ซิวแคระ

แม้จะตัวเล็ก แต่ก็ยังต้องการพื้นที่ว่ายน้ำ และตัวผู้ที่เป็นจ่าฝูงจะสร้างอาณาเขตชั่วคราวในช่วงผสมพันธุ์ ดังนั้นการเลี้ยงเป็นฝูงควรใช้ตู้ที่มีขนาดพื้นอย่างน้อย 45 × 30 ซม. (ประมาณ 41 ลิตร)1

• อุณหภูมิ: 20–28 °C
• ค่า pH: 6.0–7.0
• ความกระด้าง (GH): 2–10 dGH1

เหมาะที่สุดที่จะเลี้ยงในตู้ไม้น้ำที่ปลูกไม้น้ำหนาแน่น และเป็นตัวเลือกที่ดีเยี่ยมสำหรับตู้ที่จัดตกแต่งอย่างประณีต การเพิ่มไม้น้ำลอยผิวน้ำและรากหรือกิ่งขอนไม้เพื่อกรองแสงที่ส่องเข้าตู้ก็ดูเหมือนว่าปลาจะชอบ และยังช่วยให้ตู้ดูเป็นธรรมชาติมากขึ้น

ระบบกรองไม่จำเป็นต้องแรงมาก เพราะส่วนใหญ่มาจากแหล่งน้ำที่ไหลเอื่อย และอาจปรับตัวได้ยากหากกระแสน้ำแรง ไม่ควรปล่อยลงตู้ที่วงจรไนโตรเจนยังไม่สมบูรณ์ เพราะปลาอาจอ่อนไหวต่อการเปลี่ยนแปลงของคุณภาพน้ำ1

เช่นเดียวกับปลาในสกุล Boraras ชนิดอื่น ในธรรมชาติปลาชนิดนี้น่าจะเป็นนักล่าขนาดจิ๋วที่กินแมลงขนาดเล็ก หนอน สัตว์จำพวกครัสเตเชียนขนาดเล็ก และแพลงก์ตอนสัตว์อื่น ๆ ในตู้ปลาจะยอมรับอาหารแห้งที่มีขนาดเหมาะสม แต่ไม่ควรให้อาหารแห้งเพียงอย่างเดียว การให้อาหารมีชีวิตและอาหารแช่แข็งขนาดเล็กทุกวัน เช่น ไรแดง ไรทะเล ร่วมกับอาหารแผ่นและอาหารเม็ดเล็กคุณภาพดี จะทำให้ปลามีสีสันดีที่สุดและกระตุ้นให้ปลาพร้อมผสมพันธุ์1

เป็นปลาที่รักสงบมาก แต่ไม่เหมาะเป็นปลาสำหรับตู้รวม เนื่องจากตัวเล็กและค่อนข้างขี้ตกใจ จะอยู่ได้ดีที่สุดเมื่อเลี้ยงเดี่ยว ๆ เพียงชนิดเดียวหรือเลี้ยงร่วมกับปลาขนาดจิ๋วชนิดอื่น เช่น Microdevario, Sundadanio, Danionella, Eirmotus, Trigonostigma, ปลาแพะแคระ และปลาซักเกอร์ขนาดเล็ก เช่น ปลาอ็อตโต (Otocinclus)

นอกจากนี้ยังเป็นเพื่อนร่วมตู้ที่เหมาะสำหรับปลากลุ่มอะนาบันทอยด์ที่ขี้อาย เช่น Sphaerichthys, Parosphromenus หรือปลากัดชนิดที่ตัวเล็ก และในตู้ไม้น้ำสามารถเลี้ยงร่วมกับกุ้งน้ำจืดในสกุล Caridina และ Neocaridina ได้

