนุ่ม เพราะปลาจะใช้เวลาส่วนหนึ่งมุดฝังตัวอยู่ในทรายทั้งตัว หรือโผล่ออกมาแค่ตา นอกจากนี้ยังดูเหมือนจะชอบมุดเข้าไปตามซอกระหว่างหินและพื้นผิวแข็งอื่น ๆ จึงอาจตกแต่งเพิ่มด้วยหินที่ถูกน้ำกัดเซาะจนมนหลาย ๆ ขนาด และอาจเพิ่มรากไม้หรือกิ่งขอนไม้ด้วย

แม้ในถิ่นอาศัยตามธรรมชาติไม่น่าจะมีไม้น้ำ แต่ก็สามารถใส่ได้หากต้องการ ไม้น้ำที่เกาะหินหรือขอนไม้ได้ เช่น Microsorum, Anubias หรือมอสชนิดต่าง ๆ จะเหมาะเป็นพิเศษ เพราะจะไม่ถูกรบกวนจากการมุดคุ้ยของปลา จะใช้ใบไม้แห้งรองพื้นด้วยก็ได้

เช่นเดียวกับปลาหลายชนิดที่อาศัยในน้ำไหลตามธรรมชาติ ปลาชนิดนี้ไม่ทนต่อการสะสมของสารอินทรีย์ที่เป็นมลพิษ และต้องการน้ำที่สะอาดหมดจดจึงจะเติบโตได้ดี นอกจากนี้ยังจะอยู่ได้ดีที่สุดเมื่อน้ำมีออกซิเจนละลายอยู่ค่อนข้างสูงและมีการไหลเวียนของน้ำในตู้ที่ดี ควรเปลี่ยนน้ำ 30–50% ของปริมาตรตู้ทุกสัปดาห์เป็นกิจวัตร1

ปลาในสกุล Akysis เป็นนักล่าขนาดเล็กที่หากินกลางคืนเป็นหลัก กินสัตว์น้ำจำพวกครัสเตเชียนขนาดเล็ก หนอน ตัวอ่อนแมลง และแพลงก์ตอนสัตว์อื่น ๆ ในตู้ปลาอาจค่อนข้างเลือกกิน และอาจไม่ยอมรับอาหารแห้ง แม้ในบางกรณีจะค่อย ๆ หัดกินได้เมื่อเวลาผ่านไป

อย่างไรก็ตาม ควรให้อาหารสดหรืออาหารแช่แข็งขนาดเล็กเป็นประจำเสมอ เช่น ไรทะเล ไรแดง หนอนแดง หรือหนอนแก้ว (glassworm) โดยควรให้หลังปิดไฟเพื่อให้ปลาแสดงพฤติกรรมตามธรรมชาติ แต่เมื่อปลาปรับตัวได้แล้ว ส่วนใหญ่จะออกมากินในช่วงเวลาให้อาหาร หากปลายังตัวเล็กมาก อาจต้องหั่นอาหารให้เล็กลงตามขนาดปลา1

ไม่ค่อยแย่งอาหารเก่ง จึงไม่ควรเลี้ยงร่วมกับปลาที่ตัวใหญ่กว่ามากหรือก้าวร้าวกว่า ปลาตระกูลปลาตะเพียนขนาดจิ๋วที่อยู่เป็นฝูง เช่น Boraras, Microdevario หรือ Danio/Rasbora ชนิดเล็ก เป็นเพื่อนร่วมตู้ที่ดี และหากไม่ติดเรื่องถิ่นกำเนิด ปลาคาราซินและปลาออกลูกเป็นตัวขนาดใกล้เคียงกันหลายชนิดก็น่าจะเลี้ยงร่วมกันได้

สำหรับปลาที่อยู่ชั้นล่างของตู้ แนะนำปลาหนังวงศ์ Akysidae ชนิดอื่นที่ขนาดใกล้เคียงกัน รวมถึงปลาวงศ์ Sisoridae ขนาดเล็ก เช่น Erithistes, Erethistoides, Hara, Pseudolaguvia และ Glyptothorax หลายชนิด

นอกจากนี้ ปลาค้อวงศ์ Balitoridae หลายชนิดจากสกุล เช่น Gastromyzon, Pseudogastromyzon และ Homaloptera ก็เหมาะสมเช่นกัน ปลาบางชนิดในวงศ์ Botiidae, Cobitidae และ Nemacheilidae ก็เลี้ยงร่วมได้ แต่จำเป็นต้องศึกษาข้อมูลให้ดีก่อน เพราะบางชนิดอาจก้าวร้าวหรือหวงถิ่นเกินไป หรือโตใหญ่เกินไป นอกจากนี้ยังพิสูจน์แล้วว่าอยู่ร่วมกับกุ้งน้ำจืดได้อย่างสงบ

ไม่ก้าวร้าวต่อปลาชนิดเดียวกัน จะเลี้ยงตัวเดียวหรือเลี้ยงเป็นกลุ่มก็ได้ตามต้องการ1

