นีโอโฮมาลอปเทอรา

ต้องมีฝาปิดตู้ที่ปิดได้สนิท เพราะปลาชนิดนี้เป็นที่รู้กันว่ากระโดด ต้องป้องกันไม่ให้ปลาตัวเล็กเข้าไปในท่อดูดน้ำของระบบกรองได้ และปิดตู้ให้มิดชิด เนื่องจากปลาค้อส่วนใหญ่กระโดดออกจากตู้ได้เป็นบางครั้ง โดยเฉพาะช่วงที่เพิ่งปล่อยลงตู้ใหม่ๆ

Neohomaloptera johorensis เป็นปลาค้อวงศ์ Balitoridae ขนาดจิ๋วจากคาบสมุทรมลายู พบส่วนใหญ่ในป่าพรุและลำธารน้ำดำที่เชื่อมต่อกับป่าพรุ ด้วยขนาดตัวเต็มวัยที่เล็กและสีลำตัวส้มถึงน้ำตาลอมแดง ทำให้แทบไม่สับสนกับปลาในวงศ์ Balitoridae ชนิดอื่น น้ำในแหล่งอาศัยมีสีน้ำตาล แทบไม่มีแร่ธาตุละลายอยู่ และค่า pH ต่ำได้ถึง 3.0 หรือ 4.0 ปลาชนิดนี้ต้องการน้ำที่มีออกซิเจนสูงและปราศจากสารอินทรีย์ที่เป็นมลพิษ2

แนะนำตู้ปลาที่มีขนาดพื้นตู้ 45 × 30 ซม. ขึ้นไป (ประมาณ 41 ลิตร)2

• น้ำต้องเย็น สะอาด และมีออกซิเจนสูง
• ค่า pH 6.0–7.2
• GH 2–8 °d
• KH 1–4 °d
• TDS 60–150 ppm
• อุณหภูมิ: 20–25 °C อุณหภูมิที่ค่อนข้างเย็นสอดคล้องกับแหล่งอาศัยในธรรมชาติและช่วยให้ปลาแข็งแรงในระยะยาว1

• อุณหภูมิ: 23–26 °C
• ค่า pH: 3.5–6.5
• ความกระด้าง: 0–5 dGH2

สิ่งสำคัญที่สุดคือน้ำต้องมีออกซิเจนสูงและปราศจากสารอินทรีย์ที่เป็นมลพิษ แต่ไม่จำเป็นต้องมีกระแสน้ำแรงแบบน้ำตก ใช้ทางน้ำออกของระบบกรอง ปั๊มน้ำขนาดเล็ก หัวทรายออกซิเจน ฯลฯ ร่วมกันเพื่อให้ได้สภาพที่ต้องการ

พื้นตู้ควรเป็นทรายเนื้อนุ่ม แล้วเพิ่มรากและกิ่งขอนไม้ ใบไม้แห้ง และไม้น้ำที่อยู่รอดในสภาพแบบนี้ได้ เช่น Microsorum, Taxiphyllum และ Cryptocoryne spp.

ต้องป้องกันไม่ให้ปลาตัวเล็กเข้าไปในท่อดูดน้ำของระบบกรองได้ และปิดตู้ให้มิดชิด เนื่องจากปลาค้อส่วนใหญ่กระโดดออกจากตู้ได้เป็นบางครั้ง โดยเฉพาะช่วงที่เพิ่งปล่อยลงตู้ใหม่ๆ

เนื่องจากปลาชนิดนี้ต้องการสภาพน้ำที่คงที่ จึงไม่ควรปล่อยลงตู้ที่ระบบกรองชีวภาพยังไม่สมบูรณ์โดยเด็ดขาด2

จัดให้มีการเคลื่อนไหวของน้ำที่แรง มีก้อนหินผิวเรียบจำนวนมาก และมีมุมร่มเงาจากขอนไม้หรือไม้น้ำ พื้นผิวที่มีไบโอฟิล์มและตะไคร่น้ำเกาะเป็นแหล่งแทะเล็มอาหารที่สำคัญ ตู้ที่เซ็ตมานานและมีตะไคร่กับไบโอฟิล์มตามธรรมชาติอยู่มากจะเป็นประโยชน์อย่างยิ่ง1

กินไบโอฟิล์มและสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังขนาดจิ๋วเป็นหลัก ให้อาหารดังนี้:

