ปลาไส้ตัน

ความยาวมาตรฐาน: 280 มม. (SL) ขนาดพื้นตู้: 180 × 45 ซม. ปริมาตร: ประมาณ 365 ลิตร

หากข้อมูลขนาดตัวสูงสุดนี้เชื่อถือได้ ข้อมูลแหล่งที่จับปลามาก็อาจมีประโยชน์ในกรณีนี้ ที่แน่ ๆ คือปลาชนิดนี้ไม่เหมาะกับตู้ปลาขนาดเล็ก และการเลี้ยงในระยะยาวต้องใช้ตู้ที่มีขนาดพื้นตู้อย่างน้อย 180 × 45 ซม.1

• อุณหภูมิ: 20–26 °C
• ค่า pH: 5.0–8.0
• ความกระด้าง (GH): 1–20 dGH1

ปลาชนิดนี้ชอบสภาพแวดล้อมที่แสงสลัว และแนะนำให้ใช้วัสดุปูพื้นเป็นทรายเนื้อนุ่ม การใส่ขอนไม้ขนาดพอเหมาะสักหลายชิ้นจะช่วยสร้างมุมร่มเงาซึ่งปลาจะชอบ

แม้ไม้น้ำหลายชนิดจะเติบโตได้ไม่ดีในสภาพเช่นนี้ แต่ไม้น้ำอย่าง Microsorum, Taxiphyllum หรืออาจเป็น Cryptocoryne spp. ที่ปลูกในกระถาง น่าจะอยู่รอดได้ ไม้น้ำใบกว้างเหมาะที่สุด เพราะปลาชนิดนี้ชอบเล็มกินใบเป็นอาหาร การมีพืชลอยน้ำเป็นหย่อม ๆ จะช่วยกระจายแสงที่ส่องเข้าตู้ให้นุ่มลงอีก และทำให้ตู้ดูเป็นธรรมชาติมากขึ้น1

ในธรรมชาติ ปลาชนิดนี้เป็นนักล่าเป็นหลัก กินแมลง สัตว์จำพวกกุ้งปู และหอย รวมถึงตะไคร่และพืชอื่น ๆ บ้าง เพื่อให้ปลามีสภาพสมบูรณ์ที่สุดในตู้ปลา ควรให้อาหารมีชีวิตและอาหารแช่แข็งขนาดเล็กเป็นประจำ เช่น หนอนแดง ไรแดง และไรทะเล ร่วมกับอาหารแผ่นและอาหารเม็ดเล็กคุณภาพดี ปลาตัวใหญ่จะชอบอาหารเนื้อ เช่น กุ้งหั่นชิ้น และไส้เดือนดินตัวเล็ก1

เป็นปลาที่เหมาะมากสำหรับตู้รวมขนาดใหญ่ที่จัดตกแต่งไว้อย่างดี แต่อาจทำให้ปลาที่ว่ายช้าหรือขี้ตกใจเครียดได้ เพียงเพราะขนาดตัวของมัน

มีปลาที่เลี้ยงร่วมกันได้มากมาย ทั้งปลาในวงศ์ปลาตะเพียน ปลาหมู ปลาหมอสี ปลาหนัง และปลากลุ่มเตตร้า แต่การเลือกปลามาเลี้ยงร่วมกันก็จำเป็นต้องศึกษาข้อมูลให้ดีเช่นเคย การจัดตู้รวมโดยอิงประเทศหรือลุ่มน้ำที่เป็นถิ่นกำเนิดของปลาชนิดนี้ก็เป็นโปรเจกต์ที่น่าทำ และมีตัวเลือกที่น่าสนใจอยู่หลายชนิด (ดูตัวอย่างในหัวข้อ 'ถิ่นอาศัย')

โดยธรรมชาติเป็นปลาที่อยู่รวมฝูง ควรเลี้ยงเป็นกลุ่มอย่างน้อย 6 ตัว ปลาจะมีสีสวยขึ้นเมื่ออยู่กับพวกเดียวกัน ตื่นตกใจน้อยลง และตู้โดยรวมจะดูเป็นธรรมชาติมากขึ้น1

