Cá badis đỏ

Cá badis đỏ là loài được dân chơi cá nước ngọt rất chuộng. Cũng vì được săn đón nên đôi khi khá khó mua. Cá nhỏ con và nhút nhát, vì vậy bạn cần chọn bạn cùng bể thật kỹ. Tốt nhất là nuôi riêng một loài.1

Bể tối thiểu khoảng 40 lít.1

Một cặp, hoặc một con đực với nhiều con cái, có thể nuôi trong bể có đáy từ 45 × 30 cm trở lên.

Thể tích: khoảng 41 lít.2

• pH: 6,5 đến 7,5
• Độ cứng: 10 đến 15 dKH
• Nhiệt độ: 23 đến 26 °C1

• Nhiệt độ: 18–26°C
• pH: 6,5–8,5
• Độ cứng: 1–15 dGH2

Cá badis đỏ nhỏ con nên bể nuôi cần bố trí cho hợp với chúng. Cá chỉ thấy yên tâm khi có nhiều chỗ để trốn. Bể trồng dày cây là lý tưởng nhất. Cây vừa cho cá chỗ ẩn vừa giống môi trường tự nhiên của chúng. Nếu dùng cây giả và đồ trang trí, bạn cần đảm bảo dòng nước đủ mạnh để cấp khí, đồng thời con cá nào cũng có đủ chỗ trú để thấy an toàn.

Như mọi bể khác, bạn phải test nước thường xuyên và giữ lịch chăm bể đều đặn. Với bể trồng cây, cần tỉa bỏ lá chết thường xuyên và làm thoáng khí cho rễ. Khi cần, bạn châm thêm phân bón thủy sinh an toàn cho cá để nuôi cây thật.1

Cá hợp nhất với bể bố cục kỹ, có nhiều chỗ trốn. Nền mềm là tốt hơn cả, nhưng sỏi hạt mịn cũng được. Cây lý tưởng là các loài Cryptocoryne, hoặc những cây buộc bám lên vật trang trí trong bể như Microsorum, Anubias hay các loài Taxiphyllum.

Taxiphyllum đặc biệt có ích vì đây cũng là chỗ đẻ trứng lý tưởng. Ngoài ra bạn có thể dùng thêm cành lũa, cây thả nổi và lá khô.2

Cá badis đỏ ăn tạp và thích những món giòn, nhiều thịt. Nếu bể có ốc con, chúng có thể ăn luôn. Nhờ vậy bạn đỡ lo cảnh ốc sinh sôi quá mức.

Khi cho ăn, bạn cần để ý cỡ thức ăn. Lúc đầu có thể phải cho ăn cám mảnh vì miệng cá nhỏ. Khi cá đã quen thì nên chuyển sang cám viên. Cám viên tan chậm hơn nên giữ nước sạch hơn.

Thực đơn nên đa dạng, gồm cám viên, cám mảnh, rau cắt nhỏ và thức ăn đông lạnh. Thỉnh thoảng bạn bổ sung thức ăn sống hoặc sấy đông khô như trùng huyết, giun vi mô, bo bo hay cyclops. Những món này rất tốt khi muốn kích cá sinh sản. Cá badis đỏ có thể khá kén ăn, nên bạn cần theo dõi xem chúng ăn uống thế nào.

Lúc cho ăn, hãy quan sát kỹ vì cá nhỏ rất dễ bị cho ăn quá tay. Mỗi ngày cho ăn hai lần, mỗi lần một ít, để không dư thức ăn. Thức ăn thừa có thể làm rối chu trình nitơ trong bể. Bạn cũng cần chắc chắn các loài cá khác không giành hết mồi, để cá badis đỏ được ăn thong thả.1

Các loài Dario là cá săn mồi cỡ nhỏ. Chúng ăn giáp xác thủy sinh nhỏ, giun, ấu trùng côn trùng và các loại động vật phù du khác. Khi nuôi trong bể, nên cho cá ăn mồi sống hoặc đông lạnh cỡ nhỏ như ấu trùng Artemia, Daphnia, giun grindal, giun micro và giun banana.