โดยธรรมชาติเป็นปลาที่อยู่รวมฝูง และควรเลี้ยงเป็นฝูงอย่างน้อย 8-10 ตัว การเลี้ยงในจำนวนที่มากพอไม่เพียงทำให้ปลาตื่นตกใจน้อยลง แต่ยังทำให้ตู้ดูสวยงามและเป็นธรรมชาติมากขึ้น ตัวผู้ยังจะแสดงพฤติกรรมที่น่าสนใจเมื่อแข่งขันกันเพื่อดึงดูดความสนใจจากตัวเมีย1

ตัวเมียที่โตเต็มวัยจะมีท้องกลมกว่าอย่างเห็นได้ชัด และมักตัวใหญ่กว่าตัวผู้เล็กน้อย1

อาจยังไม่เคยมีการเพาะพันธุ์ในที่เลี้ยง แม้ว่าน่าจะทำได้แน่นอน เช่นเดียวกับปลาตระกูลปลาตะเพียนขนาดเล็กหลายชนิด ปลาชนิดนี้วางไข่แบบโปรยไข่และวางไข่อย่างต่อเนื่อง โดยไม่มีการดูแลไข่หรือลูกเลย ดังนั้นเมื่อปลาอยู่ในสภาพสมบูรณ์จะวางไข่จำนวนเล็กน้อยทุกวัน ในตู้ที่ตกแต่งดีและเซ็ตตัวแล้ว จึงเป็นไปได้ว่าอาจเริ่มมีลูกปลาจำนวนเล็กน้อยปรากฏขึ้นเองโดยไม่ต้องทำอะไร

อย่างไรก็ตาม หากต้องการเพิ่มจำนวนลูกปลา จำเป็นต้องใช้วิธีที่ควบคุมมากขึ้นอีกเล็กน้อย และแนะนำให้ลองใช้วิธีที่เคยได้ผลกับปลาชนิดอื่นในสกุลเดียวกัน ฝูงพ่อแม่ปลายังคงเลี้ยงให้พร้อมผสมพันธุ์รวมกันได้ แต่ควรเตรียมภาชนะขนาดเล็กไว้หนึ่งใบหรือมากกว่า ขนาดประมาณ 10-15 ลิตร

ภาชนะเหล่านี้ควรมีแสงสลัวมาก พื้นอาจปล่อยโล่งหรือปูด้วยตาข่ายที่มีช่องใหญ่พอให้ไข่ที่ไม่ติดกับต้นไม้ลอดผ่านลงไปได้ แต่เล็กพอที่พ่อแม่ปลาจะเข้าไปถึงไข่ไม่ได้

สามารถใช้แผ่นหญ้าเทียมพลาสติกที่หาซื้อได้ทั่วไปแทนได้ และได้ผลดีมาก น้ำควรมีค่า pH 6.0-7.0 ความกระด้าง 5-10 dGH และอุณหภูมิค่อนไปทางสูงของช่วงที่แนะนำไว้ข้างต้น

ควรใส่มอสส์ชวาหรือไม้น้ำใบละเอียดชนิดอื่นเป็นกอขนาดพอสมควร ให้กินพื้นที่ประมาณครึ่งหนึ่งของภาชนะ ระบบกรองไม่จำเป็นนัก แต่หากต้องการก็ใช้กรองฟองน้ำขนาดเล็กที่ทำงานด้วยปั๊มลมได้

จากนั้นจึงปล่อยพ่อแม่ปลาที่เลี้ยงจนพร้อมผสมพันธุ์ดีแล้วสองหรือสามคู่ลงในแต่ละภาชนะ ควรย้ายปลาอย่างช้า ๆ เพื่อหลีกเลี่ยงความเครียดที่มากเกินไป และหากสภาพแวดล้อมเหมาะสม ปลาควรเริ่มวางไข่ในเช้าวันถัดไป

แม้ปลาชนิดนี้จะกินไข่ของตัวเองแน่นอน แต่ดูเหมือนจะไม่ไล่หาไข่กินอย่างจริงจังเหมือนปลาตระกูลปลาตะเพียนขนาดเล็กหลายชนิด เมื่อเริ่มวางไข่แล้ว ควรวางไข่ต่อเนื่องทุกวัน

