ปลาทอง

ปลาทองหางพัดเป็นปลาทองแฟนซีสายพันธุ์ที่พบได้ทั่วไป มีจุดเด่นที่หางคู่อันสะดุดตา แทนที่จะมีหางเดียวแบบปกติซึ่งมีครีบหางแฉกบนและแฉกล่าง ปลาทองกลุ่มนี้ถูกคัดพันธุ์มาให้มีครีบหางแฉกบนและแฉกล่างอย่างละสองแฉก โดยแฉกบนทั้งสองเชื่อมติดกัน เมื่อเลี้ยงปลาทองหางพัดจึงต้องคำนึงเป็นพิเศษถึงความสามารถในการว่ายน้ำที่ด้อยลงของปลา2

ขนาดตู้ขั้นต่ำสำหรับปลาทอง 1 ตัวคือ 80 ลิตร ส่วนปลา 1 คู่ต้องใช้อย่างน้อย 160 ลิตร ตู้ยิ่งใหญ่ยิ่งดี เพราะปลาทองขับของเสียออกมามาก ตู้ทรงยาวดีกว่าตู้ทรงสูงที่มีปริมาตรเท่ากัน ปลาทองกระโดดเก่ง โดยเฉพาะตัวที่ลำตัวเพรียว เช่น ปลาทองธรรมดา (common) หรือปลาทองโคเมท1

• อุณหภูมิ: แนะนำ 20–23 °C ปลาทองทนอุณหภูมิสูงได้และอยู่รอดข้ามฤดูหนาวกลางแจ้งได้
• ค่า pH: ในการทดสอบในห้องปฏิบัติการทนได้ 4.5–10.5 ในตู้ปลาควรรักษาไว้ที่ 7.0–8.5
• ความกระด้าง: น้ำอ่อนหรือน้ำกระด้างก็ได้ (6–15 GH)
• ความเค็ม: เติบโตได้ดีที่ความเค็มไม่เกิน 6‰
• ออกซิเจนละลายน้ำ: ทนต่อภาวะออกซิเจนต่ำและภาวะขาดออกซิเจนเป็นเวลานานได้ แต่ไม่ใช่สภาพแวดล้อมที่ดีสำหรับปลา
• แอมโมเนียและไนเตรต: ทนได้สูง แต่การสัมผัสไนเตรตเป็นเวลานานก็ยังอาจทำให้เกิดปัญหาสุขภาพได้1

• อุณหภูมิ: 10–27 °C
• ค่า pH: 6.0–9.0
• ความกระด้าง: 6–12 dGH2

แนะนำอย่างยิ่งให้ใช้ระบบกรองที่ดี เพราะปลาทองขับของเสียออกมามากและชอบคุ้ยเศษตะกอนให้ฟุ้ง การให้อากาศช่วยรักษาให้น้ำมีออกซิเจนสูง กระแสน้ำควรไม่มีเลยหรือไหลช้ามาก แสงสลัวเหมาะที่สุด เว้นแต่จะเป็นตู้ไม้น้ำ ควรใช้กรวดผิวเรียบมนที่มีขนาดใหญ่พอที่ปลาจะกลืนไม่ได้ ของตกแต่งไม่ควรมีขอบคม เพราะสายพันธุ์ที่มีดวงตาผิดรูปมีแนวโน้มที่ดวงตาจะได้รับบาดเจ็บ ผู้เลี้ยงบางคนชอบตู้เปลือย (ไม่ปูพื้น) เพื่อให้ทำความสะอาดง่าย1

ในธรรมชาติ ปลาทองกินทั้งพืชและสัตว์และหากินตามพื้น โดยกินแมลง ตัวอ่อนแมลง ไข่ปลา ลูกปลา สัตว์พวกกุ้งกั้งปู แพลงก์ตอนสัตว์ สาหร่าย พืช และเศษซากอินทรีย์ ในตู้ปลาสามารถให้สาหร่ายสไปรูลินา ลูกน้ำ ไรแดง หนอนดีไทรตัส (detritus worm) หนอนกรินดัล หนอนแดง หนอนดำ (blackworm) ไส้เดือนน้ำ ฯลฯ