Cá badid thường dễ bị béo phì và dễ mắc bệnh hơn khi ăn trùng huyết (ấu trùng muỗi lắc) hoặc trùng chỉ. Vì vậy bạn nên bỏ hai loại này ra khỏi khẩu phần.2

Cá badis đỏ nhỏ con nên dễ bị các loài lớn hơn làm cho sợ hãi. Vì thế chúng không hợp với phần lớn bể cộng đồng nước ngọt, trừ khi các loài khác cũng có cỡ tương đương. Chúng sống khỏe nhất trong bể nuôi riêng một loài, nhiều cây và nhiều chỗ trốn.

Nếu muốn nuôi chung, bạn có thể chọn cá chuột (Corydoras), cá rasbora, cá neon hoặc cá neon vua.1

Cá bơi chậm, tính nhút nhát. Bạn cùng bể to hơn hoặc dữ hơn dễ làm chúng sợ, hoặc tranh hết phần ăn. Tốt nhất nên nuôi riêng, hoặc chung với các loài cá nhỏ bơi ở tầng nước trên và giữa.

Các con đực có thể rất hung hăng với nhau, nhất là trong không gian chật. Với bể nhỏ, bạn chỉ nên mua một cặp, hoặc một đực với vài cái. Bể rộng hơn thì nuôi được cả nhóm, miễn là mỗi con đực có đủ chỗ để chiếm một lãnh thổ riêng.

Bố trí hang có tính toán có thể đỡ được phần nào chuyện này. Chẳng hạn, đừng dồn hết chỗ đẻ vào một góc bể. Nếu định nuôi trong bể cộng đồng, bạn cần chọn bạn cùng bể thật kỹ.2

Cá đực có thân chủ yếu màu đỏ đến cam, hai bên thân có các vạch sáng màu hơn, từ vàng nhạt đến xanh ánh bạc. Cá cái màu nhạt hơn, phần lớn là xám. Lúc còn nhỏ, con đực và con cái trông y hệt nhau. Khi lớn lên, cá đực lên màu rực rỡ hơn và to hơn một chút. Cá cái thì vẫn nhỏ hơn và màu trầm hơn.1

Loài này phân biệt đực cái rất dễ, nhưng ngoài thị trường thường chỉ bán con đực.

Con cái nhỏ hơn và nhạt màu hơn. Hai bên thân con cái không có sắc đỏ hay xanh lam, vạch thì mờ hoặc không có. Thân con cái cũng ngắn và mập hơn hẳn con đực. Ngoài ra, khi trưởng thành, con đực có vây bụng, vây lưng và vây hậu môn dài ra.2

Khi cá đã sẵn sàng sinh sản, bạn thả một cặp đực cái vào bể đẻ riêng. Bể này không có cá khác nhưng cần nhiều đồ trang trí cùng cây thật hoặc cây giả. Cho cặp cá ăn nhiều chất béo và đạm hơn bình thường để tuyến sinh dục phát triển. Để cá không bị stress, bạn giữ nước sạch, tránh tiếng ồn lớn và tránh cử động đột ngột gần bể.

Vào mùa đẻ, cá đực lên màu đẹp nhất và "nhảy múa" để tán cá cái. Nó bơi vờn quanh cá cái thật hăng để kích cá cái đẻ trứng. Cá cái đẻ trứng ở mặt dưới lá cây, vì vậy bể đẻ nhất định phải có cây. Cá đực bơi theo sau để thụ tinh cho trứng.