ยังไม่มีรายงาน แต่มีรายงานความแตกต่างระหว่างเพศใน A. alfredi (Ng and Kottelat, 1998)[8], A. fuscus (Ng, 1996)[2] และ A. microps (Ng and Tan, 1999)[3] ในสองชนิดแรก ตัวผู้มีรูทวารอยู่ด้านหน้าของตุ่มเพศ (genital papilla) ซึ่งมีช่องเพศที่ปลายถูกปิดด้วยแผ่นเนื้อ และตั้งอยู่ถัดจากโคนครีบท้องไปทางด้านหลังทันที

ในตัวเมีย รูทวารอยู่ค่อนไปทางด้านหลังมากกว่า และตุ่มเพศเป็นติ่งสั้น ๆ ที่มีช่องเปิดอยู่ที่ปลาย ตั้งอยู่ในระดับประมาณปลายด้านหลังของก้านครีบท้องก้านในสุด

ใน A. alfredi ระยะจากจุดเริ่มของก้านครีบท้องก้านแรกถึงก้านครีบก้นก้านแรกของตัวผู้สั้นกว่าตัวเมีย (13.8–17.5% ของความยาวมาตรฐาน (SL) เทียบกับ 17.7–18.4%) แต่ใน A. fuscus กลับเป็นตรงกันข้าม ครีบท้องของตัวผู้ยังสั้นกว่าตัวเมีย (12.9–14.2% SL เทียบกับ 14.1–15.5%) อยู่ชิดกันมากกว่า (ระยะห่างระหว่างครีบท้อง 4.0–4.9% SL เทียบกับ 4.8–5.5%) ส่วนปลายมักซ้อนทับกัน (ขณะที่ของตัวเมียกางออกด้านข้าง) และมักโค้งเป็นรูปคล้ายชาม (ขณะที่ของตัวเมียตรง)

ใน A. microps ตุ่มเพศของตัวผู้มีโคนพองกลม และช่องเพศที่ปลายไม่มีแผ่นเนื้อปิด ส่วนตัวเมียมีช่องเพศที่ถูกติ่งปิดไว้เพียงบางส่วน และไม่มีความแตกต่างของรูปร่างครีบท้องระหว่างสองเพศที่เห็นได้ชัด

ตามรายงานของ Vishwanath et al. (2007) ตัวผู้ของ A. prashadi มีตุ่มเพศสั้นรูปกรวยอยู่ถัดจากรูทวารไปทางด้านหลังทันที ส่วนตัวเมียมีตุ่มเพศแบนที่มีร่องเรียงเป็นรัศมีรอบรูเปิด1

ยังไม่มีรายงาน แต่มีรายงานสั้น ๆ ตีพิมพ์ไว้ในคำบรรยายชนิดของ A. vespa (Ng and Kottelat, 2004)[9] ซึ่งการวางไข่สำเร็จในชนิดนั้นดูเหมือนจะถูกกระตุ้นด้วยการลดอุณหภูมิลงอย่างมาก ประมาณ 7 °C

มีการสังเกตเห็นตัวผู้หลายตัวไล่ตามตัวเมียที่ท้องแก่ ตัวผู้ที่ประสบความสำเร็จได้รับอนุญาตให้ใช้ลำตัวโอบรัดรอบตัวเมีย จากนั้นจึงปล่อยไข่และน้ำเชื้อออกมา ไข่ฟักออกเป็นตัวหลังวางไข่ 4 วัน และถุงไข่แดงยุบหมดภายใน 10 วัน ลวดลายแบบตัวเต็มวัยพัฒนาสมบูรณ์หลังจากนั้นเพียง 23 วัน1

พบเฉพาะบริเวณต้นน้ำของระบบแม่น้ำอานชอง (Ann Chaung) ซึ่งไหลลงจากด้านตะวันตกของเทือกเขายะไข่ (Rakhine Yoma/Arakan) ในรัฐยะไข่ ทางตะวันตกของเมียนมา เทือกเขานี้เป็นแนวกั้นตามธรรมชาติที่แยกรัฐยะไข่ออกจากส่วนอื่นของประเทศ

พื้นที่นี้เป็นถิ่นอาศัยของปลาถิ่นเดียวอีกหลายชนิด ได้แก่ Danio aesculapii, Devario xyrops, Channa pulchra, Hara spinulosus, Batasio elongatus, Garra flavatra และ G. spilota เมื่อพิจารณาจากการกระจายพันธุ์ที่ทราบของบางชนิดในกลุ่มนี้ ก็ดูเป็นไปได้ว่า A. vespertinus น่าจะมีการกระจายพันธุ์ที่กว้างกว่านี้ในพื้นที่ดังกล่าวเช่นกัน1

ปลาในสกุลนี้แทบทั้งหมดอาศัยอยู่ในลำธารและแม่น้ำที่น้ำไหลเชี่ยว พื้นท้องน้ำโดยทั่วไปเป็นทราย กรวด และหิน ผสมกันในสัดส่วนต่าง ๆ น้ำมักใสจนถึงขุ่นเล็กน้อย แต่ปริมาณน้ำ ความแรงของกระแสน้ำ และตะกอนแขวนลอยมักเพิ่มขึ้นมากในช่วงฤดูฝน