ตัวเมียที่โตเต็มวัยมีแนวโน้มจะมีลำตัวหนากว่าตัวผู้1

เชื่อว่ายังไม่มีการเพาะพันธุ์ในตู้ปลาได้จนถึงปัจจุบัน ในธรรมชาติปลาจะวางไข่ในพื้นที่น้ำท่วมช่วงปลายฤดูน้ำหลาก1

ปัจจุบันเชื่อกันว่าปลาชนิดนี้มีเขตการกระจายพันธุ์ตามธรรมชาติกว้างมาก โดยแผ่ลงไปทางตะวันตกเฉียงใต้จากลุ่มน้ำโขงในไทย ลาว กัมพูชา และเวียดนาม ผ่านไทย เมียนมา คาบสมุทรมลายู ไปจนถึงหมู่เกาะซุนดาใหญ่ คือเกาะบอร์เนียวและสุมาตรา

จึงพบได้ทั่วลุ่มแม่น้ำโขง แม่กลอง และเจ้าพระยา รวมถึงลุ่มน้ำขนาดเล็ก ทะเลสาบ และอ่างเก็บน้ำอีกจำนวนมาก ในบางประเทศใช้เป็นปลาเศรษฐกิจสำหรับบริโภค และสีกับลวดลายอาจแตกต่างกันเล็กน้อยตามแหล่งที่จับมา

แหล่งที่พบตัวอย่างต้นแบบ (type locality) คือ 'Pangabuang, Lampong Province, Sumatra, Indonesia' ซึ่งตรงกับพื้นที่ที่ปัจจุบันมักเรียกว่าจังหวัดลัมปุง1

โดยหลักเป็นปลาแม่น้ำที่ชอบอยู่ในบริเวณน้ำไหลช้าหรือน้ำนิ่ง เช่น พื้นที่ชุ่มน้ำ ทะเลสาบ ลำคลอง และคูน้ำ (Rainboth, 1996)[2] แม้จะมีบันทึกว่าพบในช่วงลำน้ำที่ไหลแรงและมีโขดหินด้วยก็ตาม ปลาชนิดนี้ชอบอยู่ตามรากไม้ กิ่งไม้ และพืชน้ำที่จมอยู่ใต้น้ำ เพราะเล็มกินไบโอฟิล์มที่อุดมสมบูรณ์ซึ่งเกาะอยู่บนพื้นผิวเหล่านี้

ปัจจุบันยังพบอาศัยอยู่ในแหล่งน้ำถาวรหลายแห่งอันเป็นผลจากการกระทำของมนุษย์ บางประชากรถูกนำไปปล่อยในแหล่งน้ำใหม่โดยเจตนาเพื่อการเพาะเลี้ยงหรือการตกปลา ขณะที่บางประชากรมีถิ่นอาศัยที่เปลี่ยนแปลงไปอย่างมากจากการสร้างเขื่อนหรือการเกษตร ในฤดูน้ำหลากเป็นที่รู้กันว่าปลาจะอพยพเข้าไปในที่ราบน้ำท่วมถึงและป่าที่ถูกน้ำท่วม

ในลุ่มแม่น้ำเอนเดา (Endau) คาบสมุทรมลายู ซึ่งมีความหลากหลายของชนิดปลาสูง ชนิดที่พบอยู่ร่วมกัน ได้แก่ Scleropages formosus, Barbonymus schwanenfeldii, Crossocheilus langei, Cyclocheilichthys apogon, C. armatus, Hampala macrolepidota, Mystacoleucus obtusirostris, Osteochilus vittatus, O. microcephalus, Rasbora bankanensis, R. caudimaculata, R. cephalotaenia, R. dorsiocellata, R. einthovenii, R. elegans, R. trilineata, Striuntius lateristriga, Desmopuntius johorensis, Puntigrus partipentazona, Trigonostigma heteromorpha, Hemirhamphodon pogonognathus, Xenentodon canciloides, Nandus nebulosus, Pristolepis grootii, Anabas testudineus, Betta pugnax, Luciocephalus pulcher, Osphronemus goramy, Trichopsis vittata, Belodontichthys dinema, Hemibagrus nemurus และ Chaca bankanensis รวมถึงปลาอีกหลายชนิดในสกุล Channa, Akysis, Homaloptera และ Pangio1