Đẻ xong, bạn có thể chuyển cá bố mẹ về bể cũ. Trứng nở sau vài ngày, cá bột mới nở còn mang túi noãn hoàng. Khi túi noãn hoàng tiêu hết, bạn cho cá bột ăn thức ăn giàu chất béo và đạm để cá lớn tốt. Thức ăn cho cá bột bán sẵn hoặc Artemia mới nở đều dùng được. Thường chỉ có vài trứng sống được tới lúc trưởng thành.1

Cá đẻ trứng bám lên giá thể và chỉ kết cặp tạm thời. Nếu muốn vớt được nhiều cá con, tốt nhất đừng thả loài cá nào khác chung bể. Dù vậy, trong bể cộng đồng đã ổn định và bày trí đầy đủ, vẫn có thể có vài con sống được đến lúc trưởng thành.

Bạn có thể cho đẻ theo cặp hoặc theo nhóm cá trưởng thành. Nếu dùng nhiều con đực thì phải chừa cho mỗi con chỗ lập lãnh thổ, khoảng 30 cm² mỗi con là đủ. Thường sẽ có một con đực lên làm đầu đàn, và các con đực còn lại sẽ không tham gia sinh sản.

Thông số nước nên nằm trong khoảng đã nêu ở trên. Nên vỗ cá bố mẹ bằng nhiều thức ăn sống và đông lạnh. Khi cá vào độ sinh sản, con đực bắt đầu chiếm lãnh thổ, ve vãn con cái và lên màu đậm hơn.

Màn tán tỉnh có thể kéo dài vài ngày. Con cái thường bị đuổi đi, rồi vài phút sau con đực lại quay sang ve vãn tiếp. Con đực tiến lại gần con cái mà không hề hung hăng, và có vẻ như đang "mời" nàng vào giữa lãnh thổ của mình. Nếu đã sẵn sàng đẻ, con cái sẽ bơi theo.

Cuộc đẻ chỉ diễn ra trong vài giây. Trứng rải lung tung ở mặt dưới một bề mặt cứng, chẳng hạn một chiếc lá cây. Đẻ xong, con cái bị đuổi đi và con đực một mình giữ lãnh thổ. Nếu muốn vớt được nhiều cá con nhất, đây là lúc bạn chuyển giá thể có trứng sang một thùng chứa nước lấy từ bể đẻ, hoặc bắt cá bố mẹ ra. Lý do là cá con nở ra sẽ bị săn làm mồi.

Trứng thường nở sau 2–3 ngày. Sau đó cá con có thể mất tới một tuần mới tiêu hết túi noãn hoàng. Cá con cực kỳ nhỏ, cần ăn thức ăn cỡ trùng cỏ (infusoria) cho đến khi đủ lớn để ăn giun micro, ấu trùng Artemia và các loại mồi tương tự.2

Cá badis đỏ có nguồn gốc từ các vùng nước ngọt ở Ấn Độ. Vùng phân bố của chúng hẹp nên bắt ngoài tự nhiên không dễ. Bù lại, loài này đã được nhân giống trong bể nuôi, nên bạn không cần mua cá bắt từ tự nhiên.1

Loài này có vẻ chỉ sống trong các hệ nhánh đổ vào sông Brahmaputra, thuộc một phần các bang Tây Bengal và Assam, Ấn Độ. Vùng phân bố có thể kéo sang cả Bhutan.

Kullander và Britz (2002) đã chỉ định một neotype (mẫu chuẩn thay thế), có địa điểm thu mẫu là "sông Janali, Raimana, 26°39'00"N, 89°58'00"E, lưu vực sông Brahmaputra, quận Kokrajhar, Assam, Ấn Độ".2

Chúng thích sống ở những nhánh sông có cây cỏ mọc dày.1

Cá thường sống ở suối nông, nước trong, đáy cát hoặc sỏi, nơi cây ven bờ và/hoặc cây thủy sinh mọc dày. Ở một điểm khảo sát, quần hợp cây thủy sinh có các loài thuộc Hygrophilia, Limnophila, Ottelia, Rotala và Vallisneria.

Tại nơi thu neotype, loài này sống chung khu vực với Badis blosyrus và B. kanabos.2

Đây là một trong những loài badid nổi tiếng nhất trong giới chơi cá cảnh. Cá được chuộng cho bể "nano" vì thuộc hàng nhỏ nhất trong các loài cá dạng vược (percoid) từng được biết đến.