ควรปล่อยพ่อแม่ปลาไว้ในภาชนะไม่เกินสองสามวันแล้วจึงนำออก เพราะไข่ชุดแรกควรฟักภายในวันที่สองหลังจากการวางไข่ครั้งแรก ลูกปลาตัวจิ๋วจะอาศัยอาหารจากถุงไข่แดงต่อไปอีกประมาณ 24 ชั่วโมง หลังจากนั้นจะต้องได้รับพารามีเซียมหรืออาหารขนาดจิ๋วชนิดอื่น

หลังจากหนึ่งสัปดาห์ถึงสิบวัน ลูกปลาน่าจะโตพอที่จะกินลูกไรทะเลแรกฟัก ไมโครเวิร์ม ฯลฯ ได้ เมื่อเวลาผ่านไป ลูกปลาเพิ่มเติมจากการวางไข่ครั้งหลัง ๆ น่าจะเริ่มปรากฏขึ้น ควรรอหนึ่งถึงสองสัปดาห์ก่อนเริ่มเปลี่ยนน้ำทีละน้อย เพื่อไม่ให้ลูกปลาช็อกโดยไม่จำเป็น1

ส่วนใหญ่จำกัดอยู่ในบางพื้นที่ของลุ่มน้ำโขงในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของไทย โดยเคยเก็บตัวอย่างได้ในจังหวัดหนองคาย อุดรธานี และสกลนคร มีการกล่าวว่าพบในลาวด้วย แต่ยังไม่สามารถหาข้อมูลที่ยืนยันได้แน่ชัด

ถิ่นที่พบตัวอย่างต้นแบบ (type locality) คือ 'หนองน้ำห่างจากอุดรธานีไปทางเหนือ 6 กิโลเมตร บริเวณที่ทางหลวงหมายเลข 2 ตัดผ่านทางรถไฟ ลุ่มน้ำโขง จังหวัดอุดรธานี 17°28"N, 102°48"E ประเทศไทย'1

อาศัยอยู่ในแหล่งน้ำตื้น เช่น หนองน้ำ บึง ที่ราบน้ำท่วมถึง และนาข้าว แหล่งน้ำเหล่านี้ส่วนใหญ่น้ำใส และมักมีพืชน้ำใต้น้ำขึ้นหนาแน่น นอกจากนี้ยังทราบกันว่าปลาจะเคลื่อนย้ายเข้าไปในพื้นที่ที่น้ำท่วมชั่วคราวในช่วงฤดูฝน

บึงโขงหลงเป็นทะเลสาบและเป็นแหล่งที่ยืนยันแล้วว่าพบปลาชนิดนี้ ในจังหวัดหนองคาย ประเทศไทย พืชน้ำในทะเลสาบและที่ราบน้ำท่วมถึงโดยรอบ ได้แก่ Hydrilla verticillata, Cerotophyllum dermersum, Chara zeylanica และ Blyxa echinosperma มี Salvinia cucullata ลอยอยู่บนผิวน้ำ ส่วนพืชที่โผล่พ้นน้ำ ได้แก่ Eleocharis dulcis, Nelumbo nucifera, Lepironia articulata และ Nymphaea lotus

ปลาชนิดอื่นที่พบร่วมกัน ได้แก่ Brachygobius sp., Betta splendens, Betta smaragdina, Clupeichthys aesamensis, Odontobutis aurarmus, Kryptopterus bicirrhis, Clarias batrachus, Rasbosoma spilocerca และ Pao leiurus อย่างไรก็ตาม ควรทราบว่าปลาเหล่านี้ไม่สามารถเลี้ยงรวมกันในตู้ปลาได้ทั้งหมด และบางชนิดก็น่าจะหาไม่ได้ในตลาดปลาสวยงาม