• ผักลวก (ผักโขม ซูกินี)
• Repashy "Soilent Green" หรืออาหารเจลที่คล้ายกัน
• ไซคลอปส์แช่แข็ง ไรแดงแช่แข็ง และลูกไรทะเลแช่แข็ง
• อาหารเม็ดแผ่นสาหร่าย (algae wafer) และอาหารจมชนิดละเอียด1

ในธรรมชาติ ปลาชนิดนี้เป็นปลาที่แทะเล็มอาหารแบบเฉพาะทาง กินไบโอฟิล์ม สัตว์กลุ่มกุ้งปูขนาดเล็ก ตัวอ่อนแมลง และสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังอื่นๆ

ในตู้ปลา อาจยอมกินอาหารแห้งชนิดจมบ้าง แต่การให้อาหารมีชีวิตหรืออาหารแช่แข็งเป็นประจำ เช่น ไรแดง ไรทะเล ไมโครเวิร์ม กรินดัลเวิร์ม ฯลฯ เป็นสิ่งจำเป็นต่อการรักษาสุขภาพให้ดี และควรอย่างยิ่งให้ในตู้มีพื้นผิวแข็งที่มีตะไคร่และสิ่งมีชีวิตเกาะติด (aufwuchs) ขึ้นอยู่

ปลาในวงศ์ Balitoridae มักวางขายในสภาพผอมโซ ซึ่งแก้ไขให้กลับมาสมบูรณ์ได้ยาก

ร้านที่ดีจะดูแลแก้ปัญหานี้ก่อนขายแล้ว แต่หากตัดสินใจเสี่ยงซื้อปลาที่อ่อนแออย่างหนัก ในช่วงแรกจะต้องมีอาหารที่เหมาะสมให้กินอยู่ตลอดเวลาและไม่มีปลาอื่นมาแย่งกิน ปลาจึงจะฟื้นตัวได้2

นิสัยสงบ ควรเลี้ยงเป็นฝูงตั้งแต่ 6 ตัวขึ้นไป เพื่อให้ปลาแสดงพฤติกรรมตามธรรมชาติและลดความเครียด ปลาที่เลี้ยงร่วมได้ ได้แก่:

• ปลาซิวขนาดเล็ก
• ปลากลุ่มดานิโอ
• ปลาในสกุล Pseudomugil
• ปลากริมเล็ก (Parosphromenus spp.)
• ปลากัดขนาดเล็ก เช่น Betta channoides และ Betta albimarginata
• ปลานิสัยสงบอื่นๆ ที่ชอบน้ำไหล

หลีกเลี่ยงปลาขนาดใหญ่ ปลาก้าวร้าว หรือปลาที่ว่ายช้าซึ่งทนกระแสน้ำปานกลางไม่ได้1

นิสัยสงบมาก แต่ความต้องการด้านสภาพแวดล้อมและขนาดตัวเต็มวัยทำให้มีตัวเลือกปลาที่เลี้ยงร่วมได้จำกัด

ปลาในวงศ์ปลาตะเพียนขนาดจิ๋วที่นิสัยสงบและอยู่เป็นฝูง เช่น Boraras, Trigonostigma และ Sundadanio spp. เหมาะที่สุด และหากไม่ติดเรื่องถิ่นกำเนิด ปลาคาราซินขนาดเล็กที่อาศัยในน้ำดำอีกหลายชนิดก็น่าจะเลี้ยงร่วมได้

ปลาค้อชนิดอื่นที่เลี้ยงร่วมได้ เช่น Pangio, Acanthopsoides หรือ Lepidocephalichthys spp. ขนาดเล็ก

จากข้อมูลที่มีอยู่จำกัด ดูเหมือนว่าปลาชนิดนี้จะสงบทั้งกับปลาชนิดเดียวกันและปลาอื่น และไม่มีรายงานว่าทำร้ายปลาที่เลี้ยงร่วม แต่ไข่และลูกปลาอาจถูกกินได้

ดูเหมือนว่าจะอยู่ได้ดีที่สุดเมื่อเลี้ยงหลายตัว และควรเลี้ยงเป็นกลุ่มตั้งแต่ 4 ตัวขึ้นไป2