แอสตาแซนทินและแคนทาแซนทินช่วยเร่งสีแดงและสีส้ม โดยสไปรูลินาและเคย (krill) เป็นแหล่งตามธรรมชาติของสารเหล่านี้

ควรให้อาหารในช่วงเช้า ปริมาณอาหารต่อวันควรอยู่ที่ประมาณ 2% ของน้ำหนักตัว ตามกฎ 5 นาที ปลาควรกินอาหารให้หมดภายใน 5 นาที1

มีอาหารเม็ดหลายแบบให้เลือกสำหรับปลาทองหางพัด เมื่อเลือกอาหารเม็ด ควรเลือกขนาดเม็ดที่ปลากลืนได้ง่าย เนื่องจากปลาทองไม่มีกระเพาะที่เป็นกรด จึงต้องอาศัยฟันบดในการบดอาหารให้ละเอียดเพื่อให้ย่อยได้อย่างเหมาะสม ปลาทองส่วนใหญ่ต้องการโปรตีนประมาณ 32-35% แต่เนื่องจากปลาทองแฟนซีว่ายน้ำได้ลำบาก จึงควรได้รับอาหารที่มีโปรตีนสูงกว่านี้เล็กน้อย ควรเลือกอาหารที่มีไขมันประมาณ 4-5% และเปลี่ยนอาหารใหม่ทุก 6 เดือนเพื่อให้ได้วิตามินซีเพียงพอ แนะนำอาหารแบบจมเพื่อช่วยปลาที่มีแนวโน้มเป็นโรคการทรงตัวผิดปกติ จะได้ไม่ฮุบอากาศที่ผิวน้ำขณะกินอาหารลอย

ความถี่ในการให้อาหารขึ้นอยู่กับอุณหภูมิของตู้ หากต่ำกว่า 21 °C ให้อาหารวันละครั้ง ตั้งแต่ 21 °C ขึ้นไปให้เพิ่มเป็นวันละ 2 ครั้ง ให้ในปริมาณพอเหมาะ ให้ปลากินได้สบาย ๆ ราว 5 นาที หากมีอาหารเหลือแสดงว่าให้มากเกินไป ควรตักเศษอาหารที่เหลือออกเพื่อไม่ให้ของเสียสะสมในตู้2

โดยทั่วไปปลาทองรักสงบและนิ่งเฉย แต่อาจตอดครีบปลาตัวอื่นเมื่อเครียด เลี้ยงแน่นเกินไป หรือแย่งอาหารกัน เป็นปลาที่ว่ายน้ำตลอดเวลา ชอบคุ้ยพื้นตู้ และอาจรวมฝูงกัน ปลาทองชอบถอนและแทะไม้น้ำ ควรหลีกเลี่ยงปลาตัวเล็กที่เข้าปากปลาทองได้ ส่วนกุ้งและหอยมีแนวโน้มจะถูกกิน1

เมื่อเลือกปลาที่จะเลี้ยงร่วมกับปลาทองหางพัด ปลาทองสายพันธุ์อื่นคือตัวเลือกที่ดีที่สุด

ไม่เลี้ยงร่วมกับปลาอื่น

ปลาทองบางตัวอาจชอบอยู่ตัวเดียว ซึ่งก็ไม่มีปัญหาแต่อย่างใด สามารถเลี้ยงปลาทองเดี่ยว ๆ ได้ แต่ยังคงต้องใช้ตู้ขนาดใหญ่ที่มีระบบกรองเพื่อให้ปลามีสุขภาพดีที่สุด