แหล่งอาศัยที่น่าสนใจอีกแห่งคือพื้นที่ชุ่มน้ำกุดทิงในจังหวัดหนองคาย ซึ่งปลาชนิดนี้อาศัยอยู่ร่วมกับ Rasbora rubrodorsalis และ Rasbosoma spilocerca พื้นที่นี้ได้รับการเสนอให้เป็นพื้นที่แรมซาร์ในปี 2008 เนื่องจากความหลากหลายของชนิดพันธุ์ที่พบ1

ปลาชนิดนี้มีข้อมูลน้อยและพบในตลาดปลาสวยงามได้ยาก ภาพจำนวนมากที่ติดชื่อชนิดนี้กลับเป็นปลาสกุลเดียวกันชนิดอื่นที่มีสีสันสดกว่า

อันที่จริงแล้วปลาชนิดนี้แยกจากญาติใกล้ชิดได้ไม่ยาก เพราะเป็นปลาที่มีลวดลายค่อนข้างเรียบ และนี่อาจเป็นส่วนหนึ่งของเหตุผลที่ไม่ค่อยมีวางขายแพร่หลาย ปลาที่ขายในชื่อ B. micros var. 'red' หรือ 'strawberry rasbora' นั้นเป็น B. maculatus, B. brigittae หรือ B. naevus เสมอ

สกุล Boraras ถูกตั้งขึ้นในปี 1993 เพื่อแยกปลากลุ่มเล็ก ๆ ออกจากกลุ่ม Rasbora ที่ใหญ่กว่า โดยอาศัยความแตกต่างด้านสัณฐานวิทยาและกลยุทธ์การสืบพันธุ์

ดังนั้นในเอกสารเก่าจึงจัดปลากลุ่มนี้อยู่ใน Rasbora และตาม Liao et al. (2010) สกุลนี้อยู่ในกลุ่มย่อย rasborin ภายในวงศ์ย่อย Danioninae (อีกกลุ่มย่อยหนึ่งคือ danionin)

กลุ่มนี้ยังแบ่งย่อยออกเป็นหกกลุ่มวิวัฒนาการ (clade คือกลุ่มของชนิดที่มีความใกล้ชิดกัน) โดย Boraras (หรืออย่างน้อย B. brigittae ซึ่งเป็นชนิดเดียวในสกุลที่ใช้ในการศึกษา) อยู่ใน 'กลุ่มวิวัฒนาการที่สาม' ร่วมกับ Horadandia atukorali, Rasboroides vaterifloris, Trigonostigma heteromorpha และอีกสามชนิดที่เคยอยู่ใน Rasbora แต่ผู้วิจัยย้ายไปอยู่ในสกุลใหม่ ได้แก่ Trigonopoma gracile, T. pauciperforatum และ Rasbosoma spilocerca

ในบรรดาปลาเหล่านี้ พบว่า Boraras รวมกับ Rasboroides เป็นกลุ่มที่มีบรรพบุรุษร่วมเดียวกัน (monophyletic group) หมายความว่าทั้งสองสกุลสืบเชื้อสายมาจากบรรพบุรุษร่วมกัน ผลการศึกษาสำหรับ B. brigittae และ T. heteromorpha ยังไม่ชัดเจนในบางประเด็น และมีข้อเสนอให้ศึกษาเพิ่มเติมเกี่ยวกับตำแหน่งทางสายวิวัฒนาการของทั้งสองชนิด

ไม่นานหลังจากนั้น Tang et al. (2010) ได้ตีพิมพ์งานวิจัยด้านอนุกรมวิธานของวงศ์ย่อย Danioninae ผลการศึกษาแตกต่างจากของ Liao et al. และได้ข้อสรุปให้รวมสี่สกุลใหม่ รวมทั้ง Boraras และ Trigonostigma เข้าเป็น Rasbora เนื่องจากความรู้เกี่ยวกับความสัมพันธ์ภายในกลุ่มยังไม่สมบูรณ์ ซึ่งผู้วิจัยเรียกแนวทางนี้ว่า 'อนุรักษนิยมกว่า' อย่างไรก็ตาม นักวิชาการส่วนใหญ่ไม่ได้ยึดตามแนวทางนี้ และงานที่ครอบคลุมของ Kottelat (2013) ยังคงแยกกลุ่มต่าง ๆ ไว้ ซึ่งในที่นี้ยึดตามงานดังกล่าว