ตัวเมียที่โตเต็มวัยน่าจะตัวใหญ่กว่าและลำตัวอวบกว่าตัวผู้เล็กน้อย2

การเพาะพันธุ์ในตู้ปลาที่บ้านเกิดขึ้นได้ยาก เชื่อว่าการวางไข่เกิดขึ้นในบริเวณเล็กๆ ระหว่างก้อนหินที่น้ำไหลแรง โดยปลาจะวางไข่ทิ้งไว้โดยไม่มีการดูแลจากพ่อแม่ ลูกปลามีขนาดเล็กมาก ต้องการอาหารขนาดจิ๋ว ไบโอฟิล์ม และสภาพน้ำที่คงที่และมีออกซิเจนสูง ความสำเร็จที่มีรายงานส่วนใหญ่มาจากตู้จำลองลำธารที่เซ็ตมานานและอยู่ตัวเต็มที่1

ในธรรมชาติน่าจะวางไข่ตามฤดูกาล แต่ยังไม่มีบันทึกการวางไข่ในตู้ปลา2

เป็นปลาท้องถิ่นของคาบสมุทรมลายู โดยเฉพาะในรัฐยะโฮร์1

มีการบรรยายลักษณะชนิดครั้งแรกจากลำธารใกล้เมือง Simpang Renggam อำเภอ Kluang รัฐยะโฮร์ ทางตอนใต้ของคาบสมุทรมลายู หลังจากนั้นมีบันทึกการพบในระบบแม่น้ำ Endau ซึ่งอยู่ในรัฐยะโฮร์เช่นกัน รวมถึงป่าพรุ North Selangor ในรัฐสลังงอร์ และรัฐเประทางตะวันตกเฉียงเหนือของประเทศ

ข้อมูลนี้ชี้ว่าเดิมปลาชนิดนี้น่าจะมีการกระจายพันธุ์กว้างกว่านี้ในป่าพรุของคาบสมุทรมลายู ซึ่งปัจจุบันเสื่อมโทรมลงอย่างมาก

ตัวอย่างปลาที่เก็บได้จากลุ่มแม่น้ำ Kapuas จังหวัดกาลิมันตันตะวันตก (Kalimantan Barat) บนเกาะบอร์เนียวฝั่งอินโดนีเซีย ก็ได้รับการจำแนกว่าเป็น N. johorensis เช่นกัน แต่ปลาที่มีหน้าตาคล้ายกันจากลุ่มน้ำ Batang Hari จังหวัดจัมบี เกาะสุมาตรา ได้รับการวินิจฉัยโดย Tan และ Kottelat (2009) ว่ามีสีลำตัวต่างออกไปและมีหนวดบริเวณจมูกยาวกว่า

ปลาจากสุมาตรานี้ถูกระบุไว้เพียงว่า N. 'sp.'2

ปลาค้อชนิดนี้อาศัยอยู่ในลำธารน้ำดำในป่าที่น้ำใสและไหลเชี่ยว น้ำเย็นและมีออกซิเจนสูง มีก้อนหินผิวเรียบ มอสขึ้นหนาแน่น และกระแสน้ำไหลสม่ำเสมอ ลำตัวที่แบนราบ ครีบโค้งมน และลวดลายตาข่ายจางๆ ช่วยให้ปลาเกาะติดผิวหินได้แน่นในกระแสน้ำ ขณะที่แทะเล็มไบโอฟิล์มกินเป็นอาหาร1

ส่วนใหญ่อาศัยอยู่ในป่าพรุและลำธารน้ำดำที่เชื่อมต่อกับป่าพรุ รวมถึงแหล่งน้ำนิ่งอื่นๆ มักพบในบริเวณที่มีหญ้าจมน้ำหรือไม้น้ำ และมีพืชริมฝั่งขึ้นหนาแน่น

โดยทั่วไปน้ำจะมีสีน้ำตาลจากกรดฮิวมิกและสารเคมีอื่นๆ ที่ปล่อยออกมาจากซากอินทรียวัตถุที่เน่าเปื่อย แร่ธาตุที่ละลายอยู่ในน้ำมักมีน้อยมาก และค่า pH ต่ำได้ถึง 3.0 หรือ 4.0

พื้นท้องน้ำมักเต็มไปด้วยใบไม้ร่วง กิ่งไม้ และรากไม้ที่จมน้ำ แม้บางแห่งจะพบไม้น้ำในสกุลอย่าง Cryptocoryne หรือ Barclaya