ที่มาของชื่อ: Cyclocheilichthys มาจากภาษากรีกโบราณ κύκλος (kýklos) แปลว่า 'วงกลม' χείλος (cheílos) แปลว่า 'ริมฝีปาก' และ ἰχθύς (ikhthús) แปลว่า 'ปลา' อาจหมายถึงริมฝีปากที่ต่อเนื่องกันของปลาในสกุลนี้ ส่วน repasson มาจากชื่อท้องถิ่นของปลาชนิดนี้ในจังหวัดลัมปุง เกาะสุมาตรา

C. repasson ไม่ค่อยพบในวงการปลาสวยงาม และเช่นเดียวกับปลาชนิดอื่นในสกุลนี้ มีข้อมูลเกี่ยวกับการเลี้ยงในที่เลี้ยงน้อยมาก วิธีที่ดีที่สุดในการหาปลาชนิดนี้อาจเป็นการคอยติดตามล็อตปลาที่จับจากธรรมชาติซึ่งนำเข้าจากอินโดจีนและหมู่เกาะซุนดาใหญ่ เพราะแทบไม่มีการนำเข้าครั้งละมาก ๆ

ประชากรส่วนใหญ่มีจุดสีเข้มที่โคนหาง และมีลายเส้นตามยาวที่เกิดจากจุดสีเข้มบนเกล็ดแต่ละเกล็ด รวมถึงมีหนวด 2 คู่

ปลาในสกุล Cyclocheilichthys มีลักษณะเด่นคือ มีก้านครีบหลังแข็งที่เป็นหยัก มีก้านครีบท้องแบบแตกแขนง 9 ก้าน จะงอยปากรูปกรวย ปากเล็กอยู่ค่อนลงด้านล่าง และมีแนวรอยพับรับสัมผัสเรียงขนานกันบนจะงอยปากและแก้ม ลักษณะหลังนี้ไม่พบในปลาวงศ์ตะเพียนส่วนใหญ่ แต่พบในบางสกุล เช่น Eirmotus, Oreichthys และ Neobarynotus

ในช่วงหลายปีที่ผ่านมามีปัญหาด้านการตั้งชื่ออยู่บ้าง โดยดูเหมือนเกิดจากการที่ Bleeker (1859) ใช้ชื่อ Cyclocheilichthys และ Anematichthys (ซึ่งปัจจุบันเป็นชื่อพ้อง) พร้อมกันกับปลาชนิดเดียวกันคือ C. apogon ประเด็นนี้ได้รับการแก้ไขโดย Kottelat (1999) แต่ต่อมาถูกตีความผิดโดย Pasco-Viel, Veran และ Variot, 2012 ซึ่งสรุปว่า Cyclocheilichthys เป็นกลุ่มแบบพาราไฟเลติก และแยกสกุลนี้ออกเป็นสองกลุ่ม คือ Cyclocheilichthys (ประกอบด้วย C. enoplos) และ Anematichthys (ประกอบด้วย C. apogon, C. armatus และ C. repasson)

เรื่องนี้ได้รับการแก้ไขโดย Kottelat (2013) และปัจจุบัน Cyclocheilichthys มีสมาชิก 7 ชนิด โดยสกุล Cyclocheilos ที่ได้รับการคืนสถานะได้รวมสมาชิกเดิมอย่าง C. enoplos และ C. furcatus ไว้ ส่วน C. heteronema แตกต่างจากปลาชนิดอื่นใน Cyclocheilichthys ค่อนข้างมาก และในที่สุดอาจถูกแยกออกไปโดยมีชื่อสกุล Oxybarbus รองรับอยู่แล้ว

เมื่อพิจารณาเขตการกระจายพันธุ์ที่กว้างมากของ C. apogon และรูปแบบที่พบในปลาชนิดอื่น ๆ ของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ก็ดูสมเหตุสมผลที่ปลาชนิดนี้อาจกลายเป็นกลุ่มของแท็กซอนที่ใกล้ชิดกันหลายชนิดด้วยเช่นกัน1