ขนาดตัวที่เล็กของปลาในสกุล Boraras เกิดจากวิวัฒนาการที่เรียกว่าการลดขนาดตัว (miniaturisation) ซึ่งมีลักษณะเด่นคือปลาที่โตเต็มวัยและพร้อมสืบพันธุ์มีขนาดเล็กลงอย่างมาก คือน้อยกว่า 20 มม. SL

ในบรรดาปลากระดูกแข็ง ปลาตระกูลปลาตะเพียนเป็นหนึ่งในไม่กี่กลุ่มที่ปรากฏการณ์นี้เกิดขึ้นซ้ำหลายครั้ง โดยปลาทุกชนิดในสกุล Barboides, Danionella, Microdevario, Microrasbora, Horadandia, Boraras, Paedocypris, Sawbwa และ Sundadanio เป็นกลุ่มที่มีการลดขนาดตัว รวมทั้งบางชนิดใน Danio, Laubuca และ Rasbora ด้วย ทั้งหมดชอบแหล่งน้ำนิ่งหรือไหลช้า ซึ่งมักเป็นแหล่งที่มีธาตุอาหารต่ำ เช่น ป่าพรุ

โครงสร้างทางกายวิภาคของปลาตระกูลปลาตะเพียนที่มีการลดขนาดตัวนั้นแตกต่างกันได้มาก โดยแบ่งเป็นสองกลุ่มหลัก และบางชนิดมีลักษณะกึ่งกลางระหว่างสองกลุ่มในระดับหนึ่ง กลุ่มแรกคือปลาที่แม้ตัวเล็ก แต่โดยพื้นฐานแล้วเป็นแบบย่อส่วนตามสัดส่วนของญาติที่ตัวใหญ่กว่า เช่น Barboides, Microdevario, Microrasbora, Boraras ฯลฯ

อีกกลุ่มหนึ่งคือปลาที่พัฒนาการทางกายวิภาคหยุดลง ณ จุดที่ตัวเต็มวัยยังคงมีลักษณะคล้ายระยะตัวอ่อนของบรรพบุรุษที่ตัวใหญ่กว่า ได้แก่ Danionella และ Paedocypris

กลุ่มหลังนี้มักเรียกว่า 'มีพัฒนาการถูกตัดทอน' (developmentally truncated) หรือ 'paedomorphic' และเชื่อว่าวิวัฒนาการมาผ่านกระบวนการที่เรียกว่า 'progenetic paedomorphosis' คือการคงลักษณะวัยอ่อนไว้ในตัวเต็มวัยอันเกิดจากการเจริญพันธุ์ที่เร็วขึ้น โดยทั่วไปปลากลุ่มนี้มีโครงกระดูกที่เรียบง่ายลง พร้อมกับลักษณะทางสัณฐานวิทยาเฉพาะตัวของแต่ละชนิด

Britz et al. (2009) มองว่าการที่พัฒนาการถูกตัดทอนอาจช่วยเอื้อให้เกิดลักษณะใหม่ ๆ เหล่านี้ 'โดยปลดปล่อยโครงกระดูกส่วนใหญ่ออกจากข้อจำกัดทางพัฒนาการ แยกเส้นทางพัฒนาการที่เคยเชื่อมโยงกันออกจากกัน และสร้างศักยภาพที่มากขึ้นสำหรับการเปลี่ยนแปลงที่รุนแรงกว่า'

ปลาสกุล Boraras จากหมู่เกาะมลายู (B. brigittae, B. maculatus และ B. merah) มักมีรูปร่างเพรียวและยาวกว่าชนิดจากอินโดจีน (B. micros, B. urophthalmoides, B. naevus) ซึ่งอาจช่วยในการจำแนกชนิด1