ในป่าพรุ North Selangor คาบสมุทรมลายู พบปลาชนิดนี้อาศัยร่วมกับปลาอื่นอีกหลายชนิด เช่น Rasbora cephalotaenia, R. einthovenii, R. kalochroma, Trigonopoma gracile, 'Puntius' hexazona, 'P.' johorensis, Kottelatlimia pristes, Nemacheilus selangoricus, Hemirhamphodon pogonognathus, Betta bellica, B. livida, Parosphromenus harveyi, Sphaerichthys osphromenoides และ Trichopodus trichopterus2

ปรับสภาพปลาให้เข้ากับน้ำอย่างช้าๆ และรักษากระแสน้ำให้แรง ออกซิเจนละลายสูง และน้ำสะอาดมาก ใช้ตู้ที่เซ็ตมานานและมีพื้นผิวให้แทะเล็มอาหารมากมาย และหลีกเลี่ยงการเปลี่ยนแปลงค่าน้ำอย่างกะทันหัน การทำลายแหล่งอาศัยและการทับถมของตะกอนในลำธารป่าของมาเลเซียยังคงคุกคามประชากรในธรรมชาติ จึงสนับสนุนอย่างยิ่งให้มีการเลี้ยงดูในที่เลี้ยงอย่างมีความรับผิดชอบ1

ยังไม่ชัดเจนว่าปลาชนิดนี้เคยมีการซื้อขายในเชิงพาณิชย์หรือไม่ แต่มีนักสะสมส่วนตัวบางรายเคยเลี้ยงไว้

แทบไม่สับสนกับปลาในวงศ์ Balitoridae ชนิดอื่น เนื่องจากขนาดตัวเต็มวัยที่เล็กและสีลำตัวส้มถึงน้ำตาลอมแดงที่โดดเด่น

Neohomaloptera ตั้งขึ้นครั้งแรกโดย Herre (1944) เป็นสกุลย่อยที่มีชนิดเดียวของ Homaloptera สำหรับปลาชนิดนี้ Silas (1953) ยกฐานะให้เป็นสกุลเต็ม ต่อมา Alfred (1969) จัดให้เป็นชื่อพ้องของ Homaloptera แต่นับตั้งแต่ Roberts (1989) ก็ได้รับการยอมรับโดยทั่วไปว่าเป็นสกุลแยกต่างหาก

ลักษณะสำคัญที่แยกออกจาก Homaloptera ได้แก่ มีหนวดที่ขากรรไกรบน 2 คู่ (เทียบกับ 1 คู่) จำนวนก้านครีบอกน้อย (11-12 เทียบกับ 13-18) และมีเกล็ดบนเส้นข้างลำตัว 31-37 เกล็ด ซึ่งน้อยกว่า Homaloptera ทุกชนิด ยกเว้น H. tweedei ที่มี 32-36 เกล็ด จนถึงปัจจุบันสกุลนี้ยังมีเพียงชนิดเดียว

บางครั้ง N. johorensis ถูกเรียกว่า 'lizard loach' เนื่องจากพฤติกรรมและรูปร่างหน้าตา

ปลาชนิดนี้มีรูปร่างที่ปรับตัวเฉพาะสำหรับการใช้ชีวิตในน้ำไหลเชี่ยว คือ ครีบคู่กางออกในแนวราบ หัวและลำตัวแบน ท้องแบนราบ

ลักษณะเหล่านี้รวมกันทำหน้าที่เป็นแป้นดูดที่มีแรงดูดสูง ช่วยให้ปลาเกาะติดพื้นผิวแข็งได้แน่น ความสามารถในการว่ายในน้ำเปิดจึงลดลงมาก ปลาจะดูเหมือนคลานและกระโดดไปตามก้อนหินและพื้นผิวอื่นๆ แทน

วงศ์ Balitoridae ตามการจัดของ Kottelat (2012) กระจายพันธุ์กว้างขวางในอนุทวีปอินเดีย เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และจีน

Kottelat (2012) ยังถือว่าวงศ์ Gastromyzontidae เป็นวงศ์ที่ถูกต้อง และปลาหลายชนิดที่เคยอยู่ใน Balitoridae ปัจจุบันถูกย้ายไปอยู่ในวงศ์นั้น แต่ Neohomaloptera ยังคงอยู่ใน Balitoridae2