ปลาทองตัวอื่น

ปลาที่เหมาะจะเลี้ยงร่วมกับปลาทองหางพัดที่สุดคือปลาทองแฟนซีสายพันธุ์อื่น ควรหลีกเลี่ยงการเลี้ยงร่วมกับปลาทองลำตัวยาว เช่น โคเมทหรือชูบุงกิ้น เพราะว่ายน้ำได้เร็วกว่าปลาทองแฟนซีและจะแย่งกินอาหารไปหมด ควรเลือกปลาทองแฟนซีตัวอื่นที่ว่ายน้ำช้าพอ ๆ กัน เพื่อให้ปลาทุกตัวเข้าถึงอาหารและพื้นที่ได้อย่างเท่าเทียม

ปลาม้าลาย

เมื่อจะเพิ่มปลาลงในตู้ปลาทอง ปัจจัยสำคัญคือเป็นสภาพแวดล้อมแบบเขตอบอุ่น ปลาทองต้องการอุณหภูมิต่ำกว่าปลาเขตร้อนส่วนใหญ่ ชนิดที่เลี้ยงร่วมกันได้จึงมีจำกัด อย่างไรก็ตาม ฝูงปลาม้าลาย (zebra danio) ก็เป็นตัวเลือกที่ดีได้ ปลาม้าลายอยู่เป็นฝูงได้ดี จึงควรเลี้ยงอย่างน้อย 5 ตัวในตู้ ปลาม้าลายมีทั้งรูปแบบครีบและสีที่หลากหลาย ช่วยเพิ่มความสวยงามให้ตู้2

ไม่สามารถแยกเพศได้จนกว่าปลาจะโตเต็มวัย ตัวผู้จะผอมและยาวกว่า และมีตุ่มสิวผสมพันธุ์ขึ้นที่หัว แผ่นปิดเหงือก และครีบอก ตัวเมียจะอ้วนและสั้นกว่า มีท้องใหญ่และกลม1

เช่นเดียวกับปลาทองโคเมท ปลาทองหางพัดตัวผู้มีลักษณะที่สังเกตได้ ในช่วงผสมพันธุ์ ตัวผู้จะมีตุ่มสิวผสมพันธุ์ ซึ่งเป็นตุ่มนูนสีขาว ขึ้นที่แผ่นปิดเหงือกและขอบด้านหน้าของครีบอก ตัวเมียมักดูกลมกว่า แต่ลักษณะนี้เชื่อถือได้น้อยกว่าในปลาทองหางพัด เพราะโดยธรรมชาติท้องของปลาก็ใหญ่อยู่แล้ว2

ปลาทองเป็นปลาวางไข่ ไข่มีลักษณะเหนียวติดกับพืชน้ำ และพ่อแม่ไม่ดูแลไข่หรือลูก ตัวเมียส่วนใหญ่จะเจริญพันธุ์เมื่ออายุ 2 ปี วางไข่ได้เฉลี่ยประมาณ 46,000 ฟอง ไข่จะฟักภายในประมาณ 90 ชั่วโมง การกระตุ้นให้วางไข่: ใส่ไหมเพาะพันธุ์หรือไม้น้ำ เพิ่มการให้อาหาร และค่อย ๆ เพิ่มอุณหภูมิ หลังวางไข่ควรแยกพ่อแม่ปลาออก เพราะจะกินไข่และลูกของตัวเอง1

ปลาทองขยายพันธุ์ได้ง่ายและมาก แม้ผู้เลี้ยงมือใหม่ก็เพาะได้ ก่อนเพาะพันธุ์ควรเพิ่มโปรตีนและไขมันในอาหารเพื่อให้อวัยวะสืบพันธุ์พัฒนาเต็มที่ ควรนำปลาทองหางพัดตัวผู้ 1 ตัวและตัวเมีย 1 ตัวใส่ไว้ในตู้เพาะพันธุ์ การเพิ่มอุณหภูมิน้ำและใส่ไม้น้ำมักกระตุ้นให้ปลาผสมพันธุ์ ช่วงกลางวันที่ยาวขึ้นในฤดูใบไม้ผลิก็กระตุ้นการวางไข่ได้เช่นกัน ซึ่งปรับได้ด้วยการตั้งเวลาเปิดไฟในตู้ หลังวางไข่ควรแยกพ่อแม่ปลาออกเพื่อไม่ให้กินไข่ เมื่อลูกปลาฟักและว่ายน้ำได้เองแล้ว ให้อาหารผง2