ตามปกติจะไม่มีไม้น้ำ แต่อาจมีกองใบไม้ร่วงเป็นหย่อม ๆ หรือโครงสร้างใต้น้ำ เช่น กิ่งไม้ที่หักร่วงลงมา หรือรากไม้ที่ยื่นออกมาจากตลิ่ง1

ปลาชนิดนี้หาได้ยากมากในวงการปลาสวยงาม และสามารถแยกจากปลาชนิดอื่นในสกุลเดียวกันได้จากลักษณะต่อไปนี้รวมกัน: จะงอยปากแคบ ทำให้หัวดูเป็นทรงสามเหลี่ยม; เงี่ยงครีบอกยาว 17.1–22.2% ของความยาวมาตรฐาน (SL); ฐานครีบไขมันยาว 18.8–21.1% SL; ความลึกลำตัวที่ตำแหน่งรูทวาร 13.5–16.0% SL; ความลึกคอดหาง 7.4–9.2% SL; ความยาวคอดหาง 19.0–22.8% SL; ความยาวหัว 27.1–30.2% SL; ระยะระหว่างตา 24.5–28.8% ของความยาวหัว (HL); หนวดที่จมูกยาว 37.8–48.3% HL; หนวดที่ขากรรไกรบนยาว 84.9–96.6% HL; ขอบด้านหลังของเงี่ยงครีบอกไม่มีหยัก; ครีบหางเว้าเป็นแฉก; มีลายสีอ่อนรูปอานม้า 2 แห่งที่ด้านบนของบริเวณหลังครีบหลัง (บริเวณระหว่างครีบหลังกับครีบหาง); ท้องไม่มีสีน้ำตาล

ปลาในวงศ์ Akysidae มักถูกเรียกรวม ๆ ว่า 'Asian stream catfishes' เนื่องจากส่วนใหญ่อาศัยอยู่เฉพาะในลำธาร ทุกชนิดมีหนวด 4 คู่ และในกลุ่มนี้ ปลาสกุล Akysis สามารถจำแนกได้จากผิวหนังที่มีตุ่ม และลวดลายพรางตัวซึ่งโดยทั่วไปเป็นแถบหรือแต้มสีเหลืองบนพื้นสีน้ำตาล

จากลักษณะทางสัณฐานวิทยาหลายประการ Ng and Kottelat (1998)[8] ได้แบ่งสกุลนี้ตามที่ยอมรับกันแต่เดิมออกเป็นกลุ่มชนิด A. variegatus และกลุ่มชนิด A. pseudobagarius แต่ต่อมา Ferraris (2007) ได้ย้ายปลาทั้งหมดในกลุ่มหลังไปไว้ในสกุล Pseudobagarius โดยอาศัยลักษณะร่วมต่อไปนี้: ปลายจะงอยปากยื่นเลยขอบขากรรไกรล่างไปด้านหน้า; ปากอยู่ค่อนลงด้านล่าง (subterminal); รูจมูก (รูจมูกหน้าและหลัง) ค่อนข้างใหญ่และอยู่ชิดกัน; ครีบหางเว้าเป็นแฉกลึก

ปลาสกุล Pseudobagarius ยังมักมีรูปร่างลำตัวค่อนข้างยาวกว่า Akysis ส่วนใน Akysis ปลายจะงอยปากยื่นเลยขอบขากรรไกรล่างเพียงเล็กน้อย ปากอยู่ปลายสุดจนถึงค่อนลงด้านล่างเล็กน้อย รูจมูกค่อนข้างเล็กและอยู่ห่างกัน และครีบหางตัดตรงหรือเว้าตื้น

ในการวิเคราะห์สายวิวัฒนาการระยะหลัง วงศ์ Akysidae ถูกจัดอยู่ในกลุ่มที่เรียกกันอย่างไม่เป็นทางการว่า 'Big Asia' โดยอยู่ในตำแหน่งฐานของกลุ่ม และมีความใกล้ชิดที่สุดกับวงศ์ Amblycipitidae, Sisoridae และ Erethistidae ซึ่งดูเหมือนจะรวมกันเป็นกลุ่มโมโนไฟเลติกร่วมกับวงศ์ Bagridae และ Horabagridae

ในการศึกษาก่อนหน้านี้ วงศ์ Aspredinidae จากอเมริกาใต้มักถูกจัดให้สัมพันธ์กับวงศ์ Akysidae แต่ปัจจุบันถือว่ามีความใกล้ชิดกับวงศ์ Doradidae และ Auchenipteridae มากกว่า

ปลาในวงศ์ Akysidae ทุกชนิดมีต่อมพิษที่โคนเงี่ยงครีบหลังและเงี่ยงครีบอก แม้จะไม่เป็นอันตรายต่อคนที่สุขภาพแข็งแรง แต่ก็อาจทิ่มแทงจนเจ็บปวดได้ จึงควรจับอย่างระมัดระวังเมื่อต้องนำปลาขึ้นจากน้ำไม่ว่าด้วยเหตุผลใด หรือขณะทำความสะอาดตู้ปลา1