Loài này rất dễ phân biệt với các loài cùng chi, vì chỉ con đực của nó có một dãy bảy vạch dọc xanh lam ánh kim trên hai bên thân.

D. dario còn khác D. dayingensis ở mấy điểm sau: không có răng khẩu cái ở hàm trên (D. dayingensis có), có 8½ vảy trên hàng vảy ngang (D. dayingensis có 9½), và có các sọc rõ ở trước mắt, sau mắt và trên ổ mắt (D. dayingensis không có).

Loài này khác D. hysginon ở chỗ không có ống đường bên anguloarticular, trong khi D. hysginon có. So với cả D. hysginon lẫn D. dayingensis, D. dario có 13–14 gai vây lưng (hai loài kia có 15–16). D. dario cũng không có xương dưới ổ mắt và không có đốm đen ở phần trước vây lưng, còn hai loài kia đều có.

Bạn có thể gặp tên Badis badis bengalensis hoặc B. bengalensis dùng cho loài này. Hai tên đó bắt nguồn từ một "mô tả" sai, đăng trên một tạp chí dành cho người chơi cá năm 1999.

Hiện chi Dario có năm loài. Bốn loài trong số đó được coi là cá tí hon vì chiều dài chuẩn (SL) không quá 26 mm.

Loài thứ năm, D. urops, lớn hơn, đạt ít nhất 28 mm SL. Nó cũng sống ở tây nam Ấn Độ, trong khi các loài còn lại có nguồn gốc từ các hệ sông Brahmaputra, Meghna và Ayeyarwaddy ở bắc Ấn Độ, Myanmar và tây nam Trung Quốc. Sự khác biệt về vùng sống này đặt ra nhiều câu hỏi thú vị về địa sinh học của chi. Ngoài ra, D. urops thiếu một số đặc điểm chẩn đoán của Dario, nên có thể là nhóm chị em với các loài còn lại trong chi. Tuy vậy, giả thuyết này vẫn chưa được kiểm chứng.

Trước năm 2002, họ Badidae chỉ có năm loài. Trong đó chỉ B. badis và, ở mức ít hơn, Badis dario là được giới chơi cá ưa chuộng. Cũng trong năm 2002, Kullander và Britz công bố một công trình tu chỉnh lớn, lập ra mười loài mới cùng chi Dario. Hai ông chuyển B. dario sang chi mới này và chỉ định nó làm loài điển hình (type species).

Dario dễ phân biệt với Badis nhất qua những đặc điểm sau: các loài trong chi có kích thước trưởng thành nhỏ, màu chủ đạo là đỏ, con đực có mấy tia vây lưng đầu và vây ngực dài hơn, vây đuôi mép thẳng (Badis có mép tròn), không thấy rõ đường bên, và cá bố mẹ ít chăm con hơn.

Trước đây, badid từng bị xếp vào họ Nandidae hoặc Pristolepididae. Mãi đến năm 1968, Barlow mới đề xuất tách chúng thành một nhóm riêng. Badid có một số điểm chung với nhóm cá anabantoid, nandid và channid. Điểm người chơi cá dễ thấy nhất là kiểu ôm đẻ đặc trưng, khi con đực quấn thân quanh mình con cái. Các nghiên cứu gần đây hơn kết luận rằng kiểu ôm đẻ này là một đặc điểm cổ, thừa hưởng từ tổ tiên chung của tất cả các họ kể trên. Mọi loài Badis, Dario và Nandus đều có gai huyết (hemal spine) chẻ đôi rất riêng ở đốt sống áp chót. Đặc điểm này có thể là bằng chứng cho thấy nhóm này đơn ngành. Nandidae và Badidae chỉ khác nhau về hình thái và cấu trúc trứng, còn quan hệ phát sinh loài giữa hai họ thì vẫn chưa được nghiên cứu đầy đủ.2