เดิมเป็นปลาพื้นถิ่นของเอเชียตะวันออก ครอบคลุมพื้นที่ในจีน เกาหลี ญี่ปุ่น และรัสเซียตะวันออก ปัจจุบันแพร่กระจายไปทั่วโลกจากการปล่อยปลาที่เลี้ยงไว้และปลาที่หลุดจากฟาร์มเพาะเลี้ยง

มีการพบปลาทองในทุกรัฐของสหรัฐอเมริกา ยกเว้นอะแลสกา ปลาทองถูกนำเข้าไปออสเตรเลียและนิวซีแลนด์ครั้งแรกช่วงปลายทศวรรษ 1860 และปัจจุบันแพร่กระจายและตั้งถิ่นฐานได้อย่างมั่นคงที่นั่น พบได้ในทุกทวีปยกเว้นแอนตาร์กติกา1

แม้ปลาทองโคเมทดั้งเดิมจะมีต้นกำเนิดมาจากปลาไนครูเชียน (Crucian carp) ในเอเชีย แต่ปลาทองหางพัดไม่พบในธรรมชาติ และถูกพัฒนาขึ้นจากการคัดพันธุ์โดยมนุษย์ ปลาทองหางพัดจัดเป็นปลาทองแฟนซีประเภทหนึ่ง ซึ่งได้จากการคัดเลือกปลาที่มีลักษณะตามต้องการต่อเนื่องกันหลายรุ่น2

ปลาทองมักอาศัยอยู่ในแหล่งน้ำจืดที่น้ำนิ่งหรือไหลช้า เช่น บ่อ ทะเลสาบ หนองบึง และแอ่งน้ำที่มีพืชน้ำหนาแน่นและพื้นเป็นโคลน โดยทั่วไปพบในระดับน้ำตื้นถึงปานกลาง แม้ในทะเลสาบที่ลึกก็แทบไม่ลงลึกเกิน 20–30 ม.1

เช่นเดียวกับปลาทองประเภทอื่น ปลาทองหางพัดเลี้ยงง่ายและดูแลไม่ยุ่งยาก อย่างไรก็ตาม ปลาทองขับของเสียออกมามากกว่าปลาสวยงามอีกหลายชนิด จึงจำเป็นต้องดูแลตู้เป็นประจำอย่างสม่ำเสมอ ด้วยรูปทรงของหาง ปลาทองหางพัดจึงว่ายน้ำได้ไม่คล่องนัก ควรหลีกเลี่ยงการจัดตู้ที่แน่นเกินไป ปลาอาจพักนิ่งบ่อยกว่าปลาทองชนิดอื่น การเว้นพื้นที่โล่งบนพื้นตู้จะช่วยให้ปลาพักได้อย่างสบาย2

อนุกรมวิธานของสกุล Carassius ยังไม่ชัดเจนนัก ปลาทองสายพันธุ์ที่ผ่านการเพาะพันธุ์หลายรูปแบบอาจแข็งแรงน้อยกว่าปลาจากธรรมชาติ1

ปลาทองหางพัดมีจุดเด่นที่หางคู่และลำตัวที่มักจะสั้น และอาจมีครีบอกและครีบก้นยาว หากปลาทองหางพัดผสมกับปลาทองแฟนซีสายพันธุ์อื่น เช่น ออรันดา ริวกิ้น หรือเกล็ดแก้ว ก็อาจแสดงลักษณะของปลาทองเหล่านั้นออกมา เช่น มีวุ้นเล็กน้อย (ก้อนนูนบนหัว) ลำตัวสูง หรือช่องท้องขยายใหญ่ โดยทั่วไปปลาทองหางพัดมีสีตั้งแต่ส้มถึงขาว แต่ก็อาจเป็นสีแดงหรือหลายสีได้หากผสมกับชูบุงกิ้นหรือริวกิ้น2